تيراختور ائتگي‌سي

آشاغي‌دا كي چارت‌دا آنايوردوم بيلاغيندا ياييلميش يازيلارين آيليق سايي‌سي‌ني 2007 جي ايلي‌نين بيرينجي آييندان گؤرورسونوز. البته 2007دن اؤنجه آنايوردوم 20m.com دا ايدي. اورادا آرشيو سيستئمي‌نين اولماديغي‌، و هم ده اؤز ياشام دورومومون فرقلي اولماماغينا باخاراق، اورادا ياييلميش يازيلارين سايي‌سي‌ني بورادا گتيرمه‌ميشم:

گؤردوغونوز كيمي يازيلارين سايي‌سي گئچن ايلين يايينا قه‌در گئت-گئده آزالماق سوره‌جينده‌دير. دئمك اولار يازماق ماراغي، بير ثابيت دوروم‌دا اولان آزربايجانلي بيلاق يازاريندا آزالير. بو سوره‌جي باشقا بيلاقچي‌لار دا ايسه گؤرمك اولوردو.  قوروموش و يا باغلانميش بيلاقلارين قونوسو دا كي هئچ! آنجاق من اؤزوم‌دن و آنايوردوم‌دان دانيشسام، دئيه‌بيله‌رم كي نه‌دن من‌ده يازماق كؤنولو بير داها چوخالدي و يا داها آرتيق چوخالدي. هر آي بير-ايكي و داش چارتداسا يئددي يازي اينتئرنئته آتان آداما نه گلدي كي بير دن هر آي 10-15 دنه يازي ايله بيلاغي‌ني گونجه‌له‌دي؟!

بيلديگينيز كيمي گئچن ايل فارسجا بيلاقلارين ايسه قوروماق ايلي ايدي و اونلارين نه‌دني ياشيللارين دونيادان كوسمه‌له‌رينه گؤره اولابيلردي! آنجاق توركجه ياييلان سايتلار و بيلاقلاري بير ده آليشديران تكجه تيراختورون ايستارتي و موتورون قيزماسي اولابيلردي كي بئله ده اولدو. منيم اؤزومو كي تيراختوردان باشقا بير شئي قيزديرابيلمه‌زدي. سيزي بيلميرم آنجاق سايتلار و بيلاقلارا بير دفه باخماق كيفايت دير كي گؤره‌سينيز نئچه دنه باغلانتي تيراختور قونوسو حاق‌دا واردير! تيراختور هر نه‌يي يئريندن لاخلاتدي. آرخايين اولون بو ته‌رپه‌نتي تكجه اينتئرنئت، موسيقي و ايدمان‌دا دئييل. بير آي‌دان چوخدور تيراختور اوينامايير آنجاق بورا گونجه‌له‌نير؛ بونا دئيه‌رلر:
"تيراختور ائتگي‌سي"!

بو دا اون‌مين‌ليك

بئش‌مين‌ليك ايسكيناسي‌نين داليندا يازيلميش قوندارما سؤزدن بيلگي چوخدور و اونا گؤره دانيشماق ايسته‌ميرم. آنجاق نئچه آي‌ايدي دئييرديلر اون‌مين‌ليك‌ده يول‌دا. من اؤزومله دئييرديم يئني ايسكيناس‌داكي سؤز ثوره‌يادان‌دا داها اوزاق اولدوزلارداكي بيليم ايله ايليشگي‌سي اولاجاق. و دونن خبر چاتدي كي اون‌مين‌‌تومن‌ليك ده ياييلدي. بو دفه كي ايسكيناس‌دا، خطر آلتيندا اولان(!) فارسجا ديلي‌نين قوشارلارينين بيري‌سينين قبر شكيلي چكيليب و يانيندا ‌قوشمالار‌ي‌نين بيري‌سي يازيليب. همن شئعر كي دئييلير بيرلشميش اولوسلار قورومونون قاپي‌سينا يونولوب(!):
"آداملار بير بيرينين اويه‌سي ديرلر...، كي يارانيش‌دا بير جوهردن ديرلر"!

