DaşKəsən Temple - داش کسن معبدی

داش کـَـسَن معبدی آزربایجانین ان گؤرمه لی تاریخی یئرلریندن دیر. زنجان سولطانیه بؤلگه سی نین وییَر کندی نین یاخینلیغیندا (سولطانیه نین 12 کیلومترلیگی) دیر، آنجاق اورا باش وورانلارین سایی سی چوخ آز دیر اوزوجولوکله.
اورانین قوروقچوسو(نگهبانی) دئییردی بورا باش وورانلارین چوخو خاریجی اؤلکه لر، اؤزللیکله ژاپون و کوره و چین دن اولارلار.
اونون سؤزونه گؤره ژاپونلولار دئییرمیشلر بورا بیزیم اؤلکه ده اولسایدی دورومو چوخ فرقلی اولاردی و بئله مهجور قالمازدی. اونون نظرینه گؤره بورا ایسلاملا ایلیشکیلی اولمادیغینا گؤره یئتیشمه ییبلر! منجه تکجه ایسلاما گؤره دئییل، آزربایجانین تورکلوگو و بو معبدی دوزلدنلرین موغوللوغونا گؤره اولابیلر؛ بیستون و تخت جمشید کی ایسلامی دئییللر، آنجاق شیددتله رکلام اولونورلار.

گؤرونتو چکیلن تاریخ: 9/اوکتوبر/2016

تيكينتي بيزدن، آد سيزدن

نئچه گون بوندان قاباق بيزيم كند وئرليشي باش وورموش‌دو ميانا-كويو-خالخال سينيري، مشگول دربندينه ياخين، قيزيل اوزن يانيندا يئرله‌شن بير كنده. او كندين آدي "كوبلان(Koblan)" دير. ائولري قايالارين اوستو و بؤيرونده تيكيليب و بير آز كندووانا اوخشارليغي واردير. يئرلي‌لري ده ياري-ياري شيعه سوننو دورلر و باريشلا بيرجه ياشاييرلار. او كندين آدي‌ني چوخدان ايدي ائشيتميشديم. كوبلان و اورانين ياخينليغيندا ‌صفي‌لي‌لر(صفوي‌لر) زاماني قيزيل اوزن و ايپك يولوندا تيكيلميش "په‌رده‌ليس" كؤروپوسونو ده گؤرمك ايسته‌رديم. آنجاق يازيقلار اولسون يولو يوخدو! صفي‌لي‌لر 500 ايل بوندان اؤنجه اورادا بؤيوك بير كؤرپو دوزه‌لده‌بيليبلر آنجاق  تئكنولوژي چاغيندا اورالاردا بير سد وورولماسايدي، تبريز كانالي‌نين كامئراچيلاري‌نين 4wd ماشيني اورا يا بير يول تاپماياجاقدي. يوللارين پيس دورومونو دئديم، احمدي‌نيژادين نئچه يئدديجه(هفته) بوندان قاباق ساوالان كاناليندا جانلي دانيشماغي ياديما دوشدو. خالخاللي‌لار زنگ ووروب دئميشديلر بيزيم بو اردبيل - زنگان يولو بس نه زامان قورتاراجاق؟ او دا بير شيني‌ييب دئدي: "خالخال‌دا چوخلو يولو وار، آنجاق يولو دا يوخ‌دور."! او يقين كي اؤزو اوستاندارليق ائدن يئرلرده سونا چاتماميش طرح‌لرده سوروملولوق سابيقه‌سي داها آرتيق دير. خالقين چتينليكلري بو يئرسيز ظرافات ائتمكلره چؤزولمه‌يه‌جك.

سؤز گئتدي چيخدي يوللارا، قاييداق "كوبلان" و "په‌رده‌ليس" آدينا. بيزيم كندين آپاريجي‌سي "كوبلانـ"ـي ديرناق آراسي دئييب و دئييردي بورانين رسمي آدي "كوه‌بنان" دير و "په‌رده‌ليس" كؤرپوسونه ده دئييردي پرديسان كؤرپوسو!! اونا كوبلاني اؤيره‌دن بيلميرم نه‌دن "په‌رده‌ليسين" دوغرو آديني دئمه‌ميشدي. يازيقلار اولسون اورالاردا چتينليك‌ ايله آتابابالاريميز قايالار اوستونده ائو تيكيب، قيزيل اوزن اوستونده كؤرپو تيكيرميشلر بيز اونلارين آدي‌ني ساخلايابيلميريك، و اوراني گؤرمه‌يه‌نلر بيز بيلمه‌دن اورايا اوزاق‌دان اؤز ديللرينه آد قويورلار. يول چه‌كه‌نده ايزلري يوخ، آنجاق آد قوياندا تاپيليرلار!

