Another Aral: Urmu Gölü

I read this among top stories of Yahoo news: 'UN's Ban calls Aral Sea 'shocking disaster', and I left following comment; but I think my important comment will be drowned between thousands of comments:

There is another drying lake in the world. That is Urmia lake of South Azerbaijan (Northwestern regions of Iran). Three days ago, thousands of Azerbaijani people gathered around the beautiful lake, which is the second saltiest lake in the world, to show their willpower and solidarity for protection from 'Urmu Gölü (Urmia lake)' against fade!

Profesor Sədiq-Düzgün'ün ağırlama törәni

Aşağıdakı yazını iki yeddicә(hәftә) bundan qabaq, Әrәb әlifbasında(yazılımında) yazmışdım; ancaq Mәrәndoğlunun yaratdığı dәyәrli vә alqışlamalı ‘AzConvert’ software’in yeni version’ın bilgisayarımda quraşdırıb, işә salandan sonar dedim ilk dәfә bu yazıda sınayım(imtahan edim). Bundan qabaq, AzConvert, Latin әlifbasında(yazılımında) olan Azәrbaycan Türkcә mәtnlәri, Әrәb vә ya demәk İslam yazılımına çevirirdi, ama indi onun yeni version’i, bu işi tәrsinә dә görür vә bu çox çәtin vә önәmli bir iş dir. Әlbәttә hәlә Test ya dәnәmә aşama da dır vә hәr dәfә çevirilmiş yazı bir daha da islah olunmalıdır. Mәncә yaxın gәlәcәk dә, bu iş web-sәfәlәrindә isә online bir imkan olaraq, iki tay’da yaşayan Azәrbaycanlıların işini qolaylaşdıracaqdır.

Profesor Sədiq-Düzgünün ağırlama törәni

Bu ay(Avqust)’ın 14cü günü, Cuma axəşamı, axəşam sa'at 6dan gecə 9ـa’caq, Tehəranın güneyndə yerlə‫şən Bəhmən kültür ocağinin şəhid Avynı talarında bütün Azərbaycanlıların görkəməli və adlım xocası profesor Hüseyn Məhəmmədzadə Sədiq-Düzgünün ağırlama törәni qurulacaqdır. Bu törn‫‫də düktür Düzgünün ədəbiyyat(görksöz), irfan, iran tanıtımı və başqa sahələrdə yazılmış yeddi dənə yeni kıtabı’nin ilk göstəri‫si qurularaq, kıtab oxumaq yarışı və musiqi kansertəlrı aparılacaqədır. Məncə biri Tehəran‫da ola və cuma axəşamı Tehəran küçə‫lərində dingillә‫iyb bu törәnə qatılmaya, haqqı dır ki ... (Belə çağların yamanı nəh‫dir, bilmirm!)

Bu törәnin yardımçıları(yabancılar demişəkn ispanser) və qurucuları Sabır Әdəbi Dərnәyi, Ana Әdəbi Dərnh‫iy, Güney Mədəniyyәt Ocağı, Azərı Dərgi‫si, və Düzgün Saytı dırlar. Əlləri ağərımasın! Başarılı və təntənә‫li bir mərasım dilә‫iyrәm. Ancaq bilmirәm belə zamanlar, Azərbaycanlı al-verçilr və sən'ətəçilәr haradadırlar!

Geçən il də, «qara məcəmu'ə» kıtabı‫nın ilk göstəri‫sində (ya Heydər Bayat bəyin dediyi kimi duvaq açədı mərasımı), Düktür Sədiq‫dən tclil olundu, ancaq bu il bu törn‫də, bu ustaddan təclil olunub və unun yanında, kıtablar ilk dönə göstəril‫əcəklәr; və bu daha uyğun bir işədir.

Ötən il bu qonu da yazədıqlarım:
Böyük xocamızın ağırlaması / Qara məcəmu'ə, qara dəniz kimi geniş

پروفسور حسين محمدزاده صديقين آغيرلاما تؤرني

بو آي(مورداد/ياي اورتاسي)ين 24جو گونو، جوما آخشامي، آخشام ساعات 6 دان گئجه 9ـاجاق، تئهرانين گونئينده يئرله‫شن بهمن كولتور اوجاغينين شهيد آويني تالاريندا بوتون آذربايجانليلارين گؤركملي و آدليم خوجاسي پروفسور حسين محمدزاده صدي-دوزگونون آغيرلاما تؤرني قورولاجاقدير. بو تؤرن‫‫ده دوكتور دوزگونون ادبييات(گؤركسوز)، عيرفان، ايران تانيتيمي و باشقا ساحه‫لرده يازيلنيش يئددي دنه يئني كيتابي نين ايلك گؤستري‫سي قورولاراق، كيتاب اوخوماق ياريشي و موسيقي كانسئرتلري آپاريلاجاقدير. منجه بيري تئهران‫دا اولا و جوما آخشامي تئهران كوچه‫لرينده دينگيلله‫ييب بو تؤرنه قاتيلمايا، حاققي دير كي ...(بئله چاغلارين ياماني نه‫دير، بيلميرم)!

بو تؤرنين يارديمچيلاري(يابانجيلار دئميشكن ايسپانسئر) و قوروجولاري صابير ادبي درنه‫يي، آنا ادبي درنه‫يي، گونئي مدنييت اوجاغي، آذري درگي‫سي، و دوزگون سايتي ديرلار. اللري آغريماسين! باشاريلي و طنطنه‫لي بير مراسيم ديله‫ييرم. آنجاق بيلميرم بئله زامانلار، آذربايجانلي آل-وئرچيلر و صنعتچيلر هاراداديرلار!

