شوك درياچه اورمو

به نظر من شوكي كه بايد به جامعه مي آمده، آمده و كار خود را نيز كرده است و جو آنگونه  كه گفته مي شود ملتهب نيست. آنهايي هم كه آن سوي مرزها مترصد گرفتن ماهي از آب گل آلود بودند متوجه شدند كه درياچه اروميه اصلا ماهي ندارد و آرتميا هم ماهي نيست تا گرفتنش را در بوق و كرناي سياسي‌شان بكنند!

البته به نظر مي رسد در ايران چون NGO هاي مربوط به حفظ محيط زيست فعال نيستند ، و قدرت  و نفوذ چنداني هم ندارند تا توجه مردم  را به خود جلب كنند، چنين شوكي را هم فقط فعالان هويت‌طلب آذربايجاني كه عاشق ديار خود هستند مي توانستند وارد كنند. اقدام  آنها در روز سيزدهم فروردين و جمع شدن در كنار درياچه، فقط و فقط در راستاي اعلام همبستگي در جهت نجات درياچه اروميه بوده است. ولي متاسفانه اين نيازمند زمان است تا حساسيتها فقط به خواسته ها و مخاطرات و مسائل اصلي معطوف شود و نه اينكه فلان افرادي كه در كنار درياچه فرياد سر مي دهند "اورمو گؤلو سسلنير، سوسوزام هاراي هاراي" تا توجه همه اعم از مردم و مسؤولان و فعالان و متخصصان محيط زيست را به خطر خشك شدن درياچه اروميه جلب كنند، در اصل داراي افكار هويت طلبانه و به زعم برخي ...طلبانه(!) هستند و قبلا خواسته هاي فرهنگي و اجتماعي ديگر هم داشته اند. همين سوء تفاهم ها و عدم شناختها باعث مي شود تا به قول خارجي ها كانفليكت و تعارضي هم صورت گيرد و نيروهاي امنيتي واكنش نشان داده و حساسيت بي مورد به خرج دهند و در اين ميان همان فعالان شعارهاي نا مرتبط با محيط زيست هم سر دهند.

همانگونه كه گفتم شوك به جامعه وارد شده، و آلارم و اخطار محيط زيستي فعالان آذربايجاني حداقل اين قدر مؤثر بوده كه رييس جمهور مملكت يكي دو روز بعد به اروميه رفته است. البته در اين مورد نمي توان با اطمينان نظر داد كه  دليل اصلي سفر او چه بوده ولي در اخبار تلويزيون ديدم يكي از موضوعات مطرح شده در سفر احمدي نژاد، مورد خشك شدن درياچه اروميه بوده و اينكه گفته مي شد سهميه آب درياچه اروميه نبايد در پشت سدهاي اطراف درياچه به مصارف ديگر برسد.

راجع به :

"همان طوری که گفتم حل این مشکل در همکاری عاقل زنان و عاقل مردان مجرب و کارشناس در مسایل محیط زیستی، حقوقی، اجتماعی، آموزشی، اقتصادی و... است. افرادی با این خصوصیات اگر اوضاع را ملتهب ببینند کنار می کشند و در نتیجه مشکل حل نمی شود."
- منجوق: بیم و امید من برای دریاچه ارومیه (view on Google Sidewiki)

بونلاردان داها آبيرلي سي يوخ

تبريزين ايمام جومه سي دئييب: «آبيرلي شهروندلرين دوستاغا دوشمه سي نين قاباغي، آلينمالي دير»(باغلانتي). و عجب گؤزل و دوغرو سؤز دئميشدير.

آنجاق گئچن يئدديجه(هفته)، تئهران دا، ايفطار قوناقليغينا ييغيشان ايگيرمي نفره ياخين آدامين خبري ني ائشيتديك. بونلارين چوخو آذربايجانين ان حؤرمتلي، ان آبيرلي، ان آيدين دوشونجه لي و يازارلاري ديرلار. دؤرد - بئشيني كي من گؤرموشم(موهنديس صرافي و راشيدي كيمين آداملاري)، اينانميرام حتتا آبيرسيز آداملار ايله اوتوروب دورسونلار! و نه قدر اوتانديريجي دير كي رمضان كيمي قوتسال آي دا، اوروج توتان آداملاري سوفرا باشيندان ييغيب آپاريب گؤز آلتينا آلاسان.

اومودوم وار تبريز ايمام جومه سينين سؤزونو، بئله گوناه سيز آداملارا گؤره ايسه ايشه آپارالار.

اوستاد صمد سرداري نيا

جوما آخشامي "اورمو گؤلو خطر ده" يازي‫سيندا، آذربايجانين دوغال قايناقلارينين آرادان گئتمه‫سي و آنايوردوموزون ايچينده بير بؤيوك شوراكئتلي يارانماسي اوياري‫سي اورتايا قوياندان سونرا، گئديب ياتديم و همن آنلاردا آذربايجان سايتلاريندا يئيينليك ايله ياييلان بير آجي خبري ائشيتمه‫ديم؛ و او، آذربايجان كولتور يوردوندا، بؤيوك آراشديريجي و ان گوجلو يازارلاري‫ بيري‫سي‫نين اينانيلماز وفات خبري ايدي و بير آي‫، دوكتور بئهزاد بئهزادي كيمي ديل و سؤزجوكلر قايناغي اولان آدامي الدن وئرمكدن سونرا، آذربايجان چاغداش ايلايي‫ني يازيلار ايچينه كؤچورن آدليم اوستاد، صمد سرداري‫نيا دا بو يالان دونياني ترك ائتدي و نه يازيق كي اونون الدن گئتمه‫سي داها اوزوجو ايدي، چونكو آلتميش بير ياشي وار ايدي و آذربايجان كولتور اونون ايشلريندن داها آرتيق فايدالار آپارابيلردي...