خالخاللي ماللا محمدباغيرين مزاري

بئش ايل بوندان اؤنجه، مجتبي پناهي آدلي ميانالي ديلداشيم و سونراليق دا سايين شاعير و آراشديريجي يولداش محمدصادق نايبي ايله بير بحثيميز اولدو ملا محمد باغير خلخالي حاقيندا. بوتون يازيلاري بورادا اوخويا بيلرسينيز. هئچ بيزيميز ده ايسه قوصور يوخ ايدي ملا محمد باغير آذربايجانليلارين ان بؤيوك ادبي افتخارلاريندا ساييلير و بو آرادا ميانا و خالخال دا ايسته‌ييرلر تاريخي جهتلردن دئسينلر كي او اؤز بؤلگه‌لرينين يئرلي‌سي‌دير و بئله‌ليك ايله اؤزلرينه بير باشقا باشي اوجاليق اله گتيرسينلر.

او چاغ اونلارين بير سؤزو بو ايدي كي : " اصلا سيز خالخاللي‌لار نه دئييرسينيز؟ ملا محمدباقر خلخالي نين آغيرلاما تؤرنينده، نئيه خالخاللي سوروملولاردان خبر يوخ ايدي و تكجه مييانالي مسؤولار وار ايدي لر؟! موللا محمد باغيرا دوزگون بير مزار و آنيت دوزلدنده سيز به هاردايدينيز و ...؟" من بو سؤزلره بير جاوابلار وئرديم، آنجاق هميشه بير فورصت آختاريرديم يولوم آقكنده دوشسه، قارابولاغا دا گئدم و گؤرم ميانانين كولتورل سوروملولاري اورادا نه ايش گؤروبلر. نئچه ايل‌دير گيلان يولو يئرينه ده كاغيذكونان و قارابولاق‌دان ساووشارام، آما هر دؤنه‌ يولون خارابليغي‌ و تله‌سمه‌يه گؤره قارابولاق دا دايانابيلمرم. چون دئيه‌رم بو گؤروش اوچون چوخ واخت قويمالي‌يام. البته قارابولاغا گيره‌نده هميشه بير تابلو گؤررديم، و يازي‌سينا دقتت ائتمه‌دن فيكر ائدرديم اوستونده يازيليب: "ماللا محمدباغيرين دوغما يوردو(زادگاه محمد باقر خلخالي)"، دئمه او زادگاه دئييل بلكي آرامگاه‌دير؛ و  اصلا فيكريمه يئتيشميردي كي او تابلونون يانيندا "قبير"، "آنيت" و يوخسا "يادبود" واردير، اطرافيندا ايسه قبريستان گؤرونموردو آخي! هر حال‌دا گئچن آي اورادا تابلونون يانيندا يئرده بير ياشيل پارچا گؤزومه ده‌يدي و تئز ماشيني ساخلاييب و گئتديم او پارچايا ساري. هن، او پارچاني ن آلتيندا بير قبير وار ايدي و او دا ملا محمد باغيرين مزار ايدي. پارچاني چكميشديلر كي او مزار داشي تميز قالسين و قارا بوياسي گون ايشيغي آلتيندا قورونسون. و بئله‌ليك بللي اولدو سوروملولارين ايشي، تكجه بير تابلو، بير مزار داشي و بير ياشيل پارچا دير! و من بئله دوشونورم ائله بونلار دا قارابولاقلي‌لارين اؤز ايشلري‌دير.

منجه شهريارين حئيدرباباسي ياييلاندان اؤنجه، ماللا محمدباغيرين ثؤعلبيه‌سي(تولكو ناغيلي) چوخلو آذربايجانلي‌لارين ائوينده تاپيلاردي و او كسينليكله آذربايجانين ان بؤيوك اديبلرين بيري‌سي ساييلابيلر. آنجاق اوزوجودور كي بئله بؤيوك شاعيرين مزاري بئله دورومدا ساخلانير. بير فاتيحه وئريب و نئچه دنه گؤروت ده سالديم:

مزار داشيندا يونولموش شئعر:

خبر آلسا بيري آديمي بالفرض --- اؤزوم اؤز آديمي قوي ائيله‌ييم عرض

فنون معرفت‌دن خالي‌يه‌م من --- محمد باقر خلخالي‌يه‌م من

اؤزو ده آذربايجانلي دير

سيز ده ايندي يه قدر نئچه يول گؤروبسونوز، توركلرين مدني حاقلاريني اؤدمك ايله قارشي دورانلار، فيلان آراشديريجي يا تاريخچي نين سؤزونو حوججت اولاراق اورتايا آتالار، اونون ائتنيك كؤكونو قاباغا چكيب دئييرلر سيز ايله موخاليف اولا فيلان جناب ائله اؤزو تورك دور! آنجاق اونون سؤزلرينده كي منطيقه هئچ فيكير وئرميرلر. بو اؤزو ده تورك اولانلارين بيري سي آمئستئردام دا بيلي يورد اوستادي، تورج اتابكي، دير كي هم كيچيك آدي توركجه دير و هم سوي آدي! ايگيرمي اوتوز دنه ده كيتاب يازيب و اوزاقدان باخان دئيه ر كي داي بئله آدام هر نه آذربايجانا دئسه حتما دوغرو دور و بيزيم فيكير يانليش اولمالي دير.