البته بو قوشما چوخ گؤزل قوشما دير، آنجاق بو قوشمانين اينساني و بشري آنلامي ايله ايش يوخدور! و منظورلاري بودور كي فارس اولمايانلار دا ائله فارسلار جوهريندن‌ديرلر و بس!

بونلار بيزيم بئينيميز ده فيرلانان دوشونجه‌لر و فيكيرلرديرلر. ايندي گؤرون باشقالار نه فيكير ده ديرلر. سانكي بؤيوك موناظيره‌لر گئدير فارس ديلي عاليملرين آراسيندا:
اون‌مين‌ليگين اوستونده يازيلميش قوشما دا "يكديگرند" يئرينه "يك پيكرند" اوتورمالي‌ايميش يوخسا يوخ؟*. البته شيراز بيلي‌يوردوندا اولان آباده‌لي و اولابيلر قاشقايلي "حسنلي" آدلي فارس ديلي ادبيات اوستادي‌ ايسه بونا گؤره نظر وئريب. من اونون نظرلرينه ديققت ائتميرم؛ آما دئييرم گؤره‌سن بو اوستاد اؤز آديندا كي "لي"يه فيكير ائله‌ييب يوخسا يوخ؟!!

* - توضيح كاووس حسنلي درباره‌ي بيت سعدي پشت اسكناس جديد

سوسماق بئله دانيشماق‌دان ياخشي‌دير

اردبيل - تبريز راديو تيلويزيونلاريندا چوخ ائشيديلير و گؤرسه‌نير. مثلن بيري شهرداري باشقاني دير، آموزش و پرورش ده سوروملو دور، اوستانداري‌دا ايشله‌يير، جهاد دا اولور يا دا دؤولتي باشقا ايشلره باخير يا دا ايشلرين باشيندا دير. البته تكجه دؤولت آدامي دئييللر و معمولي آداملار دا ايچلرين‌ده وار، آنجاق دانيشماق فورصتي راديو تيلويزيون تريبونوندا دؤولت آداملاري ايچين وار. طرف گلير فارسجا خبر بؤلومون‌ده دانيشاندا ته‌ته-په‌ته يه دوشوب بئله اركك آغيزلا دانيشير آدام دئيير آخي نه‌يه بو يازيقلاري فارسجا دانيشديريرسينيز. بير ديلماج گه‌تيرين دا. مثلن ائله بو تيراختورون اويونلاري‌ني فارسجا قيريللادان اوغول ياخشي‌دير. نه‌مه‌نه دانيشيلير بو اولسون دوبلور. تورك اولمايانلار دا بيز غيري آريايي‌لارا گولمه‌زلر. بو بوندان. ولي ايش او زامان لاپ گولونج اولور كي دانيشان ايسته‌يير توركجه دانيشا. يقين سيز ده من كيمي سيز. آدامين قوسماغي گلير. دئسين فارسجا دانيش، دانيشا بيلمز ايندي توركجه دانيشاندا، جومله‌لرين باشيندان اه‌ته‌يه هر نه‌يي فارسجا قورولوش ايله دئيير:

"از ابتداي سال يك هزار و سيصد و هشتاد و نه، در اداره مربوط به طرح‌هاي عمراني، پروژه‌هايي كه در دست اجرا ديلار..."!!
ايندي دئسين، سن ائله بو بير دنه فئعلي ده فارسجا دئه، قالاجاق! باتيراجاق! قاتيب قاتيشديراجاق!

و بئله اولور آدام تيلويزيونون انگين باسير و گلير گيرير اينتئرنئته. يوخاري دا دئديگيم بويوروق آلتيندا كيلاردان هئچ انتظار يوخدور؛ آنجاق منيم اؤز بيلاغيم دا ايسه بير-ايكي دنه باغلانتي وار. بيلاقلاريندا هر دن آذربايجانا گؤره بير شئي‌لر يازماقلارينا گؤره لينك وئرميشم. هر دن گئديب باخارام. سؤزون دوزو، يازيلاري ادبي فارسجا اولسا اوخويارام. آنجاق هر دن گؤرورسن مثلا گئديب شاهسئون ائلي‌نين آراسينا و تئهران گؤبه‌گي‌نين لهجه‌سينده خاطيره يازير:

"فك كردم چوپون واسه اين ميره اون ور تپه كه ..."