بونو من‫ده اؤز نؤوبتيمده، بوتون آذربايجانليلار ايله ايرانلي توركلره باش ساغليغي دئييرم.

سايين اوستاديميز

اصفهان‫دا اولاندا اونونلا تانيش اولموشدوم.

يئتميش دوققوزونجو ايلين گوزونده، نجف آباد آزاد بيلي‫يوردوندا تورك اؤيرنجيلر طنطنه لي بير قورولتاي قوروب، ايرانين موختليف يئرلريندن چوخلو آيدينلاري و همده ايصفاهان بؤلگه سينده ياشايان تورك اؤيرنجيلري ايسه اورايا چاغيرميشديلار.

اورايا گلن بؤيوك آداملارين بيري‫سي رحمتليك خوجا، بئهزاد بئهزادي ايدي. البته ايلك ده بيلميرديم كي كيمدير و آذربايجانين ديلي و كولتورونه نه قوللوقلار ائتميشدير و البته بو اونون تواضوعو و اوزون و آغير تجروبه‫سيندن آسيلي ايدي كي ياشلي اولدوغونا باخماياراق، بيز كيمي اؤيرنجيلر ايله ايستي‫قانلي دانيشيردي و هر نه‫يي ياخشي دينله‫ييب و اؤز باخيشلاريني تعصصوبسوز، و آلقيشلامالي بير حؤوصله‫ايله دئييردي. ياديمدا دير، بير فارس تاريخ‫ اوستاد ايله بحثي اولموشدو و اؤز نظريني اونا يئتيرمك ايچين منه دئدي من اونا بير مكتوب يازمالي‫يام و چون اونون آدرئسين بيلميرم سن اؤز آدرئيسيني وئر تا يازي‫ني من سنه گؤندريم و سن او يازي‫ني يئتيررسن فيلان اوستادا! و بئش-اون گوندن سونرا سايين و آدليم اوستادين مكتوبو اليمه يئتيشدي و من نه قدر سئوينيرديم كي ائله بير داهي آدام، آديمدان اؤنجه يازميشدي : "دوست عزيزم..." و او پاكتي ايندي‫ ده ساخلاميشام.

من ايسه اونو، تكجه بير دؤنه گؤروشمه‫يه باخماياراق، اؤز سؤزونه گؤره، بير ‫يولداش كيمي تانيرديم و اونون بو دونيادان كؤچمك خبريني ائشيتمكدن نه قدر اوزولدوم، آللاه بيلير؛ اولو تانري اونو رحمت ائتيسن...

دؤرت بیر یان سیبئریا اولاندا

"… من بو قدر سیزین ایچین دونیالیق افتخار یاراتمیشام، سیز ده بو سویوق گونلرده منیم یورتداشلار لا همشهریلریمی اونوتمایین دا؛ آزجا، قاز مصرفلرینیزی آزالدین، اونلار اوشومه‫سینلر(دونماسینلار) …"
خالقا ائنئرژی و قاز یئتیرمک، ریضازاده کیمی بیر ایدمانچی‫یا ایلیشگی‫سی یوخدور، آنجاق بئله یامان چاغلاردا، او آنلامدا کی سؤزلری، ریضازاده‫نی تیلویزیون ائکرانیندا اوتوردوب و اونون دیلیندن دیله‫‫مک اولار.
اونلار ایلدیر خالقین آیدینلاری دئییرلر: "دؤرت بیر یانیمیز سیبئریا دیر" و اوشودوکجه دوشونورلر، آنجاق بئله توپلومسال-کولتورل آغریلارین دوشوندورمه‫یی اولماز بیر ایش اولوب و ساده‫جه هاوانین شاختاسی 30 درجه صیفیردن آشاغی‫یا دوشوب و توپلومسال-دوغال اولاندا، بوتون آداملار دیله گلیرلر و ائله اولور کی منیم ده اردبیل اوستانداریندان ایلک دفه خوشوم گلیر! چونکو بو دؤنه خالقین آغیر چتین‫لیکلری‫نی اؤرتمک‫ایچین، ریضازاده ایله تورکجه دانیشمیر، و خالخال و خییاوین دونو آچیلماغی‫ایچین اردبیل ویلایتینین قاز پایی‫نین آرتیریلماسی‫نی ایسته‫ییر و اؤزونو شرمنده بیلیر و دئییر: "هله ایندی قیشین ایلک گونلری‫دیر، آللاه قیشین قالانینا رحم ائله‫سین. اردبیل ویلایتی، یاشایان نوفوسا گؤره، او قدر ایسه، قاز پایی‫نا صاحیب اولماغی گرکلی‫دیر.".


بو دا 2008جی ایلین ایلک پوستو! اومودوم وار، بوندان سونرا، یورتداشلاریمین قارشی سینا بئله چتینلیکلر گلمه سین.