گئچن ايل ده، «قارا مجموعه» كيتابي‫نين ايلك گؤستري‫سينده (يا حئيدربايات به‫يين دئديگي كيمي دوواق آچدي مراسيمي)، دوكتور صديق‫دن تجليل اولوندو، آنجاق بو ايل بو تؤرن‫ده بو اوستاددان تجليل اولونوب و اونون يانيندا كيتابلار ايلك دؤنه گؤستريله‫جكلر و بو داها اويغون بير ايشدير.

اؤتن ايل بو قونو دا يازديقلاريم:

بؤيوك خوجاميزين آغيرلاماسي / قارا مجموعه، قارا دنيز كيمي گئنيش

Bu Yazı Latin Yazılımda: Profesor Sədiq-Düzgünün ağırlama törәni

سايين اوستاديميز

اصفهان‫دا اولاندا اونونلا تانيش اولموشدوم.

يئتميش دوققوزونجو ايلين گوزونده، نجف آباد آزاد بيلي‫يوردوندا تورك اؤيرنجيلر طنطنه لي بير قورولتاي قوروب، ايرانين موختليف يئرلريندن چوخلو آيدينلاري و همده ايصفاهان بؤلگه سينده ياشايان تورك اؤيرنجيلري ايسه اورايا چاغيرميشديلار.

اورايا گلن بؤيوك آداملارين بيري‫سي رحمتليك خوجا، بئهزاد بئهزادي ايدي. البته ايلك ده بيلميرديم كي كيمدير و آذربايجانين ديلي و كولتورونه نه قوللوقلار ائتميشدير و البته بو اونون تواضوعو و اوزون و آغير تجروبه‫سيندن آسيلي ايدي كي ياشلي اولدوغونا باخماياراق، بيز كيمي اؤيرنجيلر ايله ايستي‫قانلي دانيشيردي و هر نه‫يي ياخشي دينله‫ييب و اؤز باخيشلاريني تعصصوبسوز، و آلقيشلامالي بير حؤوصله‫ايله دئييردي. ياديمدا دير، بير فارس تاريخ‫ اوستاد ايله بحثي اولموشدو و اؤز نظريني اونا يئتيرمك ايچين منه دئدي من اونا بير مكتوب يازمالي‫يام و چون اونون آدرئسين بيلميرم سن اؤز آدرئيسيني وئر تا يازي‫ني من سنه گؤندريم و سن او يازي‫ني يئتيررسن فيلان اوستادا! و بئش-اون گوندن سونرا سايين و آدليم اوستادين مكتوبو اليمه يئتيشدي و من نه قدر سئوينيرديم كي ائله بير داهي آدام، آديمدان اؤنجه يازميشدي : "دوست عزيزم..." و او پاكتي ايندي‫ ده ساخلاميشام.

من ايسه اونو، تكجه بير دؤنه گؤروشمه‫يه باخماياراق، اؤز سؤزونه گؤره، بير ‫يولداش كيمي تانيرديم و اونون بو دونيادان كؤچمك خبريني ائشيتمكدن نه قدر اوزولدوم، آللاه بيلير؛ اولو تانري اونو رحمت ائتيسن...

اؤزونو اونودانلار

ايلك اؤنجه بو فايلي يوكله‫ييب و اوخويون: "سخني با همشهريان خويي(خويلو يوردداشلارايله بير سؤز)".
بو لاپ‫ او هدفي بللي اولمايان يازيلاردان‫دير كي تحليلي چوخ چتين‫دير و آدامي معطل قويور!
خويلو يولداشلارين بيري‫سي مني آذربايجانا چوخلو تعصصوب گؤسته‫رن بير آدام تانيير، و هر دن منه ايرادت گؤسترمك ايچين بئله فايل‫لار فوروارد ائدير. من ايسه بيلميرم نه دئيه‫م! بيلميرم بيزلر نه يانليشي ياپيريق كي اؤز سؤزوموزو خالقا ياخشي آنلاتابيلميريك. تقصير اؤزوموزدن دير سانكي.
يازار ايسته‫ييب اؤز كولتور سئورليك دويغوسونو گؤسترندن سونرا، خوي خالقينين كولتورل چتينليكلريندن دانيشسين؛ آنجاق بو يولدا خويو آذربايجان مدنيتي چرچيوه‫سينده گؤرمه‫ييب و باشقا گولونج سؤزلري اورتايا قويوب؛ البته اولابيلر حاقلي دير و خوي دا بئله تؤرنلر ايلك دؤنه دير قورولور و هر تؤرن قورولورسا بوتون خالق سوسوزلار كيمي تپه سي اوستده گله جكلر. آنجاق منيم اونون يازيسي ايله ايشيم يوخدور و او قورولتايدا آذربايجان كولتورونون اونودولماغي چوخ آجي دير. خويلولاردان بير سورغو واردير: "سيزين دردلرينيزين حددي، تكجه كورد قاوالينين چالينماسي، شهرام ناظيري، سيراج، موختاباد و شجريان سسي‫ني دينله‫مك دير مي؟!" اولمازدي آذربايجانين آشيق و يا موغام موسيقي‫سي ايسه اولايدي؟ آذربايجان موسيقي‫سيندن هئچ بير گؤرونتو كي يوخ ايدي؟ آذربايجان تورك ادبياتيندان دا بير اثر يوخدور! خوي دا بئله‫ اولوسلارآراسي قورولتايلار قوروب و باشقا كولتورلره قول اولماغين تعريفي يوخدور كي هئچ بلكه چوخ دا ايفتيضاح و گولونج بير شئي‫ دير!