آنجاق بئله بير آدام بير دنه موصاحيبه ده ايكي جومله سي بير بيرينه يئمه سه، اونون يازديغي كيتابلارا نئجه گوونمك اولار آللاه بيلير. بئش ايل بوندان اؤنجه بي بي سي سايتيندا بابك قالاسيندا كي تؤرنلر ايله ايلگي لي ياييلارن بير يازي دا(شورش و شادي در قلعه بابك)، تورج اتابكي نين باخيشلاريني دا گتيريبلر. بي بي سي نين دئديگينه گؤره اؤزوده آذربايجانلي اولان و بابك قالاسيندا اولان مراسيملره باش ووران، تورج به ي، اول دئييب كي:

اما آنچه تجمع آذربايجانيان در قلعه بابک را برجسته ساخته و توجه ها را به آن جلب کرده، فراتر از اعتراضی ضمنی و نمادين به وضعيت سياسی موجود در ايران است... گردهمايی قلعه بابک به همايشی خودجوش برای مطرح شدن خواسته های قومی آذربايجانيان تبديل شده و به گفته افرادی که در اين جمع شرکت جسته اند، تأکيد بر ويژگيهای فرهنگی آذربايجان، همچون زبان ترکی و شعر و موسيقی و رقص آذربايجانی به شکل چشمگيری خودنمايی می کند.

آنجاق سونرا دا بونو دئييب:

تطبيق دادن چنين تعبيراتی با واقعيت و بررسی انگيزه گردهم آمدن آذربايجانيان در قلعه بابک لزوماً نبايد از ديدگاهی سياسی صورت گيرد... فضای غالب بر مراسم قلعه بابک، شادی و گردش و تفريح است، تا آنجا که گروههايی که به فعاليتهای قومگرايانه می پردازند در انبوه جمعيتی که برای گذراندن ساعاتی خوش به دل طبيعت پناه آورده اند چندان به چشم نمی آيند و جدی گرفته نمی شوند.

آخير دا بيلمه ديك، تورج اتابكي نين سؤزلرينه گؤره، توركلرين بابك قالاسينا ييغيلماق نه دني سياسي دير يا شنليك ايچين بير بهانه آختارماق! بير ياندان دئيير بابك قالاسينداكي اؤز اؤزونه قورولان قورولتاي، آذربياجانليلارين ائتنيك ايستكلري مطرح اولونماسينا بير يئر اولوب، و بو ييغينتي يا گلنلرين سوزلرينده، تورك ديلي، شئعر، موسيقي و آذربايجان رقصي كيمي آذربايجانين كولتورل اؤزلليكلرينه تاكيد ائتمك گؤزه چارپير. البته بو ثوبوت اولوب كي كيمسه اؤز ديلي و اؤز كولتورونو سئومك و اؤز مدني حاقلاريني ايسته سه، اونا قومگرا دئييلر و بي بي سي نين يازيسيندا دا بئله بير آنلام واردير و تورج اتابكي نين ده بئله دوشونجه سي وار سانكي؛ آنجاق نئيه دئييب بابك قالاسيندا كي مراسيم ده كي آتوموسفئر غاليبي نئچه ساعات ايچين طبيعته پناه گتيريب و خوش گئچيرتمك، شنليك و گزيب دولانماق ايدي و قومگرالار(!) هئچ گؤزه ده يمير ديلر و جيددي توتولموردولار، ائله بيل بو بؤيوك، تايسيز بير منطيقه قاييدير كي او اؤزوده آذربايجانلي دير! بو دا اصلا دئييل كي اونون ايكي سؤزو بير بيريسينه يئمير؛ چونكو او اؤزو تورك اولاراق اؤز حاقلاريني اونوتمايانلارين قارشيسيندا كي دورومدا دير، يئترلي دير.

