Showing posts with label Literature. Show all posts
Showing posts with label Literature. Show all posts

Friday, January 28, 2011

ايسپانلار دا، دیللری‌نی بيزه اؤیره‌تسینلر


بو يازي‌دا ايسته‌مه‌ييرم ايران‌دا كي آزربايجانليلارين دورومونو ايسپانياداكي كاتالانلار، و يا باشقا اؤلكه‌لرده كي كيمليكلريني قوروماغي بيرينجي اولويت‌ده قويان آزليقدا اولمايان آدي آزليق اولان توپلوملار ايله، موقايسه ائدم. چونكو هم كولتورلر و هم‌ده سياسي سيستئم‌لر اولدوقجا فرقلي‌دير. بو دا قالسين كي بوتون سيخينتيلار و محدوديتلره باخماياراق، مدنيتلي و باريش سئون خالقلارين سئچديگي يوللاري تصادوف ايله تايسيز بنزرليكلر تاپيرلار؛ اؤرنك ايچين تيراختور ياريشلاري‌ني دئمك اولار.

بيزيم دونيادا اؤزوموزه اوخشار خالقلاري تانييب، ياخشي يا پيس يوللاريني اله‌شديريب، و يا اونلار ايله ايليشگي قورماساق‌دا هر حالدا اونلاردان بيلگي الده ائتمك ماراقلي نظره گلير. آنجاق بوگون "فارسجا علمی اؤيره‌ديليمير(واوئیلا؛ گرچک موصیبت‌دیر!)/ ايران-ايسپانيانين كولتورل ائتکیله‌شیملری*" باشليقيلي يازي‌ني گؤره‌ندن سونرا بيلديم، بئله ايش بيزيم كيمليگميزه سالديرانلار ايچين‌ده اؤنملي ايميش!

فرض ائدين يئر گزه‌نه‌يينده (سياره‌ زمين) كي اينسانلار، اوزاي‌دا (فضا دا) كي ذكالي مخلوقلاري آختارسا، ائله بير مخلوقلار دا، كسينليكله اؤزلرينه تاي موجودلارين اولوب اولماغينا گؤره ماراقلي‌ديرلار. دئمك اولابيلر نئجه بيز ايسته‌ييريك اؤزوموزه تاي خالقلاري تانيياق اونلار دا حتمن بو فيكيرده اولابيلرلر. ياني بو اونلاريندا آغيللارينا چاتير؛ البته بيزدن دونيادا سس-خبر اولماسادا، كاتالانلار بئله دئييللر و بونون نه‌ده‌ني اونلارين اؤز ديللرينده ساوادلي اولماقلاري‌دير؛ اؤز آزربايجانيميز‌دا خالقين ان آزي يوزده دوخساني، اؤز ديللرينده اوخويوب يازابيلميرلر! بو آرادا، ايراني تك ديللي و تك كولتورلو اولماغي‌ني تبليغ ائدنلر، بو دونياليق "تانيشما"لاردان قورخورلار. ايران‌دا، ايرانين قونشو اؤلكه‌لرينده، آوروپادا، آفريقادا، اوزاق آسيادا، و گونئي و قوزئي آمئريكانين هر بير بوجاغيندا فارسجا اؤيره‌تيمي گليشمه‌سينده خرج ائتمك يئته‌رلي اولدوغونا اينانماييب، و حتي گئديرلر ايسپانيانين كيمليك‌چي كاتالانلارينا دا عؤمر خيامين روباعياتيني كاتالانجايا چئويريرلر؛ چونكو بونو دا بيليرلر كاتالانلار، ايسپانيا ديلينه چئويريلميش فارسجا شاهكاري‌ني اوخوماياجاقلار! و بورادا دير كي بيلينير ايسپانيالي شوونيستلرين الي دال‌دان باغلانير!