بو هارا؟ او هارا!؟

ائله کی بیلیرسینیز ستارخانین شانیندا بیر تؤرن قورماق چتین بیر ایش ایدی و تورک اؤیرنجیلرده اؤتن ایللرده زحمته دوشوردولر. گئچن ایلده بیر سایی گلیب، دئدیلر بیز اؤزوموز بو ایشی گؤره‫ریک و بو بیزیم گؤره‫ویمیزدیر. تورک اؤیرنجیلر و باشقا آذربایجان چالیشانلاری ایسه دئدیلر عئیب یوخ! آنجاق بس بو حیصار چکمک نه دیر؟! نئچه ایل‫ایدی سیزین "شادروان ستارخانی" اونودان زامان بیز گلیب بورادا ستارخانا سایقی گؤستریب و دوستلوق و باریشلا اؤز سؤزلریمیز و ایستکلریمیزی دئیه‫ردیک و ایندی ایسه بیز ده ایسته‫ییریک اونون مزاری اوستونده بیر فاتیحه وئرک گئدک، بو ایشی دا بیزه چوخ گؤرورموسونوز؟!
یانیت "یوخ" و یا "باتوم" ایدی و باریش سئون خالق گئتدیلر خیابانی‫نین مزاری اوستونه و اؤز آنما تؤره‫نینی نئچه آددیم اوزاقدان قوردولار. آنجاق سون‫دا اورکلر، بنلری ستارخانین قبرینه ساری چکدی؛ آنجاق قالین بئیینلیک، بو سئوینجین قارشیسین آلیب و بوتون شئی‫لری اؤزونه ایسته‫مه‫یه کؤنوللو اولدوغونو بیر داها گؤستردی.
و بو ایل، اؤتن ایل‫دن داها سیخینتی‫لی بیر دوروم اولدو؛ شئیخ محمد خیابانی‫نین مزاری ایسه اولموشدو مظفرالدین شاه، مشروطییت و آذربایجان تاریخی، ستارخان و تورک دیلینه گؤره کیتابلار و گؤرونتولر سرگی‫سینه و هر بیر نفر ایچین، اوچ گودوکچو و یا قوروقچو وارایدی!
هر حالدا هم اونلارین و هم‫ده بیزیم اللریمیز وار اولسون! اونلارا بونا گؤره اللر آغریماسین دئییرم کی بوتون هر نه دلیل ایله اولورسا اولسون، بوتون امکلر ایله هزینه‫لری اؤز بویونلارینا آلیبلار و قویمورلار تورک اؤیرنجیلر اللرین آغدان قارایا وورسونلار!
باشقا طرفدن، گئچن ایللرین جیریققاسی ایندی بیر آلاولی اود آلیشدیریب و بو اود آذربایجانلیلارین اوره‫یینده‫دیر؛ بونا گؤره بوتون تورک چالیشقانلارا قوتلو اولسون دئییرم.تکجه بیر بالاجا فرق واردیر! بو تفاووتو بو ایکی گؤرونتو ده گؤره‫بیلرسینیز؛ تورک اؤیرنجیلر قوران تؤرنلر هارا و بونلارین قوردوغو ایمکاناتلی تؤرن هارا؟!

شافاق سالدي گئچدي

بورادان بير آتلي گئچدي
آتين اويناتدي گئچدي
گون كيمي شافاق سالدي گئچدي
آي كيمي باتدي گئچدي...

گوزاورتاسينين 25جي گونو، ميللي سردار ستارخانين شهادت ايلدؤنومونو باش ساغليغي وئريريك.
...

اوخودوغونوز سؤزلر بير sms (ساوجيق) ايله اليمه يئتيشميش و بيليرم كي اونو گؤنده‫رن، بو گون ستارخانين مزار باشينا گله‫بيلمه‫‫يه‫جك؛ آنجاق بير آذربايجانلي گنج اولاراق ستارخانين آنماسيني اونودماييب و بونون نه‫ده‫ني بير باشقا ميللتچي‫نين ساو يوللاماغي اولابيلر؛ عئش اولسون بئله سايقي گؤسترمه‫يه.
تئهرانين ستارخان خياوانيندا بئش قيران داليسيجا قاچان تورك توكانچيلار گلمه‫زسه‫لر ايسه، هئچ غم يوخدور! گؤردوغونور گؤرونتوده كي ستارخان سئور اوشاقلارين قاداسي ده‫يسين بوتون اؤزونو و كيمليگيني اونودان آداملارا.
اؤتن ايللردن، بو گونه گؤره اولان خاطيره‫لريمي اوخويون:

1385جي ايل (Səttarxan Şəhadətinin 92ci İl Dönümü) ،

1384جو ايل (ستارخانين آنما مراسيمي)،

1381جي ايل (SəttarXanın Ağırlama Mərasimi ,vəfatının 88ci il dönümündə)