رونمايي مجسمه در باغ فرهنگي آذربايجان

نويسنده: روبرت ال. اسميت / 12 مي 2008 ، سايت خبري مترو كليولند

صداي Wow هنگامي در فضا پيچيد كه پرده سفيد افتاد، و جام براق غول پيكر استينلس استيل(فولادي ضد زنگ) رو چمنزار خودنمايي كرد.
پسران كلاس هفتم دبيرستان دانشگاه به پارك راكفلر آمده بودند تا از نزديك شاهد مراسم سنتي قومي(اهداي يك باغ فرهنگي) باشند.
واكنش در ميان افراد آمريكايي-آذربايجاني كه براي مراسم نيمروزي گردهم آمده بودند، تا اندازه اي ملايمتر و البته قوي تر بود: نفسهاي جمعي كه با تبسمهايي در يك دوشنبه باراني دنبال مي شد.
دكتر ديلارا سييدووا خشكنابي چنين مي گويد:«اين افتخار بزرگي براي ماست كه سمبلمان را اينجا مي بينيم».
كلينيك كليولند وي را از آذربايجان، در آسياي غربي، هشت سال قبل و براي تحقيقات طبي جذب كرده است. اكنون او و شوهرش شهر را وطني براي خود مي دانند. او مي گويد: «احساس مي كنم كه تكه اي از سرزمينم، اينجا، يعني كليولند است.»
باغهاي فرهنگي كليولند هدايايي را از طرف نسلهاي جديد مهاجري دريافت كرده است كه غالبا افرادي از ملل كوچك و در حال پديدار شدن هستند و به گونه اي ناكافي خواستار اين هستند كه جهان هويت آنها را بشناسد.
چنين لحظاتي براي شناسايي به ندرت به اينصورت تكرار مي شوند. اما مراسم روز دوشنبه ثابت كرد كه زنجيره باغ 92 ساله هنوز هم در حال به جنبش در آوردن احساس و افتخار است.
نزديك به يكصد نفر در زير يك چادر بزرگ سفيد، و در انتهاي شمالي درايو مارتين لوتركينگ جهت اهداي باغ فرهنگي آذربايجان، فضاي شلوغي پديد آورده بودند كه شامل مقامات عالي، همچون سفير آذربايجان در آمريكا و همچنين معاون وزارت خارجه آنجا هم مي شد.
خانواده هايي هم با پوششهاي جلوه گر كه از جامعه كوچك آذربايجاني بودند هم در آنجا حضور داشتند. دو نفر از كانالهاي تلويزيوني خبري آذربايجان هم (يكي از تورونتو و ديگري از واشينگتون دي سي آمده بود) جهت تهيه گزارش براي بينندگان ساكن آذربايجان آمده بودند، كشور نفت خيزي با هشت ميليون جمعيت در كرانه غربي درياي خزر واقع است.
ياشار علي اوو سفير آذربايجان احساس افتخار خود را چنين شرح مي دهد(البته منظورش جمهوري آذربايجان و حكومت علي اووهاست/مترجم):«كشور ما جديد و زيباست و فقط شانزده سال دارد و مي خواهيم كه دنيا ما را بشناسد... حالا آذربايجان در اين شهر زيبا همسايه اي براي ملل ديگر خواهد بود».
دكتر جورج پاراس، رييس سابق فدراسيون باغهاي فرهنگي كليوند، ورود آذربايجانيها را به بافت موزاييكي-قومي كليولند و همچنين باغ زنجيره اي آن، كه جهت ارتقاي صلح و تولرانس(تحمل و احترام به همديگر) طراحي شده، خوشامد گفت.
طولي نكشيد كه جمعيت از چادر خارج شده و به سوي محل نشانه گذاري شده كه زير رداي سفيدي بود، حركت كردند.
مجسمه ساز، خانلار قاسيم اوو، براي انتخاب محل اين چمنزار مثلثي، مدتها قبل و در يك روز برفي سال 2004، ساعتها در پارك راكفلر قدم زده است. او دنبال جايي براي استقرار خلق چيزي بود كه او آن را «Hearth»(اوجاق/آتشدان) مي نامد.
جام آيينه گون هشت تني، طوري طراحي شده كه قطعات مختلف آن، نشانگر فرهنگ آذربايجان، مشتمل بر شعله هاي خيره كننده معروفي كه از منابع طبيعي گازي آن نش‍أت مي گيرند، بوده و همچنين گوياي طبيعت و خلق و خوي مردمان مهماندوست نقطه اتصال اروپا و آسيا باشد.
پس از بريدن طناب توسط هنرمند، و نمايان شدن مجسمه، پسران دبيرستاني از سر و كول هم بالا مي رفتند تا بتوانند آن يادبود نقره اي فام را ببينند. فلاش زدن دوربينها شروع شد آذربايجاني ها لبخند زدند و حتي عده اي از آنها شروع كردند به گريستن.
ترانه عسگرووا كه پنج سال قبل از آذربايجان به آمريكا مهاجرت كرده، مي گفت: «ترجمه كردن خيلي سخت است... من خيلي احساس خوشحالي و شادي مي كنم ... من آمريكا را دوست دارم، ولي الان احساس مي كنم كه بخشي از كشورم اينجاست!».

منبع:

http://blog.cleveland.com/metro/2008/05/sculpture_unveiled_at_azerbaij.html

سس‌‫سيز تبريز

ايكي هفته بوندان قاباق خويا گئديرديم. اوچ-دؤرد ساعات فورصتيم وارايدي تبريز ده دولانام و چون مقبرةالاشعرا (و يا قوشارلار آنيتي) ني گؤرمه‫ميشديم دئديم گئديم بير اوراني زيارت ائديم. ايندي‫يه قدر اوره‫يه سينن قدر تبريزده قالابيلمه‫ميشم و هميشه بئله اولوب! ائله تكجه اورادان سووشموشام!
اونوتموشدوم كي عكس گؤتورم، آنجاق اون-اون بئش دنه اوشاغين بير دن اورايا گيرمه‫سي و شهريارين مزارباشيندا فاتيحه اوخومالاري، او قدر من ايچين جاليب و گؤرمه‫لي صحنه ايديلر كي تئز جيب تئلفونو چيخارديب و سال ها سال!! ايسته‫ييرديم فيلم ده گوتورم، آنجاق ائله بيل اؤيرتمنلري اونلارلا فارسجا دانيشيردي و واز گئچديم. بئله دوشونورم كي عكسلري ياخشي سالميشام؛ بويورون بو گؤرونتو توپلوسونا باخين:

Photo Album: The Poets Mausoleum - Tabriz / Qoşarlar Anıtı - Tәbriz

بو گؤرونتولره باخاندا بو فيكيره دوشدوم: دوغرودان بو گؤزلليكده تيكينتي‫نين شكليني نئيه ايران ايسكسناسلارين اوستونده چاپ ائتميرلر؟ سيز ده بئله سوروغويلا قارشي اولوبسونوز كي نئيه آذربايجانين كولتورل و يا دوغال گؤرونتولريني نئيه ايرانين اولوسال(ميللي) پوللاريندا يايميرلار؟ اولمايا بونا گؤره دير كي ايران تومني‫نين ده‫يه‫ري گون به گون آزالير و آذربايجانا عاييد اولان گؤرونتولريني گؤزلردن سالماق ايسته‫ميرلر؟!

تبريز دن سؤز گئتدي و تبريزدن گلن بوتون خبرلر ياديما دوشدو...؛ تراكتورسازي‫نين سهامي، عدالت سهامي ساييلمادان، آذربايجانلي ايشچي‫لر، يوخسوللار و حتي وارلي و سرمايه‫لي‫آداملارينا ساتيلماماغي(!) كيمي آجي خبرلر و ان اؤنملي خبر، سهند تئكنولوژي بيلي‫يوردوندا كي روسوايليغي و اورانين اؤيرنجي‫لرين يئمه‫مك اعتصابي‫نين گوندم‫ده اولماغي(باغلانتي: 1 و 2). تبريز و يا آذربايجان بيلي‫يوردو منجه تكجه ايران يوخ بلكه اورتادوغونون ايلكين بيلي‫يوردو و سهند بيلي‫يوردو ايسه تكجه ايران يوخ بلكه اورتادوغونون ايلكين تئكنولوژي بيلي‫يوردو اولمالي دير، آنجاق دورومدان سيز مندن ده آرتيق خبرينيز واردير و بيلير سينيز كي بو بو بيلي‫يوردلار دونيادا 4000 دن و ايران‫دا اون و ايگيرمي دن، آشاغي سيراداديرلار و بونون نه‫دني تكجه ايشين ساپي عورضه‫سيز، يئتنه‫ك‫سيز و چيخارسيز سوروملولارين الينده اولماغي‫دير و منجه سهند كيمي بير بيلي‫يورد دا بئله بير روسوايليغي چيخاردانلار تكجه گرك دوه‫قوشو كيمي، اوتانماقدان باشلارين يئره سوخالار.
و البته سوسموش آداملار اونلاردان آرتيق سوچلودورلار؛ چونكو بيليم و كولتور يوردلاريندا بئله فاجيعه‫لر اولور و بئله قوتسال يئرلرين، ائله دوشونمزلرين الينده‫اولماغينا اعتراض ائتميرلر.
آذربايجانين بوتون يازيقليقلاري تكجه بيليم و كولتور يوردلاريندا كي قورت‫سالمادان قايناقلانير.

يوخاري‫دا ايشچي سؤزو اورتايا گلدي! يارين(ساباح)، مئي آيي‫نين ايلكي دير و دونياليق ايشچي‫لر گونو. بير تبريزلي سوروجو گؤردوم كي تبريز ده كي ايش‫سيزليگين چوخالماسيندان شيكايت ائديردي. دئييردي پئيمانكارلار گنجلري بير ايله ياخين ايشله‫ديرلر و اوندان سونرا اؤتورورلر و اونلار دا ايش‫سيز قاليب و موعتاد اولورلار، چونكو ايش‫دن تئز تيريه‫ك تاپيلير سانكي! من دئييرديم دوز دور آذربايجانين اوزاق كندلري بوشالير، آنجاق تبريز وار! بو ده تبريزين ايش دورومو!! هر حال‫دا ايش و ايشچي‫لر گونونو بوتون تورك و آذربايجانلي ايش آداملارينا قوتلو اولسون دئييرم، اومود كي اونلاردا اؤزگورلوك ايله و قورخوسوز اؤز ايستكلريني ايسته‫سينلر.

An Azerbaijani Carpet for an American Mother

I published a blog post about Howard Baskerville in the expired internet site ‘ildirim.com’, 4 years ago, that I decided to post it again with some changes:

Always April is the most remindful month in the history of constitutional battles of Azerbaijani warriors in Tabriz. I think it has been very marvelous event: An American young teacher leaved his developing country to inhabit in eastern world. He would love Azerbaijan society and would fight for freedom and democracy about100 years ago.

There were ceremonies that we can specify when Khiabani’s national group could attain power in Azerbaijan. Khiabani ordained commemorations for Mashrouteh(Constitutionalism) victims & martyrs. The one of immolations was American young Martyr, Howard Baskerville. Azeri handicraft Carpet weavers in order to appreciate from American people and specially Baskerville family created a carpet from Howard’s feature & send it to Howard’s mother.

Howard was born in April and was killed in April too. Howard Baskerville described in his own words the decision to join his students in the Nationalist movement as a matter of conscience.

TheNationalist forces in Tabriz made a determined sortie this morning, but with little result. An American missionary, Mr. Baskerville, who joined Sattar Khan a fortnight ago, was killed during the fighting.