-------

ي. س:

 داش‌قاپي بيلاغيندا بو يازي‌يا گؤره "دانیشا بیلدیم کی دانیشمادیم!" باشليق‌لي ائله‌شتيري ده يازيلميشدير:

او یازیدا نئجه تورکی دانیشماق‌لارا توخونولوب. آذربایجاندا اولانلار دوغرو دوزگون تورکو دانیشا بیلدیلر کی دانیشمادیلار! بو دیلی دوز دانیشماغی هاردان اؤیرنمه‌لی‌دیرلر!؟ نه زامان اؤیرتدیلر اونلار اؤیرنمه‌دیلر؟!

ايسته‌ديم يوروم وئريب، دئيه‌م منيم منظوروم توركجه ادبي دانيشماق دئييل؛ يوخاري‌دا وئرديگيم ميثال‌دا طرف اؤز آناديلينده چوخ  قولاي‌جا دئيه‌بيلر: "بو ايلين اوليندن (هشدات دوكقوزون اوليندن) ايداره امور عمراني‌ بو پوروژه‌لري ايجرا ائله‌يير...  "!
يا ايسته‌ديم دئيه‌م هئچ من ايله سن‌ده، باكي‌ و آنكارا دا بؤيومه‌ميشيك و بيزه‌ده اوخوللاردا اؤيره‌تمه‌ميشلر!
آنجاق "قيريدئر(Google Reader)" ده گؤردوم بير نفر "e s" آدي ايله، منيم منظورومو باشقا جوره دئييب. اونون دئييشينده توركلر ايسته‌ر ايسته‌مز، ميكروفون قاباغيندا رسمي‌له‌شمك دوروموندا قاليرلار و بئله زامان‌لار فارسجا اوسلوبلو دانيشماق يا فارسجا دانيشماق زوروندا قاليرلار؛ او بو يورومو منيم يازيمين آلتيندا قويوب:

بو بیر مرض‌دیر اینانین. یانی منجه اینسانین پسیکولوژی‌سی و آلت‌ بیلینجی ایله باغلی بیر شئی اولابیله‌ر. کامئرانین یا دا میکروفونون قاباغینا کئچه‌رک سانکی رسمی‌له‌شیرلر. بیر سئری سلیم موذن‌زاده‌نی گتیرمیشدیلر اورمونو اوستانی کانالینا. آپاریجی بوندان بیر تورکجه سورو سوروشدو. اؤزوزو تانیتدیریرسیز دئیه مثلا بیر شئی. قاییتدی ایلک اؤنجه بیرآز کیرلی تورکجه ایله جاواب وئردی. سونرا اؤزو ده بیلمزجه‌سینه سیزدی فارسجایا. آغلامالی اولسا دا من او گون قیریلدیم گولمک‌دن.

سوباي‌لار ، ائولي‌لر

داش‌قاپي سوباي‌ليق-ائولي‌ليق، بو توپلومسال بؤيوك سورون‌دان سؤز آپاريب! اورا دا بير يوروم قويدم، آنجاق دئديم اؤز بيلاغيم دا ايسه يازيم! البته اؤنجه بوتون سوبايلار لا ائولي‌لر مني اؤز بؤيوكلوكلري ايله باغيشلايارلار.

بير آتالار سؤزو كي يوخ، سوباي‌لار سؤزو، واردير بو قونو دا:

سوباي سولطان كيمي ياشايار، ايت كيمي اؤلر؛
آنجاق ائولي‌ ايت كيمي ياشايار، سولطان كيمي اؤلر!!

سيزجه بئله دئييل مي؟! من كي اؤزوم ايندي سولطان كيمي ياشاييرام. اؤرنك ايچين گئجه ساعات ايكي‌يه دك اوتوروب جام جهاني‌يه باخيرام. ايگيرمي اوتوز دنه چاي ايچيرم. البته پاپروز چكميرم! جام جهاني‌يه باخا-باخا اينتئرنت‌*ده ايسه فيرلانيرام. البته گئج يوخودان دوروب،ايشه ده گئج يئتيشيرم و ايش باشيندا هامي سولطانا يوخ، سانكي نالبنده باخيرلار و ... خولاصه سوبايليق احوالاتيندا كئفا باخيرام؛  آنجاق اؤز آراميزدا قالسين گله‌جك‌دن به‌تر قوروخورام!