آذربایجان، مشروطه ترپه‫نیشینده - 2

آشاغیدا کی یازی، بو یازی‫نین آردی دیر:

< آذربایجان، مشروطه ترپه‫نیشینده - بیرینجی بؤلوم >

... کئشگه صمد بیزیم چاغیمیزدا یاشایاردی! اونون بالاجا قارا بالیق کیمی شاه اثرلر و باشقا ناغیللاری نی قیراغا قویوب، تکجه اونون مقاله لرینی اوخویاندا آرخایین اولورام کی او قالسایدی، ان قههار و گوجلو بیر وئبلاق یازان اولاجاغیمیش. البته بو سؤزو تکجه اونون نئجه یازماغینا گؤره دئییرم؛ آدام ائله بیلیر صمد بیلگی‫سایار اولمایان زامانین وئبلاق یازانی ایمیش! یوخسا او سؤزلر او چاغین اؤزل سؤزلری دیرلر و بیزیم چاغداش اینسانلار دئموکراسی و مشروطه کیمی اوستون شئیلری قانمایان زامان، او چاغ، اونون وئبلاقینا کیملر باش ووراجاغیمیشلار آللاه بیلیر! البته ائله بیل یوز ایل بوندان اؤنجه یاشایانلار، اللی ایل بوندان اؤنجه یاشایانلاردان و اللی ایل بوندان اؤنجه یاشایانلار، بیز و چاغداشلاریمیزدان چوخ، دئموکراسی‫یه ماراق گؤستریرمیشلر و یازیقلار اولسون کی قورباغا یوز درجه‫ده قاینایان سونون ایچینه آتیلماق ایچین، بیر داها ائشیگه آتیلمیشدیر! و ایندی ایسه بیر تنگه‫نین بوروغونداییق(هنوز اندر خم یک کوچه‫ایم).
بو سؤزو ده دئییم و سونرا صمدین ایتی یازیلارینین تورکجه‫یه چئویریم:
یا بیزیم او زاماندان خبریمیز یوخدور و او چاغ دا یاشایان خالقین آراسیندا یوخاری سطح ده ساواد و بیلگی وار ایمیش و یا صمدین سؤزلری منطیق‫سیز دیرلر! چونکو دئموکراسی‫دان تکجه بیر قورو آد ائشیدن خالق، سیلاح گؤتورمکدن اؤنجه(!) اونو یاخشی تانیمالی ایمیش و سونوجو باشقا آداملارین الینه دوشموش ساواشلارا گؤره، قاجار سولاله‫سی گوجسوز اولدو و سون آددیم دا، مشروطه ایسه، بیر داها ریضاخان کیمی توتالیتئرلر و ایستیبدادچیلارین الینه دوشدو و بئله اولدو کی فاشیسم باشلاندی!


آذربایجان، مشروطه ترپه‫نیشینده
ایکینجی بؤلوم

تئهران اؤندرلری بو یوللارین هئچ بیریسینه باخمادیلار. اونلار اولوسون مظلوملوغونو گؤستریب، محمدعلی میرزا و باشقا باشچیلارین ترححوم و اینسان سئورلیک دویغوسونو قالدیرماق ایله ایشی قاباغا آپارماق ایسته‫ییردیلر و نیظامی حاضیرلیق و سیلاحلی قالخیشا مؤحتاج اولدوقلارینا اینانماییردیلار، و مجلیسین بومبالاما گونونده باش وئرمیش تئهران اؤزگورلوکچولرینین چوخلو شوجاعت و قورخمازلیقلارینا باخمایاراق، نئچه ساعاتدان آرتیق ساواشا داوام وئره‫بیلمه‫دیلر؛ نه‫ده‫نی ایسه حاضیر اولماماقلاری ایدی. دئمه‫لی دیر ائله بو "آذربایجان درنه‫یی(انجمن آذربایجان)" اویه‫لری اولان موجاهیدلرین بیر سایی‫سی دا تئهران‫دایدیلار.
آنجاق تبریز ده، ائله او مشروطه بویوروغو(فرمان مشروطه) آلدیغی گوندن، توفنگچی و موجاهید تربیت اولوردو؛ باشقا و آیدین سؤزله، سیلاحلی قالخیش و ایچ و دیشاری دوشمانلاری آرادان گؤتورمک ایچین، حاضیرلیق گئدیردی.
تبریزین ایالتی درنه‫یی(انجمن ایالتی تبریز) اویه‫لرینین چالیشماسی و اوندان دا اؤنملی، سیرلی اولان"گیزلی مرکز(مرکز غیبی)"ی اویه‫لرینین چکدیغی و درنه‫یین الی ایله ایجرا اولونان پیلانلار، او شئی‫لردن ایدیلر کی تبریزی، ایستیبداد قوشونونون قارشی‫سینا چیخیب و باشقا بیر اون‫بیر آیلیق ساواشا داوام وئرمه‫یه، حاضیر ائتمیشدیر.
1286نجی ایلی یای‫سونونون 28جی‫سی، آدینا(جمعه) گونونده، اتابک اعظم قاتیلی‫، تبریزلی عابباس آغانین تبریزین مقصودیه مسجیدینده کی ختم مجلیسی ییغیشدیران زامان اوخونموش بیر شئعر بؤلمه‫سی، موجاهیدلرین روحییه‫ و نئجه دوشوندوقلری‫نی یاخشی‫جا گؤستریر. بو شئعرین باشلانغی‫جی بئله‫دیر:

آی قارداشلار! قان تؤکون تا جوشه گلسین کایینات
ثابیت اولسون تا جهانه بیز ده کی عزم و ثبات

آذربایجان، مشروطه ترپه‫نیشینده - 1

یارین مشروطه‫نین 101نجی ایلدؤنومودور و بونا گؤره دقیق بیلگیلریم یوخدور؛ آنجاق مشروطه‫نی و دئموکراسی‫نی ایرانا تانیتدیرانی آذربایجان و آذربایجانین آیدینلاری اولماغینا آرخایینام و بو اولایین ایلدؤنومونه گؤره صمد بئهرنگی‫نین مشروطه ایله ایلیشگی‫لی اولان فارسجا یازدیغی‫نی تورکجه‫یه چئویرمیشم کی ایکی بؤلوم ده بوگون و یارین یایاجایام. صمدین بوتون سؤزلری ایله یوز ده یوز راضی اولمادیغیمی دئمه‫لییه‫م، چونکو ساواشماقدان هر زامان اولورسا اولسون خوشوم گلمیر.
البته بونو دا آرتیرمالییام، صمدین دوغوم گونو یای‫ایلکی‫نین ایگیرمی‫سی و وفات گونو ده یای‫سونونون دوققوزو دور و بیز بو 52 گونه صمد گونلری آد وئره‫بیلریک.

آذربایجان، مشروطه ترپه‫نیشینده*
بیرینجی بؤلوم

احمد کسروی یازیر:
مشروطه ترپه‫نیشی تئهراندا باشلاندی و تبریز اونو قورویوب، سونا چاتدیردی.

اولسون کی اه‫یری دوشونجه‫لی آداملار ایندی ده آذربایجانلی موجاهیدلر بیر آووج اووباش ایمیشلار و ستارخان کیمی بیر یاخشی نفسلی دؤیوشجو، بیر اوغرولودان آرتیق دئییلمیش و یالنیز چاپماق و چاپاوول ایچین ساواشیرمیش.[جالیب دیر! شرق گوند‫لیگی ایسه، اونلارین یولونو داوام ائدیرمیش]
کسروی‫نین سؤزو ایغراق دئییل. مشروطه رئژیمی‫نین قورولماغی بوتونلوکله خالق توپلولاری‫نی(توده ها) قازاندیرماماغی دوغرودور و حتی ساواشجیلار و ایشچیلرین گونو خارلیق و چتینلیکه یئتیشدی(ستارخان کیمی)، آنجاق هر حالدا، اوتانماز و اوزدن گئتمه‫یه‫ن محمدعلی میرزانی دیز اوستونده چؤکدورن، آذربایجانین اورگی دورو موجاهیدلرین جانیازلیقلاری و کیشیلیکلری ایدی و بونلار خالقین باشقا توپلولارینی قالدیریب و دوغولو‫لارین(شرقلی‫لـر) اؤزگور و آزاد یاشماغا یئتنکلی اولدوقلارینی گؤستریب و ثوبوت ائتدی.(لندنین تایمز گوند‫لیگی مجلیسین بومبالاماغیندان ایکی-اوچ گون سونرا چوخلو دانلاماقلاردان سونرا یازیر: "بو اؤرنک دوغولو‫لارین اؤزگور و آزاد یاشاماغا چیخارسیز اولدوقلارینی گؤستریر" / مشروطه ایلایی – کـسـروی)
تئهرانین ایکی سایین سئییدی(آغالار طباطبایی و بئهبهانی) ایشی باشلادیلار و خالقی قالدیردیلار، آنجاق گئدیشی یولا سالیب و ثمره‫لی ائتمکده یانلیش یولا گئتدیلر. اونلار اورکلرینی مشروطه‫نین نئچه ائتگی‫سیز بویوروغونا خوش ائله‫میشدیلر. حتی محمدعلی میرزانین ایستیبداد و دیکتاتورلوق چاغیندا، ائله‫بیلیردیلر کی، ایشی ائو ده اوتوروب، دانیشماق و مؤوعظه و چیغیر-باغیرلا قاباغا آپارماق اولار.
اونلار بو گئرچک اصله گؤز یومموشدولار: "قان تؤکن دوشمانا کسینلیکله غالیب اولماق ایچین، اؤزو کیمی سیلاحلی و قان تؤکمکدن قورخوسوز اولماق گرکلی دیر."
تئهرانین اؤندرلری اؤزگورلوکچولره، توفنگ و ساواش سیلاحلاری آلدیرابیلردیلر. باشقا کندلردن ماراقلی توفنگچی ایسته‫ییب و الی دولو و حاضیر بیر گوج ایله قارشیلاماق ایچین قالخایدیلار.
اونلار حتی محمدعلی میرزانی آند-ایچمه‫یی سیندیرماق ایچین شاهلیقدان گؤتوروب و کلکباز نقشه‫لرینی جیرایدیلار؛ بو ایشی نئچه گوندن سونرا تبریز درنکی ائله‫دیگی کیمی.

* ) “movement” و یا "جنبش" سؤزجویونه "ترپه‫نیش" یازدیم؛ دوزدور یا یوخ سیز دئیین.