اؤزونو اونودانلار

ايلك اؤنجه بو فايلي يوكله‫ييب و اوخويون: "سخني با همشهريان خويي(خويلو يوردداشلارايله بير سؤز)".
بو لاپ‫ او هدفي بللي اولمايان يازيلاردان‫دير كي تحليلي چوخ چتين‫دير و آدامي معطل قويور!
خويلو يولداشلارين بيري‫سي مني آذربايجانا چوخلو تعصصوب گؤسته‫رن بير آدام تانيير، و هر دن منه ايرادت گؤسترمك ايچين بئله فايل‫لار فوروارد ائدير. من ايسه بيلميرم نه دئيه‫م! بيلميرم بيزلر نه يانليشي ياپيريق كي اؤز سؤزوموزو خالقا ياخشي آنلاتابيلميريك. تقصير اؤزوموزدن دير سانكي.
يازار ايسته‫ييب اؤز كولتور سئورليك دويغوسونو گؤسترندن سونرا، خوي خالقينين كولتورل چتينليكلريندن دانيشسين؛ آنجاق بو يولدا خويو آذربايجان مدنيتي چرچيوه‫سينده گؤرمه‫ييب و باشقا گولونج سؤزلري اورتايا قويوب؛ البته اولابيلر حاقلي دير و خوي دا بئله تؤرنلر ايلك دؤنه دير قورولور و هر تؤرن قورولورسا بوتون خالق سوسوزلار كيمي تپه سي اوستده گله جكلر. آنجاق منيم اونون يازيسي ايله ايشيم يوخدور و او قورولتايدا آذربايجان كولتورونون اونودولماغي چوخ آجي دير. خويلولاردان بير سورغو واردير: "سيزين دردلرينيزين حددي، تكجه كورد قاوالينين چالينماسي، شهرام ناظيري، سيراج، موختاباد و شجريان سسي‫ني دينله‫مك دير مي؟!" اولمازدي آذربايجانين آشيق و يا موغام موسيقي‫سي ايسه اولايدي؟ آذربايجان موسيقي‫سيندن هئچ بير گؤرونتو كي يوخ ايدي؟ آذربايجان تورك ادبياتيندان دا بير اثر يوخدور! خوي دا بئله‫ اولوسلارآراسي قورولتايلار قوروب و باشقا كولتورلره قول اولماغين تعريفي يوخدور كي هئچ بلكه چوخ دا ايفتيضاح و گولونج بير شئي‫ دير!

بو هارا؟ او هارا!؟

ائله کی بیلیرسینیز ستارخانین شانیندا بیر تؤرن قورماق چتین بیر ایش ایدی و تورک اؤیرنجیلرده اؤتن ایللرده زحمته دوشوردولر. گئچن ایلده بیر سایی گلیب، دئدیلر بیز اؤزوموز بو ایشی گؤره‫ریک و بو بیزیم گؤره‫ویمیزدیر. تورک اؤیرنجیلر و باشقا آذربایجان چالیشانلاری ایسه دئدیلر عئیب یوخ! آنجاق بس بو حیصار چکمک نه دیر؟! نئچه ایل‫ایدی سیزین "شادروان ستارخانی" اونودان زامان بیز گلیب بورادا ستارخانا سایقی گؤستریب و دوستلوق و باریشلا اؤز سؤزلریمیز و ایستکلریمیزی دئیه‫ردیک و ایندی ایسه بیز ده ایسته‫ییریک اونون مزاری اوستونده بیر فاتیحه وئرک گئدک، بو ایشی دا بیزه چوخ گؤرورموسونوز؟!
یانیت "یوخ" و یا "باتوم" ایدی و باریش سئون خالق گئتدیلر خیابانی‫نین مزاری اوستونه و اؤز آنما تؤره‫نینی نئچه آددیم اوزاقدان قوردولار. آنجاق سون‫دا اورکلر، بنلری ستارخانین قبرینه ساری چکدی؛ آنجاق قالین بئیینلیک، بو سئوینجین قارشیسین آلیب و بوتون شئی‫لری اؤزونه ایسته‫مه‫یه کؤنوللو اولدوغونو بیر داها گؤستردی.
و بو ایل، اؤتن ایل‫دن داها سیخینتی‫لی بیر دوروم اولدو؛ شئیخ محمد خیابانی‫نین مزاری ایسه اولموشدو مظفرالدین شاه، مشروطییت و آذربایجان تاریخی، ستارخان و تورک دیلینه گؤره کیتابلار و گؤرونتولر سرگی‫سینه و هر بیر نفر ایچین، اوچ گودوکچو و یا قوروقچو وارایدی!
هر حالدا هم اونلارین و هم‫ده بیزیم اللریمیز وار اولسون! اونلارا بونا گؤره اللر آغریماسین دئییرم کی بوتون هر نه دلیل ایله اولورسا اولسون، بوتون امکلر ایله هزینه‫لری اؤز بویونلارینا آلیبلار و قویمورلار تورک اؤیرنجیلر اللرین آغدان قارایا وورسونلار!
باشقا طرفدن، گئچن ایللرین جیریققاسی ایندی بیر آلاولی اود آلیشدیریب و بو اود آذربایجانلیلارین اوره‫یینده‫دیر؛ بونا گؤره بوتون تورک چالیشقانلارا قوتلو اولسون دئییرم.تکجه بیر بالاجا فرق واردیر! بو تفاووتو بو ایکی گؤرونتو ده گؤره‫بیلرسینیز؛ تورک اؤیرنجیلر قوران تؤرنلر هارا و بونلارین قوردوغو ایمکاناتلی تؤرن هارا؟!