دئمک اولمور بو سؤزو

نئچه آی بوندان اؤنجه، ائوین شئه‫وئرن لوله‫لرینی ده‫ییشمک ایچین نئچه لوله‫چکن گلمیشدی. ایکی-اوچ گون‫ده، گون چیخان چاغدان، گئجه آخشاماجاق ایشله‫دیلر؛ هر دن بیرآز میزیلداییب، دانیشیردیلار. اوجا سس ایله بیری بیرلرینی چاغیریب-دانیشاندا فارسجا قونوشمالارینداکی لهجه‫یه گؤره ائله‫بیلیردیم کورتدولر.
آرادا موبایللاری هر دن ده بیر زنگ ووروردو. زنگلرینین بیریسینده گؤردوم کی تورکجه دانیشیرلار! سوروشدوم هارالی‫سینیز؟
تورکوک! کؤکوموز همدانین باهار بؤلگه‫سیندیر، دئدیلر!
...
او گونلر منیم وئبلاق یازماغیمین لاپ قیرقین چاغلاری‫ایدی! من ایسه اونلارین چالیشمالارینا باخارکن، بو فیکره گئتمیشدیم اولوسوموزون یوزه دوخساندان چوخو بئله اولابیلرلر! ائله‫بیلیردیم من کیمی آداملار اولماسالار، بونلار کیمی ، گونلر، بیر تیکه چؤرک دالیسیجا چالیشمادا ، و یا گئجه‫لر، یورقونلوقدان کاسیبین بختی کیمی درین یوخولاردا اولان آداملار، هئچ کیمسه اولماز کی دیلدن، اولوسدان، یورتدان، کیملیکدن، وارلیقدان، حاقدان و ...ـدان دانیشسین!!
من ایسه بیر آیا یاخین‫دیر، او تانری‫نین بنده‫لری، تقصیرسیز باهارلی لوله‫چکن‫لر کیمی باشقا آداملارین من‫ایچین پیلانلادیغی یاشام‫دا بوغولموشام! هر نه یاددان چیخیر و هئچ ایش گؤرمک اولمور. آلتی-یئددی ایل بوندان اؤنجه گؤردویوم بیر اسکی اؤیرنجی، بلیرسیز بیر نه‫دنلره گؤره توتولدو؛ تکجه ائشیتدیک. صفرخانین اؤلومونون بئشینجی ایلد‫‫ؤنومو گئچدی، تکجه یادا دوشدو. بیری‫سی دئدی تورکمن دیلینه گؤره بیر قورولتای وار، گل گئدک اورا! اوره‫ییم‫ده، "اؤز چتینلیکلریمیز چؤزولدو قالدی تورکمنلرینکی"، دئیه‫رک، " بیر ایشیم وار، تأسسوف ایله گله‫بیلمه‫رم" دئدیم! گلن گونلر ده ایسه ستارخانین آنما تؤرنی‫ قورولاجاقدیر و ...
نه قدر بهانه گتیرمک، آسان اولورسا، چاغیرانین بیری‫سی ایسه هئچ تاپیلمازسادا، آدام اؤز وارلیقلارینا ساری بو سؤزو آتابیلمیر: "ال چکین مندن".

گيزلين آلتينلار

Sava, Məzdəqan(Məzəlqan), Mərəğey; Həkim Tilimxanın 4cü Qurultayı, Yay 1386

سايين سييامك دئييردي گئچميش يازي‫نين آديني، «يئتنكلي الدن گئتميشلر»ين يئرينه، «الدن گئتميش يئتنكليلر» قويمالي ايدين! دوز دئييردي ، چونكو بو ياخشي و ياراشيقلي بير تركيب ايدي! آنجاق كئچل حسن ايله حسن كئچلين نه فرقلري واردير! الدن وئرديكلريميزي الدن وئرميشيك و بير داها اله گتيرمه‫يه اومود يوخدور! ولي دونن، ساوانين تيليم خانين دوغوم يوردوندا، توركلرينين بيري‫سي كدر ايله «بيز اؤزوموزو سيزدن بيليريز، آنجاق سيز بيزلري اوگئي بيليردينيز» دئيه‫نده، اينانديم كي الدن گئتميشلرين اؤزلري، ايستر-ايسته‫مز اولوسون قوجاغينا قاييداجاقلار؛ سانكي آذربايجانليلار اوگئي بيلسينلر بو ديلداشلاري و بونلارين آشيقلاري قوپوز، بالابان و تورك ديلي‫ني ساخلاماق دا عورضه و غئيرت گؤستريب، آنجاق اوخوماقلاري فارسلارين دشتي اوخوماغينا اوخشاسين!

تيليم خانين دؤردونجو قورولتاييندا دانيشماقدان ياساق اولموش، سايين بايات شوخلوقلا دئييردي، ائله‫بيل سنين ديلين قلمينه چكمه‫ييب! سييامك به‫ي ده دئدي يوخ؛ آيدين ايندي هر نه‫يي سئيو(save) ائدير سونرا بو گونون اولايلاريني يازاجاق! من ده مرغئي كندينين انيش-يوققوشلاري و توز-تورپاغينا گؤره يورولوب نفسيم كسيلمه‫ميشدير؛ بلكه بو كندلي‫لرين تايسيز يورد و اؤز كولتورلريني سئومك دويغولاريندان شاشقين قاليب و هر نه‫يه يالنيز باخيرديم. من ده سييامكه دئمه‫ديم كي منيم حافيظه‫م يارديم ائده‫بيلمه‫يه‫جك؛ تانري موبايلـلاردا گؤرونتو چكمك تئكنولوژي‫سيني چيخاردانلاري قوروسون! بو گؤرونتولر ايله دونني خاطيرلاييرام:

1- ساعات 9 دا يولا دوشموشدوك؛ حئييفلر اولسون گئج يولا دوشدوك و مسجيد ده كي تؤره‫ني الدن وئره‫جه‫ييك. دوزدور سييامكين يولداشي يئيين سورور و پوليس ده جريمه ائله دي، آنجاق بو بئنزينسيز گونلرده، آللاه اونو ساخلاسين؛ بيزيم ده قارشيميزي قومدان گلنلر كيمي كسديلر، آنجاق سورعت گئتمك ايچين! و بو كسينليك ايله خيلاف دير! ايلك گؤرونتولري بورادا سالديم.
2- آخيردا بيلمه‫ديم بورانين آدي مزلقان‫دير يا مزدقان و يا نوبران؟! آنجاق بورادا بيلديك كي بته‫ر يئره گلميشيك و بؤلگه‫لر اوزاقدا كي ياخينلاريميزديرلار! اردبيل، تبريز و حتي سينيرين او تايلاريندا دا بئله بير ساندويچ ساتماق يئري تاپماق اولماز. بو توكانين شوشه‫سينده يازيليب: «آجلار گلين» ساندويچليغي! ولي بيزلر ايسه يئمك آجي يوخ، بلكي كولتورل سوسوز و آجلار ايديق و سوسوزلوغوموزون بير آزي او يازيني گؤرمك ايله آرادان گئتدي. بو يازينين اصلي آنلامي بو ايدي: «تورك دوشمانلاري! بورادان گئدين!».
3- طبيعت و گؤرونتولر قاباغا گئتديكجه آذربايجان بؤلگه‫لرينه بنزه‫مك ايله بيز دويغولانيريق و «مراغه» آديني «مرغئي» سؤزجويونون يئرينده گؤرنده، ماراغالي يولداشلارا باشقا بير حال تاپيرلار!
4- مرغئي مسجيدينده كي تؤرن قورتارماقدا دير، آنجاق مسجيدين قاپي‫سيندا حكيم تيليم خانين بيرينجي ديواني كيتابي ني ايلك گؤستري و همده ساتماغا قويوبلار. مسجيدين قارشي‫سيندا كي توركجه يازيلميش خوش‫گلدين پلاكاردي چوخ ماراقلي دير! عؤمرومده من ايچين هئچ خوش گلدين بئله ياپيشماسا دا، مسجيد ده وئريلن شوربا دا سييامك ايچين بو بئش-آلتي ايلين ان يئمه‫لي شورباسي‫دير. البته بئله شوربا يئمك ايله مشغولودوق كي گؤرونتو سالماغي اونوتدوم.
5- ناهاردان سونرا قبريستانا ساري يولا دوشوب، حكيم تيليم‫خانين مزاري اوستونده بير فاتيحه اوخودوق؛ مزار داشلارينين چوخو توركجه يازيلميشديلار؛ بير قبير داشيندا بئل يازيلميشدير:

نه‫ قدر يول گئديرم ديلده آتا صؤحبتي وار
هاميدان چوخ آتامين بو دونيادا حؤرمتي وار

...

شئعرين ايكينجي بئيتي‫ني يازميرام؛ مني گئرچكدن كدرلنديردي، ايسته سينيز اؤزونوز اوخويون.
6- قبريستاني اؤتورون؛ بو گون شنليك گونويدو! قوناقلار كندين بير ائولرينده اوتوروب بئش-اون دنه شئعر اوخوناندان سونرا بيلديم كي هله ايش چوخدور! ساوا دان، قوم دان، تئهران دان آشيق‫ايدي تؤكولموشدو بو كنده؛ ايسته‫ييرديلر تيليم‫خانين باغيندا شنليك تؤرني ده يولا سالسينلار! آرواد، اوشاق، قوجا، جاوان و دئمك كندين بوتون اهالي‫سي تؤكولدولر بير باغا و بيز ده گئتديك!
7- قولاق آسماق، گؤرمه‫يين يئريني دولدورماز؛ يازيقلار اولسون كي كامئرامين كيفيييتي ايسه راضيلاشديرماياجاق سيزلري! و البته يازيقلار اولسون يولداشلارين دئييشي كيمي تؤرن گئچدي قميشليغه! آخي بئله بير سوخنرانليق يئري دئييل كي! قوناقلارا دئيه‫ن يوخ، نه‫يه خالقي يورورسونوز؛ قويون آشيقلار چالسينلار دا‍!
8- ساعات آلتي‫دا قاش قارالماغا ده‫يمه‫مك ايچين، تئهرانا ساري يولا دوشدوك.
9- قاييداندا، ماراغالي سييامك دئيير: «اؤز آراميزدير، آوز ماراغاميزدا اونلار تيليم‫خان تايي واردير؛ آنجاق بئله آدليم اولماييبلار و ...»؛ من ده كي بير گون ايدي سوسقونلوق مرضي توتموشدوم و خبريم ده يوخ كي بو گونلر ايليشگي‫لي و يا ايليشگي‫سيز اؤرنكلر گتيريرم، دئديم: «تيليم خاني علي دايي ايله موقاييسه ائتمك اولار! اولابيلر برازيل و آوروپا دا علي دايي دان چوخ ياخشي اويونجولار واردير، آنجاق علي دايي بئله يئرلردن چيخيب كي فوتبول سطحي چوخ آشاغي‫دير و بونا گؤره آسييا و دونيادا چوخ شؤهرت قازانيب؛ تيليم‫خان دا بئله دير».
10- بير شئيي اونودوردوم ها! دونن وئبلاق بحثي دوشدو و من او بحث ده ايسه سوسدوم و ايندي بير آز دئيينمه‫لي‫يم!! اوچ-دؤرد نفرين آراسيندا بئله بير دانيشيق اولدو:

• نئچه ايل دير سندن بير ايش-ميش، شئعر-مئعر گؤرموروك!
• يوخ داي ايستيرم بوندا سونرا چاليشام، بير دنه وئبلاق ووروب و اوندا شئعرلريمي ياياجايام.
• وئبلاق!!!؟... وئبلاق دا اولدو ايش!؟ منيم بئش-اون(!) دنه وئبلاق واريم ايدي(!). لاپ ايشي دوز وئبلاقلارا گونده 4-5 نفر باش وورور.
• ...

آرخايينام كي وئبلاق ووران يولداش، سوستلاشدي! دليلي ايسه، تك باشينا بئش-اون دنه وئبلاق وورانين، وئبلاقين نه اولدوغونو بيلمه‫مك، ايدي. اصلي نه‫دن ايسه من و سن كيمي وئبلاق يازيب-اوخويانلارين تقصيري دير كي وئبلاق كيمي مودئرن ايليشگي تئكنولوژي‫سي نين اؤنملريني تانيتديرماييب و تكجه فيكريميز بو وئبلاقين گونجه‫له‫مه‫يينده اولوبدور؛ البته قارقيش اولسون بيز ايچين گئج و دونيا ايچين يئيين گئچن زمانه‫‌يه!

ان گؤزل سؤزجوك

اؤز كوچه‫ميزه، اؤزوموز سو سپمه‫لي‫ييك!
‫
اؤزوم اؤلوم بونلار اؤزلريني آلمانليلارا ياپيشديرماق ايسته‫مه‫سه‫لرده، اؤزلرينه باشقا بير شئي اوستون چيخاندا، حاللاري دئييشيلير و يالان-پالان چيخارديرلار؛ آنجاق هر دفه ده قوخوسو چيخير!
آخي بيري يوخدور بونلارا دئسين، هر نه يينيز ياخشي؛ نئيه هر خبره اؤز كؤنلونوزله ال آپاريرسينيز؟! آلمانليلارين اصلي بيلديري لرينده يازيلميش هيندي سؤزجوك(khushabu)، آنجاق سيزين فارسينيزدا دا ايشله نن خوشبونون نه عئيب وار ايدي كي گليب ياپيشدينيز توركلرين «كوچه» كلمه سيندن! هيند-آوروپا ديللرينيين بايراغيني قالديراندا نه جور اولور، هيند دن چوخ، گؤيگؤز و ساريشين آوروپاليلارا قوشولماق ايسته ييرسينيز! اولمايا بونلاري قاراشين هيندلي‫لردن يوكسك بيليرسينيز، چونكو ديل اوخشاماغيني اونودوب و به‫نزه‫مه‫يه‫ن قييافه‫دن ياپيشميشسينيز؛ آللاه ائله‫مه‫ميش ايرقچي و يا راسيست اولارسينيز ها!؟ بونلاردان علاوه، بيلميرسينيز هم «كوي» و همده «چه»اكي توركجه ديرلر؟ هانسي فارسجا سؤزجوكده، «چه» وار كي بوندان ياپيشدينيز؟!
مئهر-نيوز سايتيندا دويچه وئله قايناغي ايله بير خبر گؤردوم؛ گؤردوكجه بيلديم، آلمانليلار، يانليش سؤز يازمازلار و اونلارين ايشي دوزدور! آنجاق دويچه وئله نين هم فرانسا ديلي بؤلومونده و هم بو دونياليق ديللر ياريشماسينين رسمي سايتينداكي، دونيا دا ان گؤزل سؤزجوك (The nicest ABC in the world) بيلديري سينده، تكجه بئله سؤزلر يازيلميش و كوچه-موچه دن بير خبر ايدي :

Popo چينلي لرين ديلينده آناليغا دئييلير، آلمان ديلينده اوتورماق يئرينه دئييلير.
هيند ديلينده قوخولو معناسيندا اولان Khushabu و آلمانلي ساحيرليك آنلامينداكي Hexerei ايسه باشقا ديللرده ، باشقا آنلاملاردا ايشله‫نه‫بيلرلر. هر كيمسه‫نين اؤزونه بير ماراقلي سؤزجويو واردير و بو ماراق يا آنلام و يا سلنمه‫ك و تلففوظ دن يارانير. بيز سيزدن ايسته‫ييريك اؤز اولوسال ديلينيزده (آناديلي) به‫‫‫يه‫‫نديگينيز سؤزجويو بيزه دئيه‫سينيز. توپلومسال بيليملر ايلينده، KULTURAUSTAUSCH (كولتورل آل-وئرلر)، ifa نين اوچ آيليق درگي سي ايله بيرليكده، بو ياريشي قورموشوق: دونيا دا ان گؤزل سؤزجوك (The nicest ABC in the world) اؤز ماراغينيزا ياتان سؤزجويو بيزه گؤنده‫رين و قيسسا بير متن ده(ان چوخ 300 سؤزجوكلو) اؤز سئچمه‫يين دليلي‫ني اولوسال ديلينيزه يازين. او سؤزجوك بير آد، بير ائيلم(فئعل) و يا بير صيفت اولابيلر. اؤزل آدلار(خاص آدلار) بو ياريشمايا گيره‫بيلمزلر. بير ژوري(هئيأت مونصيفه) يئتيشميش سؤزجوكلره گؤره قضاوت ائديب و اونلارين آراسيندان اوتان آدامي سئچه‫جك. غاليب گلن ياريشماجي، بئرلين كندينده قورولان تؤرنه گلمك ايچين بير گزمك اؤدولو قازاناجاق. البته ايكينجي و اوچونجو نفرلره ده بو اؤدولدن وئريله‫جك و ان ياخشي متنلر و يازيلار «The nicest ABC in the world »ـدا ياييلاجاقدير.
لوطفن اؤز تاپشيرديغينز سؤزجوكلري اوقوست آيي‫نين 31 نه قدر يوللايين. آدرئس دا بورادادير:
http://cms.ifa.de/en/info/news-press-review/abc/