آقاي زيدآبادي! سوء تفاهم يا سوء فهم؟

اينها را به فارسي مي نويسم كه دوباره نگويند يا ما خودمان را زده بوديم به نفهمي و يا اصلا نمي دانستيم كه اين بندگان درجه چندم چه مي گويند؟! ولي سالهاست كه برخي از دوستان همزبانم، حرفهايشان را به فارسي مي نويسند و انتشار يك مقاله فارسي ، آنهم بعد از ماهها تركي نوشتن شخص من، چه سود و ضرري خواهد داشت ، الله علم.
مي خواستم بگويم نمي دانم كه چرا به اصطلاح روشنفكران فارس گرا خودشان را زده اند به كوچه علي چپ؟! ولي خوب واقعا معلوم است چرا خودشان را زده اند به آن راه! يعني اصلا شك و ترديدي در اين نيست؛ هميشه اينگونه بوده است. خدابيامرز*، جهت مسكوت ماندن حقوق اقوام و ملل ايراني يك عمر تلاش بي وقفه كرده و اگر كاره اي هم نبوده باشد، برداشته و به اين و آن مقام، نامه محرمانه و غيرمحرمانه زده كه اي داد! اي بيداد! وا مصيبتا! اين دانشجويان ترك چه ها كه در مجلاتشان نمي نويسند! كوروش آسوده خوابيده، ولي انگار بيدار شده اند اينها! اي رئيس جمهور(خاتمي را مي گويم!)! چه نشسته اي؟ اينها بعد از سالهاي سال آسيميلاسيون، بازهم طرفدار زبان مادريشان، يعني تركي هستند و حق و حقوق بشري هم براي خود قائلند! كل نخهايمان پنبه شده! اعلام خطر بايد كرد و سياست ديگري هم بايد در پيش گرفت، كه البته، اين سياست ديگر همان سياست اسبق فاشيستي، رضاخاني و پهلوي است:
«تلاش در جهت حذف زبان تركي از ايران، كوچاندن معلمان ترك به نواحي غير ترك و ...»
و احتمالا تلاشهايي كه از سوي بعضي از نمايندگان مجلس ششم در راستاي اصول 15 و 19 قانون اساسي براي تدريس زبان تركي و زبانهاي قومهاي اقليت كشور، انجام مي گرفت با چنين نامه نگاري هايي بي اثر و منتفي شد و بي خيال حقوق فرهنگي و اجتماعي دهها ميليونها غير فارس! يعني زيرآبزني اشخاصي مثل خدابيامرز ورجاوند يكي از دلايل خنثي شدن نهضت فرهنگي تركها بوده است.
بر اين نكته تاكيد مي شود آرزوي مرگ شخصي را داشتن، باطل است و محكوم؛ ولي تلاش و گام برداشتن جهت از بين بردن افكار پليد فاشيستي كه آرزوي از بين بردن هويت و تاراج فرهنگي ديگر جوامع را در ذهن بيمار خود مي پرورانند، از واجبات و مقدسات است و فكر مي كنم گفتن درج سطور بالا كافي است كه چرا تركها و ديگر اقوام اين كشور نبايد از مرگ شخصي همچون ورجاوند نبايد ناله و فغان سرداده و جامه خود را بدرند كه خدايا چرا شخصي انساندوست را از ميان ما بردي كه حافظ و مدافع حقوق اوليه ما بود؟ يقينا اينها در درك حوادثي كه در جامعه رخ مي داده مشكلي نداشته اند و برايشان شناسايي خواهان و بدخواه ، سخت هم نبوده است.

حالا بياييد و ببينيد، بخشهايي از مطلبي را كه آقاي زيدآبادي در روزنامه هم ميهن نوشته و از مرحوم ورجاوند به عنوان دايره المعارف تمدن ايراني** ياد كرده است و من هم ملزم به ذكر موارد:

« ... فريادهاي او البته همواره مطلوب همگان نبود. برخي محافل بي‌باكي او را در اظهارنظرهاي صريح‌اش، تاب نياوردند و در نخستين سال‌هاي پس از پيروزي انقلاب، تنگناهايي را بر او روا داشتند كه سبب شكستگي و پيري زودرس دكتر ورجاوند شد برخي اقوام ايراني نير ايران‌گرايي مرحوم ورجاوند را به مخالفت او با حقوق مشروع اقوام ايراني تفسير كردند كه به گمان من، اين مساله خاص، بيشتر ناشي از سوء‌تفاهم بود.
...
دكتر ورجاوند هر چند كه ناسيوناليست ايراني بود و به اين عنوان افتخار مي‌كرد، اما منطقي‌تر و اخلاق‌گراتر از آن بود كه به حيطه افراط و نژادگرايي وارد شود. در سفري كه در خرداد سال 1384 با آن مرحوم براي ايراد سخنراني در دانشگاه گيلان به رشت داشتم، فرصت بي‌نظيري دست داد تا با وي در باره بسياري از مسائل ايران از جمله حقوق قوميت‌ها گفت‌وگو كنم.به خلاف تصور برخي از محافل، ديدگاه‌هاي او كاملا معتدل و منطقي بود و ذره‌اي جانب انصاف را رها نمي‌كرد.
...
او عاشق ايران زمين و تك‌تك مردمانش از هر قوم و با هر زباني بود، هر چند كه شور و حال وصف‌‌ناپذيرش سببي براي بروز برخي سوءتفاهم‌ها شده بود. خداوند او را در جوار خويش آرامش ابدي بخشد.»