نارين قالالار - سايين قالالار

باتي آذربايجانين گونئيينده سايين‫قالا آدلي بير بؤلگه واردير، آديني شاهيندئژه چئويريبلر.
زنگانين ياخينليغيندا دا، سايين‫قالا آديندا بير كند واردير كي اونون دا آديني چئويريبلر، آنجاق اورمونون سايين‫قالاسي قدر يوخ! اونون آدي صائين قلعه اولموشدور‍‍. ائله كي بيليرسينيز هم سايين توركجه بير سؤزجوك دور و هم قالا. اوزوجودور كي اؤزموز دانيشاندا ايسه، قلعه دئييريك؛ اؤرنك ايچين بابك قلعه سي(هله بير سايي دئيير قلعه بابك)! و بونو اونودوروق كي آخي آي خاخول! قالا دئمك آسان دير يوخسا قلعـعـعه؟!
هر حالدا، ائله دوشونوردوم، اولماز كي بوتون قالالار سايين اولالار و كسينليك ايله سايين اولمايان قالالار ايسه اولابيلرلر. گئچن جوما آخشامي همشهري گونده‫ليگينده «نارين قلعه»يه گؤزوم ساتاشدي. البته او نارين قلعه، آذربايجان دا يوخ، بلكي يزدين مئيبود كندينده ايدي. تئز بيلديم كي نارين‫قالا ائله همن سايين‫قالا نين قارشي‫سي‫دير و بير داها تورك ديلينين حيساب – كيتابلي اولدوغونا اينانديم؛ آنجاق او گونده‫ليك و آراديغيم باشقا فارسجا سايتلار «نارين‫» قالايا گؤره حيساب-كيتابسيز و گولونج آچيقلامالاروئرميشديلر. البته باغلانتي وئرميرم كي قايناق تانينماسينلار!
گئرچكدن چوخ منطيقسيز و گولدوروجو سؤزلر يازميشديلار:
بير ياندان بئله دئييلميش: «نارين» سؤزجويونون كؤكو، نارينج دير!و بير ياندان دا يازيبلار:

قلعه هاى كوچك تر را كه در داخل حصارهاى بزرگ تر ساخته مى شدند نارين قلعه مى ناميدند. واژه نارين در زبان آذرى يعنى زبان مردم آذربايجان پيش از تركى شدن كه در ۴۰۰ سال اخير انجام گرفته است به معناى خرد و ريز و كوچك است كه هنوز هم به كار مىرود. نارين قلعه روى هم به معناى قلعه كوچك است. (بؤيوك حيصارلارين ايچينده دوزه‫لميش بالا قالالاري، نارين قالا آدلانديريرميشلار. نارين سؤزجويو آذري ديلينده، آذربايجان خالقي‫نين ديلي 400 ايل بوندان اؤنجه توركجه اولدوقدان اؤنجه، ريز، بالا و كوچوك آنلاميندايميش و ايندي ايسه ايشله‫نير؛ نارين قالا ايسه ، بالا قالا آنلاميندا دير)!

نارينج و نارينين بيربيرلري ايله ايليشگي سي اولوب-اولماسينا باخماياراق، توتاق كي نارين، اسكي آذري(!) ديليندن قالما بير سؤزجوك دور؛ فارس ديلينه گيرميش قالا و يا قلعه سؤزجويو هارادان گليبدير؟
بير سؤزده قالدي؛ سيز دئييرسينيز آذري ديلي، پهلوي و ... قديم باشقا عجيبه-غريبه ديللريندن چيخيبدير و سونرا سيز دئيه‫ن كيمي، عورضه‫سي اولماييب و يئريني وئريب آذربايجان توركجه‫سينه؛ نئجه اولور، نارين سؤزجويونه، او وارليغي پوزولموش ديللردن قايناق تاپابيلميرسينيز، آنجاق تورك ديلينه ال اوزاديرسينيز؟!

يالنيز قالان عجاييب

گينه ده باشلاديلار زيريللاماغا: آي واي، آي هاراي؛ بيزيم كيمي يازيقلارين حاققيني بير داها دونيادا يئديلر. بيز كيمي باش آشاغي، بيزيم كيمي اوزمانج، بيزيم كيمي شخصييتلي، بيزيم كيمي گؤزل، بيزيم كيمي اوستون، بيزيم كيمي گؤزل دانيشان، بيزيم كيمي بشر ايچين حوقوق منشورو يازان(!) و بيزيم كيمي ... دونيادا هئچ يوخدور؛ آنجاق گينه ده ، كسديلر، بيچديلر، توخويوب تيكديلر و بيز قالديق باخا-باخا!