سون‌دا بونو دئمك ايسته‌ييرم من "پاخيل" و "حسود" دئييلم. منه نه فارس ديللي‌لر ايسته‌ييرلر كاتالانلارا اؤز گؤره‌ك‌سؤزلريني (ادبياتلاري‌ني) تانيتديرسينلار؟ فقط بئيت المال‌دان خرج ائله‌مه‌سينلر! بيز ده گرك بوندان سونرا اؤزوموزو كاتالانلارا اوخشاتماياق. تكجه ایندی کی اؤیره‌تدی -اؤیره‌تدی‌دیر، ايسپانيا ديللي‌لره (كاتالانلاري دئميرم)، بير اؤنری و پیشنهادیم واردير:
نئجه ايراندان گليب سيزين اؤلكه‌نيزده، کاتالانلارا كاتالان ديلينده، فارس ديللي شاعيرلر و اديبلري تانيتديريرلار، سيزده گلين بيزيم آزربايجان‌ توركجه‌سينده، "فئدئریکو قارسیا لورکا"، و "لوپئه دو وئقا"، و باشقالاری کیمی، ايسپانيا دیللی چاغداش یا اسکی شاعيرلر و ادیبلري‌نيزی تانيتديريب، و حتي ايسپانيا ديلي‌ني اؤيره‌دين!
بيزيم كولتوروموزده، نئچه ديل بيله‌نه نئچه آدام دئيه‌رلر، اولسون كي ايسپانيا ديلي يانيندا اؤز آناديليميزي ايسه اؤيره‌نديك!


تكجه آرادا بير سورون(مسأله) واردیر! او دا، بودور كي ايسپانيالي‌لارين ديلي، لاتين آمئريكادا نئچه يوز ميليون بير دامارلي، يوخسا ايكي و نئچه دامارلي‌نين ديلي اولوبدور! اونلار اوزون سوره‌دير، اؤز ديللريني، زور ايله باشقالارا تانيتديرماق عؤقده‌لري‌ني اه‌ريتميشلر؛ يوخسا بيزدن قاباق، اؤز قولاقلاري ديبينده‌كي كاتالانلار، باسك‌لار، و گاليسيالارين ديللري‌ني كؤكدن چيخاردابيلرديلر!


-----
* - زبان فارسی به صورت علمی آموزش داده نمی‌شود/ نگاهی به تعاملات فرهنگی ایران و اسپانیا (باغلانتی)

Wednesday, January 5, 2011

صمدين آجي خاطيره‌سينه گولنلر


بوندان ايشيم يوخدور"ايسلامي ارشاد باخانليغيـ"‌ـندا، "فارس ديلي و ادبياتي‌نين گئنيشلنديرمه شوراسي" اولان يئرده، نه‌دن "توركلرين" ديلينه بئله بير قوروم يوخدور؟! بو سؤزلري دئمكدن يورولدوق. آنجاق تصادف ايله دئديگيميز شورانين دوشه‌رگه‌سي(سايتينا) يولوم دوشدو.
آنا يارپاقدا "صمد بهرنگي"‌نين گؤرونتوسو گؤردوم. صمددن "طنز" بؤلومونده بير خاطيره* قويموشدولار، آي منيم قارغادان دا اکسـیک فرض ائدیلمیش ديلداشلاريم!
صمد كسينليكله او خاطيره‌ني توركلرين آناديللرينين يئرينه بير اؤزگه ديلي ياخشي اؤيرنه‌بيلمه‌ديكلرينه گؤره يازيب و قصدي اله ساليب گولدورمك دئييل، بلكه ايسته‌يير بير آجي گرچه‌يي وورغولاسين. آنجاق بيز اؤزوموزه ده‌يه‌ر وئرمه‌سك، آسيميلاسيون آپاريجيلاري اؤز گليشديرمه و اصلينده ايرقچي‌ شورالاريندا، بيزيم تاريخي درين كولتورل - توپلومسال يارالاريميزا گوله‌جكلر.

* - مطلب طنز / از میان رضایت نامه ها/ طنز / صمد بهرنگي
او سايت هايپئر لينك اولماق ايچين ده‌يه‌ري يوخدور. اؤزونوز كوپي ائدين:
http://www.persian-language.org/literature-fun-fulltext-336.html

Tuesday, December 28, 2010

خان‌ننه‌ميزين تايي تاپيلماز

سايين يولداشيم مئهدي بؤيوك آتاسي‌نين بو دونيادان كؤچمه‌سينه گؤره بير اوزونتولو يازي قويوب بولاغينا، شهريارين خان‌ننه‌ شئعرينه‌ ايسه اشاره ائديب. من‌ده مئهدي‌يه باش ساغليغي دئييرم. آلله اونون بؤيوك آتاسينا رحمت ائله‌ييب و مئهدي‌نين حؤرمتلي عاييله‌سينه‌ده صبر وئرسين.