در اينجا قصد بر اين نيست كه بيان شود، فلاني بخاطر مرگ شخصيت مورد علاقه اش نبايد ناراحت باشد؛ و بازهم تاكيد مي گردد آنچه مهم است نبايد به بهانه بزرگداشت كسي نبايد، افكار مسمومي را كه محكوم به فنا و نابودي هستند، تبليغ كرده و بر درستي آنها صحه گذاشت. همان افكار مسمومي كه در چند سال اخير از سوي آذربايجانيها بارها و بارها به زباله داني تاريخ افكنده شده اند، ولي بازهم مثل حشرات و آفاتي كه به اين سادگي ها خيال محو شدن را ندارند، بازهم مي آيند و جولان مي دهند. خاتمي زماني مي گفت اين جامعه استبداد زده است! ولي به نظر مي رسد او بايد مي گفت كه سالهاست جامعه ايران گرفتار نژادپرستي و شوونيسم آنهم از سوي عده اي خاص و روشنفكر نما شده و در اين تب مي سوزد.

برگرديم به سخنان فوق؛ آقاي زيدآبادي هم يقينا مي دانند كه تمدن ايراني برابر با تمدن پارسي نيست (چون حداقل هزار سال آن را تركها ساخته اند) و با توجه به اينكه آقاي ورجاوند طبق گفته خودشان دايره المعارف تمدن ايران بوده، اصولا بايد آقاي ورجاوند همواره با درنظر داشتن كل ايرانيان، به غير از حق و حقوق اوليه، حداقل حرمتي هم براي غير فارسها قائل مي شده است ولي ماجراي نامه اي كه در مورد لزوم حذف زبان تركها نوشته بوده چه بوده است؟! آيا آقاي زيدآبادي هم ايران گرايي را معادل با فارس گرايي و پان فارسيسم مي دانند؟ و يا اينكه به زعم ايشان اقوام و ملل غير فارس ايران، «ايران گرا» تشريف ندارند و در نتيجه «برآورده شدن حقوق مشروع اقوام ايراني» سنخيتي با «ايران گرايي» مورد نظر او ندارد؟! بنابراي دليلي نداشته اقوام و ملل ديگر ايراني همه شان در اين مورد دچار سوء تفاهم بشوند و موجب آزرده خاطر شدن، شكستگي و پيري زودرس آقاي ورجاوند بشوند!! به آقاي زيد آبادي بايد گفت: خلاصه تكليف بايد مشخص شود؛ يا چندين جامعه دهها ميليون نفري دچار سوء برداشت و سوء تفاهم مي شوند و يا اينكه امثال آقاي ورجاوند افكاري فاشيستي و ضد بشري داشته اند.
هنوز هم كه هنوز است به اصطلاح ملي گرايان ايراني، ناسيوناليسم را در ادا نشدن حقوق اقوام ايران و از بين بردن هرگونه مظاهر هويت طلبي در اقشار ديگر جوامع مي بينند و گرنه آقاي زيد آبادي هرگز چنين كلماتي را بر زبان نمي آورد: « (ورجاوند) منطقي‌تر و اخلاق‌گراتر از آن بود كه به حيطه افراط و نژادگرايي وارد شود». واضح است كه گوينده اصلاح طلب اين جمله، آسيميلاسيون و زدودن زبان يك ملت و كوچاندن معلمان بومي آذربايجان را كه راهكارهاي عملي ارائه شده از سوي آقاي ورجاوند به مسؤولان اجرايي وقت است، كاري منطقي، اخلاق گرايانه و وارد نشدن به حيطه افراط و نژادگرايي مي دانند؟! و ديگر قلمم عاجز است از آوردن عبارتي جز اينكه: «جاي تاسف دارد آقاي زيدآبادي! شخصي كه سالهاست در مورد جامعه مدني و دموكراسي مطلب مي نويسيد».
و اين را هم واقعا نه مي دانم و نه مي توانم تعبير و تفسير كنم كه چرا آقاي زيدآبادي در آخر مطلبش، ورجاوند را عاشق ايران زمين و تك‌تك مردمانش از هر قوم و با هر زباني مي داند! اين چه عاشقي بوده كه مي خواسته زبان معشوقانش را از مرز پرگهر بزدايد و اينگونه بر گهرهاي مملكت بيفزايد!
... و يا اينكه بازهم من و امثال من بازهم مبتلا به سوء تفاهم شده ايم و فكر مي كنيم شخصي مثل خاله خرسه آنقدر ما را بي حد و حصر دوست دارد و ...

... و نه زامان اورتاق بير دوشونجه‫يه يئتيشمه ييميزي، تكجه تانري بيلير! و هاچان بيزيم سؤزلريميزي قاناجاقلار؟
و اصلا قانيرلار قانسينلار، قانماييرلار قانماسينلار؛ ائل اؤز ايستكلرينه يئتيشمه‫يي ايسته‫ميش دير و بو ان اؤنملي دير.