توركلرين سئچه‫نه‫يي

دئموكراسي و سئچيم اؤزگورلويونه سايقي گؤسترمك ايله، بو ده منيم ايسته ييم‫دير:
هايدي، ديلداشلار!
ايندي بيزيم واختيميز!
منجه هامي‫ميز «ديلداش» سؤزجويونو گؤنده‫رك. بونو دا دئييم كي ايشتيراكچيلارين چوخلوغو، سس بيرليگيندن داها چوخ اؤنملي دير.

بؤيوك خوجاميزين آغيرلاماسي

آلما يولو وئبلاقيندا، قارا مجموعه كيتابينين ايلك گؤستري سي عونواني ايله بير بيلديري ياييلميشدير. قارا مجموعه يا قارا توپلوسو كيتابينين ايلك گؤستريمي تؤره نيندن داها چوخ اؤنملي، سايقيلي اوستاد دوكتور دوزگونون آغيرلاماسي دير. بو سارسيلماز، يورولماز و بؤيوك كيشي نين آذربايجان ميلتتينه حدسيز و سايي سيز قوللوقلار ائديب و بو جنابين اؤزونه گؤره، گرك بير اؤزل مراسيم قورولسون و بو خالقين گؤره وي دير.


دوزگوندن چوخ خاطيره لر وارديمدير و هامي سي دا بيلي يورد دا اولدوغوم چاغلاردان دير. اؤز ياشاميمدا گئچيرتديگيم اونودولماز اؤيرتيم كيلاسيم ، دوكتور دوزگونون ايصفاهانداكي توركجه ديل و ادبيات كيلاسلاري، و آلديغيم ان ده يه رلي آنيت لئوحه و اؤدوللري ايسه، دوكتور دوزگونون اليندن آلميشام؛ و البته بونا آرخايينام كي مينلر آذربايجانلي اؤيرنجي، آناديللريني ادبي شكيلده يازيب - اوخوماغي سايين دوزگوندن اؤيرنميشلر و يقين كي اونلارين آلبوملاريندا ايسه، بئله گؤرونتولر وارلاريدير:

خجالت هم خوب چيزی است، جناب پاريتو

--- هشتاد و هشتمين سالروز مرگ ستارخان بود؛ به سفارش دوستان، در حال تهيه کردن گزارشی از کم و کيف مراسم بزرگداشت آن روز بودم. در آن ميان مرد ميانسالی که کنار من ايستاده بود، کارهای مرا با کنجکاوی زير نظر داشت. چون نوشتن لحظه به لحظه گزارش با الفبای لاتين راحتتر است، من هم ترکی را به لاتين می نوشتم. آن مرد هم مرا يک گزارشگر حرفه ای که شايد برای بيرون از مرز گزارش می نويسم، فرض کرده بود، در حاليکه گزارش برای دان اولدوزوی خودمان بود!

در خلال برگزاری مراسم، سؤالاتی را از من می پرسيد که يکی از آنها برای من خيلی جالب بود: "گؤره سن بو مراسيم، گئجه، تلويزيوندان پخش اولاجاق؟"(به نظرتان اين مراسم، امشب از تلويزيون پخش خواهدشد؟!) . من هم به شوخی گفتم: "بيلميرمی سن کی ايندی جانلی ياييلير؟"(مگر نميدانی الان بطور زنده پخش می شود؟)!

در آن هنگام, اين حرفها بيشتر در حد مزاح بود ولي بعد از مراسم با ديدن برنامه هاي تلويزيون، واقعاً اين سوال در ذهن من مطرح شد كه چرا رسانه هاي اين مملكت از انعكاس مراسم فرهنگي تركها كه داراي اهميتي حداقل به اندازه نصف ايران هستند, اجتناب مي كنند؟ مگر ما ها چه مي كنيم كه ارزش نمايش كارمان از مسابقات فوتبال و كشتي, مسخره بازيهاي بازيگران تلويزيوني و ... كمتر است؟ من هرگز در مقام التماس از آنها نيستم كه آقايان تو را به خدا ما را هم تحويل بگيريد!, بلكه آنچه مرا آزار مي دهد آن است كه ديگر هموطنان اين كارهاي مقدس فرهنگي را توطئه شوم بيگانگان و استعمارگران غربي بدانند. آيا عدم معرفي راستين حركات فرهنگي, اجتماعي تركهاي ايران باعث نمي شود كه چنين فعاليتهايي مترادف با كارهاي زيرزميني و تجزيه طلبانه تلقي شود؟! پس معلوم است, اگر غولهاي رسانه اي داخلي برنامه اي بر پوشش اين فعاليتها نداشته باشند, به سادگي, خوراك خبري براي بنگاههاي خبرپراكني برون مرزي تامين خواهدشد و بيچاره دانشجويان و فعالان ترك كه هركاري مي كنند, ديگران از آنها به نفع خود بهره برداري مي كنند و بينواتر كل تركها و آذربايجانيان كه از حال خود بي خبرند. مانند مرگ صفرخان؛ پيرمرد آذربايجانی که سي و دو سال زنداني بودنش را، آذربايجانش بخشيد به دست اصلاح طلبان وصله کار.