*- منجه بيلاق يازانلارين يوزده سـكـسني سوباي‌ديرلار. البته گرك بو عئلمي شكيل‌ده آراشديريلسين! بئله نظرلر ده وئرمك اولار:
- يئني دؤنم‌ده آيريلماقلارين يوزده نئچه‌سي بيلاق يازماق‌دان قايناقلانير.
- ائوله‌نه‌ندن سونرا بيلاقلار يوزده‌ نئچه‌سي باغلانير.
- آيريلماق‌دان سونرا باغلانميش بيلاقلارين كــيركــيره‌لري بير داها گئدير يوخاري و نئچه دنه يئني بيلاق آچيلير.
- ائولنمك‌دن نئچه آي، يوخسا نئچه ايل سونرا، باغلانميش بيلاقلار بير داها ايشه باشلاييرلار.
- و ...

بو تاي‌دا كتدي، او تاي‌دا كتي

بو آلمان و ايسوئچره(سويس) فوتبول ييغمالاريندا كي تورك كؤكنلي اويونچولارين آدلاري من ايچين بير باخيش نوقطه‌سيندن چوخ اؤنملي دير. اونلارين آدلاري ده‌ييشيلمه‌ييب: مئسوت اؤزيل، سئردار تاشجي، هاكان ياكين، گؤكهان اينلر، اه‌رن دردي يوك ...! منجه بونلار ايدمانچي‌ليق دان آرتيق ايشلر گؤروب و توركييه‌نين آوروپا و دونيا داكي كولتورل ائلچي‌لري ديرلر. دونيانين هر يئرينده اولور اولسون آنجاق بونلار وارليغي قوروماق سيمگه‌لري ديرلر. بونلار هم اؤز اؤلكه‌لرينده و هم باشقا اؤلكه‌لرينين ايچينده وارليق و كيمليك و يا "هويت" سورونو ايله قارشيلاشماييبلار و بونا گؤره دونيانين هر يئرينده راحات‌ديرلار.

ايندي اؤز اؤلكه‌ميزي نظر ده آلين. چوخلو ايرانلي واردير توركييه‌لي‌لر كيمي دونيانين اويان-بويانيندا اؤز دئديكلرينه گؤره "موفق" و "باشاري"‌لي آداملارديلار و اؤزلريني اصيل آريايي و پئرشيه‌ن دا تانيتديريرلار. آنجاق گؤرورسن طرفين آدي "جئفري" دير! و اول ده "جعفر" ايميش سونرا آديني باتي‌لي‌لار راحات دئمه‌گه گؤره جئفري ائله‌ييب! و بونلارا تاي چوخ تاپماق اولار: كامي (كامران)، ائلي (علي)، مامي (محمود)، مت (مهدي)، كتي (كتايون)، مارادونا (غضنفر) و ...

بونلارين چوخو هئچ فارس‌دا دئييل‌لر. تورك‌دن، لور دان، تات‌دان، وهر اولوس و ائتنيك‌دن ايچلرينده وار. آنجاق بير ساده نه‌دن واردير بئله ايش ايچين. طرف ايرانين ايچينده ايكينجي درجه‌لي كيمليگه صاحيب ايميش دوروب گئديب مثلا تئهرانا، آغيز دوداغين اويان-بويانا اه‌يمه‌ك ايله اؤزونو بيرينجي درجه‌لي ايرانلي گؤسته‌رمك ايسته‌ييرميش. سونرا گؤروب بئله اولمور، دوروب گئديب سينيرلارين اوتايي‌ و يا دونيانين او باشينا. و سون‌دا گؤروب دوروم داها فرقلي‌دير و اورادا بونلاري اورتا دوغولو حيساب ائله‌ييب هئچ آدام تانيميرلار. و بونلار كي بير گئجه‌ده اؤز كؤكلريني اونودوردولار، بير ساعاتين ايچينده بوتون "نه‌‌كي‌وار"لاريني اونودورلار!! البته بئله آداملار اؤله‌نه‌دك تؤره‌لي يئرلره ال تاپميرلار و هر دن گؤرورسن "وي او ائي" يا "بي بي سي" ده گليب "ر"لاري اينگيليس‌لي‌لر كيمي دئيه‌دئيه، 2500 ايل‌ليك تمدن‌دن و كوروش موروش دان دانيشيرلار!