* ) حق الناس الترك را نمي دانم ولي حق الله الواحد را كه بعيد مي دانم! چون خداوند متعال يك زبان به اسم تركي را آفريده و بر زبان ميليونها كودك جاري و ساري ساخته، ولي بنده اي از بندگان فارس زبان خدا، راضي نبوده به رضاي خدا.
**) http://www.ham-mihan.org/Released/86-03-20/345.htm#1542

آيدينلارين سايي سي

مجيد نظري جنابي نين «چرا حرکت ملی آذربایجان از کمبود روشنفکر رنج می برد؟» (نئيه آذربايجان، اينتلئكچواللارين* آز اولماغيندان چتينليك چكير؟)، يازيسي منيم ده نظريمي اؤزونه ساري چكدي! ايلك سؤزوم بودور كي يازماق ايچين بير قونو اورتايا آتماغينا گؤره اللري آغريماسين. البته من تكجه آيدين آديني، آيدينليق و اينتلئكچوالليغا گؤره يوخ، بلكه «آيدين» آدينين گؤزلليگينه گؤره سئچميشم و اصلا و ابدا آيدين-مايدين دئييلم!
ايندي گئدك مجيد نظري نين سورغوسونون سوراغينا كي چوخ آيدين دا يانيت (جاواب) وئرمك اولار؛ او دا بودور:
بير توپولوم و اولوسون ايچينده «آيدين دوشونجه لر» يارانماغينين ان اؤنملي ايندكس و مئعيارلاري گئنل اؤيرتيم، «ساواد» و البته يوكسك تحصيلات دير و دئمك اولار ساوادسيزليغين فاييزي نه قدر آز اولسا و باشقا طرفدن بيلي يوردلولارين چوخ اولماسي، اينتلئكچوال و آيدينلارين سايي سي ني يوخاري آپاربيلر. ايندي ايسه بو سونوجا يئتيشمك اولار كي آذربايجان دا بو معيار ان آزي ايران دا ان اوستون يئرلر ده دير و تاريخي فاكئتلره باخماق بونو گؤسترير كي بلي، ايرانين ان چوخ آيدينلاري آذربايجانلي ديرلار! آنجاق بير آجي گئرچك ده كي وار بودور: «بو آيدينلار آذربايجان اولوسونون قوللوغوندا اولماميشلار» و بونا گؤره دير كي مجيد نظري دئييب آذربايجان دا آيدينلارين سايي سي آزدير! ايندي باشقا بير سورغو اورتايا گلير: «اولوسال باخيشدان نئيه بونلار آيدين دئييلر و چوخ ايفراطي دا قضيه يه باخساق، بونلار ساتقين آيدين ديرلار؟!». بو سورغونون ساده جاوابي بو دور كي سوچ و گوناه بونلارين اؤزونده دئييل، بلكه اوشاقليق دان، فاشيستي و مركزه يؤنلميش بير سيياسته آسيلي اولوبلار و فيكري جهتدن بوتونلوكله ترسينه تغذيه اولوبلار. اؤرنك گتيرمك ده ايسته ميرم.
عرب تاريخينده اولان «بيلمزليك دؤنمي(دوره جاهليت)»ـني آذربايجانين ايندي كي چاغييلا قارشيلاماق اولار! او زامان حيجاز چؤللرينده 15-20 آراسيندا ساوادلي اولسايدي، آذربايجانين چاغداش زامانيندا و البته 21نجي يوز ايلده، 20-30 ميليون تورك آراسيندا نئچه نفريميز توركجه يازيب اوخويابيلير؟! يوز نفره يئتيشه بيلر بو سايي؟! هامي ميز بيليريك كي يوخ! لوطف ائله يين دئمه يين كي سن ده يالنيز اينتئرنت و سايبئر دونيادان ائشيگه باخمابيرسان! چونكو ايندي بو مجازي فضا دا هر نه خولاصه اولابيلر. بو سايي ني آوانس ايله، مينه قالديراق! بو 1000 نفر ساوادلي نين، 10 نفري آيدين دير. و البته آز يا چوخ اولماق نيسبي دير و موقاييسه و قارشيلاماق سونوجودور. وبيز ده هر شئيي، ايلك اولاراق ايران دا گؤرورك. بللي دير كي بيزيم بو 10 نفر قارشيسيندا، فارسلارين يوزلر و بلكه مينلر وارلاريدير و بونلارين ايچينده آذربايجانين آسيميله اولونموشلاري دا واردير! يازيقلار اولسون تقديم ائتديكلريميزه! زير توركچولر بونلارا مانقورت دئييرلر!

ايندي ايسته ييرم قضيه يه باشقا جوره باخام و مجيد نظري نين سورغوسونا جيدديت و شوخلوق آرسيندا اولاراق، بئله يانيت و يا سورغولو يانيت وئرم: «آذربايجانين آيدين اولمايان ميللتچي لرين سايي سي مگر نه قدر دير كي دئييرسينيز آيدينلار آزديرلار!؟». منجه آذربايجان آيدينلارينين فاييزي دونيانين باشقا مدني جريانلارينا گؤره چوخ دا بؤيوك و يوخاري دير! دئمك اولار آذربايجان دا آيدينلارين چوخلوغو باعيث اولور، چوخلو سليقه لر آرايا گلسين و بيرليكلر ده آزالسين!! آيدينلارين چوخلوغو ياخشي دير، آنجاق هر آيدين و يازار دا قرار دئييل تاكتيك، استراتژي و سيياست گؤسترمك يئته نكي اولسون. بئله انتظارلار منجه يانليشديرلار. آيدينين گؤره وي، آيدين تربيت ائتمك دئييل، ولي بير آيدين و يا بير ميللي چاليشقان، بونا قادير دير كي بير ميللي دوشونجه سي اولمايان اذربايجانلي يا (و يا اويانماميش آذربايجانلي) اويانديرسين، توركجه يازماق ساواديني اؤيره ديب و اونا ميللي كيمليگي ني دوشوندورسون. منجه بو يول ايله، ياخين گلجك ده مينلر اويانميش آذربايجانلي نين، آراسيندان موختليف ساحه لرده يئتنكلي آيدينلار چيخاجاقلار. گوجوموزو بو يول دا ايشله تمه لي ييك و زور ايله دئمك اولماز چون فيلان آدام آيدين دير، فيلان ايشلري اؤيرنيب و گؤرمه لي دير.