--- بازهم مي خواهم اصل هشتاد-بيست پاريتو 1 را در نوشته هايم بکار برم، اما به گونه ای ديگر؛ برای يافتن درصد آگاهی در ميان جماعت ترک و فارس! حداقل در محيط دانشگاه برای من ثابت شده است که اکثر مردم فارس، مواقعي که مردم با هم ترکي حرف مي زنند يا مثلاً مراسمی فرهنگي دارند، واکنش نشان می دهند، حتی اگر جزو بيست درصد فعال فرهنگی يا سياسي آنها نباشند؛ مثل همين دوست فارسي زبان من. اصالت او از ترکان مرکزي ايران است ولي يکي، دو نسل است که ديگر فارسي صحبت مي کنند. سر او هميشه به کارهاي خودش گرم است، يک ايرانی معمولي که با زندگي درگير است و البته گاهي هم مثل ديگر ايرانيان از سياست و ... سر در مي آورد! او بعد از اينکه فهميد، بنده هم کم و بيش، به اصطلاح(!) درگير مسائل ترک و فارس و به قول بعضی ها از سينه چاکان(!) آذربايجاني مي باشم، بدون داشتن هيچگونه آگاهي در اين مسائل مي خواهد، نه فقط افکار مرا، بلکه کل نهضت فرهنگی ترکهاي ايران را زير سؤال ببرد! پس از کلي صحبت و آوردن اما و اگر بالاخره او راضي شد(!) که ترکها هم مي توانند اصل پانزده و نوزده قانون اساسي را براي خود بکار برند، ولی وقتی فهميد ترکهاي ايران به اين هم راضي نيستند و دولت را موظف به صرف بودجه و هزينه براي تحصيل زبان ترکي در مدارس و دانشگاهها مي دانند، سريعاً طرحي نو، مي اندازد! :"نه! دولت بايد برای اين کار از ترکها ماليات بگيرد!". وقتی ديدم دارم بدهکارتر مي شوم، نخواستم بيشتر از آن گفتگوی متمدنانه بکنم و به همين اکتفا کردم: "ما ماليات هم مي دهم، ولي براي فارسي تاجيکستان و افغانستان خرج مي شود، نه براي ترکي خودمان"!

--- شب است؛ شبکه تهران سريال به ظاهر طنزي دارد؛ اگر اين مملکت عاری از ترک بود، آيا چاشني خنده اين برنامه ها، بازهم به سادگی تهيه می شد؟! تراژدی خنده به يکديگر! ...

اخبار شبانگاهي شبکه سه هم جالب است؛ گوينده يک خبر مهم فرهنگي را با آب و تاب به استحضار ملت مي رساند. مضمون خبر، حفظ ميراث فرهنگی گذشتگان است، آنهم حفظ زبان سمناني! از اين پس در چارچوب اصل پانزده قانون اساسي، زبان سمناني در مدارس سمنان تدريس خواهدشد تا کودکان سمناني زبان پدران خود را فراموش نکنند. بچه هاي سمناني به زبان سمناني به ابراز احساسات مي پردازند و شادي خود را اعلام مي کنند. گزارشگر و گوينده هم به تشويق آنها مي پردازند!

من هم به ياد مي آورم دکتر محمدزاده صديق را! در عرض دو، سه روز از تهران به اصفهان و بالعکس، از تهران به تبريز، از تبريز به بناب و ... هرکجا که دانشجويان ترک، با مصيبت فراوان رضايت مسؤولان فرهنگي(!) را به دست مي آوردند که بايد کلاس آموزش زبان ترکي را هم داشته باشند، به آنجا می رفت و بدون خستگي به آنهای ترک، ترکي ياد می داد! ولي مگر جناب پاريتو با آن اصل اجباريش، اجازه داد به صدا و سيما و ... که اوضاع و احوال اکثر مردم را بازگو نمايند!

واقعاً خجالت دارد جناب پاريتو! که اصل علمي ات را به خورد مورداکهاي رسانه ای دادی. آنها هميشه به فکر اقليت هستند و به دنبال اخبار آنان. خوب هر چه باشد مردم سمنان هم حق آب و گل دارند در اين مملکت!!

پايان
آذر 81

1- آقاي پاريتو، دانشمند ايتاليايي، مطرح كننده نظريه 20-80 مي باشند؛ طبق اين نظريه مي‌توان گفت 80درصد ثروت جهان در دست 20درصد مردم مي‌باشد؛ يا در يك انبار 20درصد اشياء 80درصد ارزش كل را دارا مي‌باشند! آيا به نظر شما بيش از 80درصد تبليغات و مانور فرهنگي در ايران پيرامون فرهنگ 20درصد از كل جمعيت نمي‌چرخد؟