فيكر ائليرم بوندان اؤنجه‌ده شهريارين دويغوسال شئعرلرينين تايسيزليغينا گؤره يازميشام(شهريارين آناسي و گرچك شاعير). خان‌ننه شئعري بوتون آزربايجانلي‌لارين اورتاق دويغوسودور. من ائله‌ده احساس‌لي آدام دئييلم، آدام اؤزونو شاعير يئرينه قويوب گؤز ياشي تؤكور. شهريارين اوركلنمه‌يي‌ني گؤروب دينله‌مه‌يي كي‌ مني لاپ اوزور:


ي.س: شهريارين اؤز ديلي‌ايله "خان‌ننه" شئعري يوتيوب‌‌دا: باغلانتي
يوتيوبا گئده‌بيلمه‌سينيز كانوئرت اولونموش فايلي‌ني، بورادان دانلود ائدين: باغلانتي
كانوئرت اولونموش فايل سيلينسه، يوتيوب آدرئسي‌ني كوپي ائله‌يين بورادا كانوئرت ائله‌يين: clipconverter.com

Wednesday, December 8, 2010

يازيلاريميزي يوروملامالي‌لاداق

داش‌قاپي بولاغي،‌ بولاقلاريميزدا يوروملارين آزليغي و وار-يوخ يوروملاريندا تعاروف اولدوقلاريندان گيلئي‌لي‌دير(به‌به دئمك‌دن هر يئر به‌به قوخويور). منيم بولاغيم‌دا آز يوروملار توپلايير و بو اصلن سئوينديريجي‌ دوروم دئييل. آنجاق گرچك بو دور كي توركجه يازابيلن و اوندان‌ داها اؤنملي، توركجه اوخويابيلن مثلا فارس ديللي بولاقلارا گؤره چوخ آز دير. منجه هر 10 دنه فارسجا بولاغا گؤره 100 اوخوجو اولسا هر بير توركجه بولاغا گؤره بير -ايكي اوخوجودان آرتيق تاپيلمايير. بير باشقا سورون‌دا بودور كي توركجه بولاقلار گونده‌ليك قونولاردان يازماييرلار. ائله بيليرلر حتمن گرك بير اوستونده چوخ ايشله‌نميش اوزون بير آراشديرما يايسينلار! منيم قيريئدئريم‌ده 150 دنه توركجه بولاق وار، آنجاق گون‌ده بئش-آلتي‌سي گونجه‌له‌نير. گونجه‌له‌نن‌لر ده ادبيات، و شئعر چرچيوه‌سينده ديرلر. يوروم قويان‌دا مجبوردور دئسين به‌به؛ احسن، ماشاللا، يوخسا طرفين آجيغينا گلر. البته سؤزلرين چوخو دا "كيمليك" دير و هامي‌نين دا سؤزو بير بيرينه اوخشايير.

داش‌قاپي‌نين بير اؤنري‌سي‌ده واردير: "بير آز يوروملاريميزي يوروملاداق"! من‌ده قاتيليرام. آنجاق بو اؤنري‌دن اؤنجه، منيم بولاق يازانلارا بير باشقا اؤنريم واردير: "بير آز يازيلاريميزي يوروملامالي‌لاداق"! يوخسا تكجه داش‌قاپي‌نين اؤنري‌سي‌ني ايشله‌تمه‌يي‌ ايله ساده‌جه املايي يانليشليقلار توتماق زوروندا قالاجاييق، يا دا ميستير بينين(Mr Bean) اؤزو اؤزونه مكتوب يازيب اؤزونو سورپرايز ائتمه‌يي كيمي ايشلر گؤره‌جه‌ييك! بونو دا بير داها وورغولاييم كي منظوروم يوروملامالي يازي‌دان بيله‌بيله يانليش سؤزلر دئمك دئييل(رحمتليك ساوئتلر بيرليگي‌ني سئون بير بولاق بو ايشي گؤرور)!