Azərbaycan Türkcəsində "FootieFox" - آذربايجان توركجه‌سينده فوتي‌فوكس

FootieFox bir balaca popular Add-ons yazılım(software)dır. Bu Add-ons`lar FireFox yazılımının üstünə yüklənəndən sonra, sizə avtomatik və canlı olaraq, dünyanın hər bir bucağında olan Futbol yarışlarının sonuc durumunu Alman da yayılan Kicker futbol gündəliyi saytının vasitəsi ilə deyir. 

FootieFox yazılımı 27 dilə yayılib və mən onun Azərbaycan Türkcəsinə çevirilməyinə qatıldım. FireFox ilə internet`ə girirsinzsə gedin bu səhifədən onu yükləyin və  sonra Azərbaycan Türkcəsini seçin. Əlbəttə Ərəb əlifbasını da göndərmişəm, ancaq hələlik Latin əlifibasını güncələyiblər. 2010 Güney Afriqa dünyalıq küpasının sonuclarını FootieFox`un Azərbaycan Türkcəsi ilə izləyin və yoldaşlarınıza da deyin!

FootieFox Add-ons`unun Firefox`a quraşdırmaq aşamalarını görmək için gedin bura`ya.

آذربايجان توركجه‌سينده فوتي‌فوكس:

فوتي‌فوكس بير بالاجا پوپيولار "اد-آنز" يازيليم‌(نرم افزار) دير. بو "اد-آنز"لار فايرفاكس يازيليمي‌نين اوستونه يوكله‌نه‌ندن سونرا، سيزه اوتوماتيك و جانلي اولاراق، دونيانين هر بير بوجاغيندا اولان فوتبول ياريشلارينين سونوج دورومونو آلمان‌دا ياييلان كيكئر گونده‌ليگي سايتي‌نين واسيطه‌سي‌ ايله دئيير.

فوتي‌فوكس يازيليمي 27 ديل‌ده ياييلميشدير و من‌ده اونون اذربايجان توركجه‌سينه چئويريلمه‌يينه قاتيلديم. فايرفاكس ايله اينتئرنئته گيرسه‌نيزسه گئدين بو صحيفه‌دن اونو يوكله‌يين و سونرا، آپشين بؤلوموندن آذربايجان توركجه‌سيني سئچين. البته عرب اليفباسي‌ني‌دا گؤندرميشم، آنجاق هله‌ليك، لاتين اليفباسيني گونجه‌له‌ييبلر. 2010 گونئي آفريقا دونياليق كوپاسي‌نين سونوجلاري‌ني فوتي‌فوكسون آذربايجان توركجه‌سي ايله ايزله‌يين و يولداشلارينيزا دا دئيين!

آذربايجان توركجه‌سينده "فوتي‌فوكس" "اد-آنز"ي‌نين نصب ائتمك آشامالاري‌ني گؤرمك ايچين گئدين بورايا.

آنالار

مئهر خبر آژانسي ساوالان اه‌ته‌كلري، سردابه (حتما آدي "سويوق بولاق"‌دان زاددان ايميش ده‌ييشيليب!) ده ياشايان ائل‌دن بو گؤرونتو آلبوملاري‌ني ياييب: 1 ، 2 و 3.

من او گؤزل گؤرونتولرين ايچيندن بو ايكي داها گؤزل گؤرونتونو، بوتون مئهريبان آنالارين يادينا سئچيب بورادا قويورام. شن‌ليك ايله ياشاسينلار هامي‌سي:

ي. س: كيمسه ايسته‌يير بيله آذربايجان قادينلارينين اؤرتوكلري(حيجابلاري) نه ايميش و نه دير، بونلارا باخسين.