دونيا دا يئني يئددي عجاييبلري سئچمك جريانين دئييرم. بير ايسوئچره لي كئفي ساز و پوللو آدام نئچه ايلدير، چاليشير دونيانين ان آدليم و تاريخي آبيده لريني سئچسين و دونيانين هر يئريندن آدايليق ده‫يه‫ري اولان ايگيرمي بيراثري سئچه‫ندن سونرا، اونلاري، تئلفون، sms، و اينتئرنت ايله يوزميليون اينسانين سئچيمينين قارشي سينا بوراخيبدير. و سونوج بو اولوبدور:

1- چينين بويوك دووراي
2- هينديستانين آگرا كندينده اولان تاج محل مسجيدي(تورك و هيندي تيكينتي مئعمارچيليغينين قاريشيغي)
3-اوردون دا اولان اسكي دؤنملردن قالميش پئترا كندي
4- ايتالييانين باشكندي، روم دا اولان كلوزيوم
5- برازيلين رييودوژانيرو كندينده اولان مسيح(ع)ـين هئيكلي(اؤزگورلوك باغيشلايان مسيح)
6- مئكزيك ده اولان چيچئن ايتزا هئرمي
7- پئرو اؤلكه سينده اولان ماچوپيچكو كندينين قالميشلاري

بو سونوج بير آز عجيب دير؛ چونكو ميصيرين بؤيوك و كسينليكله عجاييب اولان جيزه هئرمي آدي سيلينميشدير! اولابيلر فئرعونون قبري، اؤنجه كي اسكي عجاييب ليستيندن، يئني ليسته گتيرمه‫يه راضيلاشماييبلار. باشقا طرفدن،
دونيادا داها آرتيق تايسيز اثرلر و ايزلر وارديرلار كي آدامي حئيرته ساليب شاشيرديرلار؛ اؤرنك ايچين قالاپاقوس آداسيندا كي داش هئيكللري، پاريسين ايفئل بورجو، توركلرين ايصفاهان كندينده بوراخديغي ايزلري ياني نقش جهان و آلاقاپي، ايستانبول دا كي آياصوفيا مسجيدي و ...
اؤز آذربايجانيميز دا اولان، سولطانييه گونبزي، سولئيمان تختي و ... كيمي باشقا اثرلري دئميرم؛ چونكو نه بيز دونيادا بو اثرلري تانيتديرا بيلميشيك و ان اؤنملي بو كي بونلارين چوخو آرادان گئدير و ياخشي قورويوب ساخلايابيلمه‫ميشيك؛ تقصير ده هر كيمسه ده اولور اولسون، گئرچه‫يي دانماق اولماز. بونلار قوناق قاباغينا چيخارتمالي دئييرلر كي هئچ، دونياليق يئددي عجاييبين آراسينا سوخماغي اوتورون!

ايندي قاييداق سؤزون باشلانغيجينا، گؤرك بو آرادا كيملر دئيينيرلر؟
بو سؤزلري يازماغين دليلي اعتيماد گونده‫ليگي‫نين «هيچ كس ياد تخت جمشيد نبود»(هئچ كيمسه جومشود تختي نين ياديندا دئييلدي) تيتري ايدي! آخي بيري ده يوخدور بونلارا دئيه، سيز بونلاري ايران دا ياشايانلارين بئنينه، كوروش-كوروش دئيه‫-دئيه سوخوبسونوز، ائله بيليرسينيز دونيا دا ايسه، هاممي گرك تانيسين!؟ اصلا نئيه تكجه جومشود تختيني تئز اورتايا آتيرسينز؟ نه‫دن چوغازنبيل، سيستان دا كي يانيق كند، آذربايجان دا كي ايزلر و يا ايصفاهان دا كي يئرلرين آديني چكمه‫ييرسينيز؟!
قويو قازان اؤزو هاممي دان قاباق قويويا دوشر! سيز ده بير آز جومشود تختي كيمي باشقا ائللرين تاريخي يئرلرينه ديققت ائتسه‫ايدينيز، بو اويون باشينيزا گلمز ايدي! البته جومشود تختي ده چوخ ياخشي و گؤزل و عظمتلي يئردير؛ آنجاق ان-اون بئش دنه ديرك و پيلله دن سونرا بير شئي قالماييب كي! اؤزونوز اؤز بؤركونوزو قاضي ائدين گؤرون نه خبر واردير؟ ائله بيليرسينيز هر نه منه بير تيلويزيوني تيزئر دي كي يايماغينا پول وئرسينيز، سؤزونوزه قولاق آسيب و اونو يايسينلار! منظوروم تورك خالچالار ديرلار كي آذربايجان موسيقي و رقصي ايلر گؤسترندن سونرا، پئرشين كارپئتي آدلانديريرسينيز.

سون دا، گونده‫ليگين سوروملو مودورون آدينا باخيرام؛ ايلياس حضرتي دير! بو گونلر، مجليس وكيلي اولماق ايچين سس آلماغا گؤره اونون ده سوراغي چيخار.