ايندي كليات دان، جزئياتا گئچيب، ايسته ييرم دئيه م، بعضي شئيلري كسينليكله اونايلاييب و يا قبول ائتمك اولماز. سؤزو اوزاتماماق ايچين بعضي جومله لر يوروملاناجاق:

• دوزدور كي بو يوز ايلده آذربايجانين ميللي چاليشقانلارين آراسيندا، تاريخي آيريليقلار دوشوب ولي دئمك اولار ان آزي بو اون-اون بئش ايل ده «كيمليكچيليك(هويت طلبي)» قونوسوندا اورتاق باخيشلار يارانميشدير. اؤرنك ايچين ايرانين بوتون بيلي يوردلار آراسيندا، اولوملو(مناسب) ايليشگيلر اولماياراق، بوتون اولوسال كيمليك تعريفلري بير بيرلرينه اوخشاييردي و بو قونو دا، سياسي ساغ يا سول دوشونمك يول وئريلميردي و وئريلمير.
• منجه يازيب-اوخوماق و يا اوخوماق-يازماق بير لوپ تشكيل وئره بيلرلر و عمل و عكس العمل جريانينا اوخشايير.

• بير آتالار سؤزو واردير: «اؤزگه ني بزر، اؤزو لوت گزر!»؛ منجه او آذربايجانلي آيدين كي، ديلداشي اولان آيدينلار و يا چاليشقانلار ايچين، يارقي، اؤنري و تاپشيريغيني توركجه يازمايا، و فارسجا دئيه: «آذربايجانين اينتلئكچوالي آزدير!»، يقين بيلين كي تكجه دوشمانلاري گولدوره جك! بو قدر ايدديعا ائديريك ايشيميز كولتورل، مدني و ... دير و آذربايجان خالقي ني اؤيرنجيسل حركاتينين ائتگي سينده شوونيسم قارشيسيندا قالخيب، سونرا باشقا ديلده دئييريك بو خالقين آيديني آزدير! بئله يازيلار، ائله فارسلار دئميشكن، دووارلاردا كي جيريق آرالارينين دردينه، ده يه ر.

آشاغي دا اوخوياجاغينيز يازيلارين، يوخاري دا كي سؤزلرله، هم ربطي واردير و هم ربطي يوخدور؛ ابطحي، خاتمي نين ان ياخين يولداشي و ان اؤنملي يارديمجي سي ايدي و ايندي ده اصطلاحا ايصلاح طلبلرين ان آيدين آداملاريندان دير؛ وئبلاقين دا بو سؤزلري يازميشدير:

... ايران دا وئبلاق يازماغين آلين يازيسينا فيكر ائديرديم. بوترابي اؤزل مارغينا گؤره بير سايتين مودورلوغونو الينه آلميش كي اوندا 780000 دنه فارسجا وئبلاق واردير و اونلارين 170000 دنه سي چاليشماقداديرلار. يور يئتميش مين ايرانلي نين فارسجا يازيلار توليد ائتمه سي چوخ بؤيوك بير ياتيريم(سرمايه) دير. وئبلاق يازماغين ان بالاجا ايشي، فارسجا ديلينين گئنيشلنمه سي دير...

-----------------------------------

* ) آيدين و يا اينتلئكچوال ايچين، ويكي پئديا سايتيندان آچيقلاما:

آيدين او آدام دير كي اؤز دوشونجه و ايدراكيني، اؤ‍ز «ايش»، «اوخوماق»، «باشقا آداملارا قايتارماق» و «آنلاييشيندا» ايشه آپارا و يا بيليب - بيلمه ديكلريني باشقا آداملاردان باشقا و چئشيدلي دوشونجه لره سايقي گؤسترمك ايله سوروشوب و جاواب وئره.

گئنل اولاراق، آيدين ايچين اوچ دنه يئني و مودئرن تعريف واردير:

1- بوتون ياشاملاريندا، ايده لر، كيتابلار و دوشونجه لر ايچينده، درينليك ايله باتان آيدينلار.

2- بير آچيقلامالي حيطه سي كيلاسيندا اولان يازارلار، سؤزچولر(ناطيقلر)، اوستادلار، وكيللر، دوكتورلر، بيليمچيلر(عاليملر) و بئله آداملار.

3- كولتورل ساحه سينده اولان آيدينلار كي كولتور و اوزلوق(هونر) دا، سئچكين و يوكسك ايشلري اولموشدور و بو اؤزل ايش اونلارا كولتورل بير گوج و اختيار وئرير و قازانميش اعتبار و اختيار ايله، توپلوم ايچينده باشقا قونولاردا ايسه دانيشابيليرلر.