Tuesday, October 26, 2010

سانازليغين سونوجو

منجه بيز نه چكيريك، بيرينجي‌سي خالقيميزين بؤيوك بؤلومو آناديلينده ساوادسيزليغيندان، و ايكينجي‌ده ساوادلي‌لاريندا بو ديلي بيليمسل باشقالارا اؤيره‌تمه‌مك و اينتئرنئت‌ده بيلگي يايماماغي، و اوچونجو ده اؤزگه‌نين ييرتيجي شكيل‌ده هر نه يي اؤز آدينا يئيه‌ليك ائتمه‌سي‌دير.
اينتئرنئت‌‌ده دولانيرديم بير بيلاق‌لا قارشيلاشديم. اؤزونو تئهران‌دا دوغولموش بيلاق يازان، آديني Sunaz يازميشدي. دئديم حتمن بيلمير بونو Sanaz شكلينده يازمالي‌دير و ايسته‌ديم اونو امر به معروف و نهي از مونكر ائدم! سونرا بيلديم او هئچ تورك  ديلي بيلمير سانكي، و اؤز ساناز آدينين توركجه اولماغيندان‌دان خبري يوخدور هئچ، بلكه هئچ بو باغلاردا دئييل و sun يازماق‌دان دا منظوري اينگيليزجه "گونش"‌دير! دئديم قوي باخيم گؤروم هله اينتئرنئت‌ده ساناز آدينا گؤره نئجه فيكيرلر واردير.
فارسجا ويكي‌پئدياني گؤردوم بؤيوك سس ايله گولدوم. يازيب ساناز فارسجا آددير. معناسي دا ياني بي‌نظير و تايي آز! "بي‌نظير" دئديگي حال‌دا دا سؤزجويو بولوب "سا" و "ناز"ا! "سا"يا كي هئچ زاد يازماييب ، آما نازين فارسجا اولدوغونو وورغولاييب! فيكريم قاتيشدي! گؤردوم سولمازي‌‌دا بير بوجاق‌دا قويوب! قورخا قورخا او صحيفه‌يه ده باش ووردوم. سولمازي نه قدر چاليشميشدي فارسجا ائده بيلمه‌ميشديلر. آما يازميشدي دئمك‌ده اولماز سولماز كسينليكله توركجه‌دير، چونكو به‌تر بو آدلارا بنزه‌يير: ائلنار، گولناز، مهناز، فرناز و ... كيمي آدلار!!!
ويكي‌پئديا‌دا سانازين اينگيليزجه صحيفه‌سي ده وار ايدي، آما گؤردوم اوردا دا ايلك‌ده يازيب بو آد فارسجادير؛ و سونرا يازيب ساناز خالق سئون بير توركجه آد دير و "سان(San)" و "آز(Az)"ين بير بيرلرينه قوشولماغيني آچيقلاييب. نئچه دنه ده اينگليزجه سايت گؤردوم سانازي فارسجا بيلديرميشديلر. باغلانتي وئرميرم ان آزي بورا ايچين قايناق اولماسينلار! يئرينه بورايا بير كليك وورون آللاه سيزه‌ده، هم يازارينا دا بركت وئرسين: "معنی نامهای ترکی".

يوخاري‌دا كي سؤزلر ايله بونو دا دئمك ايسته‌ييرديم كي تورك ديلينه گؤره ايران‌دا چوخ آز بيلگي‌ياييلماق و باشقا طرف‌دن كسينليكله عمدي يانليشلاري ويكي‌پئديا كيمي سايتلارا سوخوشدورولماسينا گؤره، بيزيم دوزگون سؤزلريميزه ده هئچ كيمسه اينانمير و حتي اوسته‌له‌ييب سؤزلريميزه گولورلر. بئله بير اولايين قارشي‌سيني آلماق ايچين بوتون يولداشلار قوللارين چيرمالامالي‌ديرلار. ايش چوخدور و ال چوخ اولماياندا سؤزو ده يئريتمك اولمور. ساناز اولماياق!

Sunday, October 10, 2010

باهار-كوره‌نگ وكيلي توركجه دانيشيب! سسي‌ني چيخارتمايين

اولابيلر سيز ده ايراق(عراق) و افغانيستان مجليسلري و شورالاريندان گؤرونتو گؤروبسونوز. ايراغين نوواب(Novvab) مجليسي‌نين باشقانلاري اوتوران يئرين داليندا عربجه و كوردجه(بالاجا فونت‌‌دا اولور اولسون) و افغانيستان شورالاريندا پشتون، ده‌ري و حتي اؤزبك توركجه‌سينده يازيلار گؤرونور. بونلار بيزيم موسلمان قونشولاريميزديلار و چئشيدلي چتينليك‌لر و سورونلار ايچينده چاپالاسالار دا، اؤز ميليونلار وطنداشلارينين آناديللرينين رسمي اولاراق ايشه آپاريلماسي‌ني چؤزولموش دوروما گتيرميشلر. بو دا قالسين كي آناياسالاريني بو نئچه ايلين ايچينده يازميشلار.

ايندي گلين باش ووراق اؤز مجليسيميزه. ايران ايسلام جومهوروسو آناياساسي اساسينا قورلموش مجليسميزه. بيزيم آناياسانين اون بئشينجي اصلي تكجه فارس ديلي‌ني رسمي تانيييب و فارس اولمايانلار دا آزاد ديرلار اؤز آناديللرينده قونوشسونلار! آدلاريني چكديگيميز چتينليكلره ايليشميش قونشو اؤلكه‌لرين آناياساسي كيمي اصطلاحا غربي مودئللره تاي مترقي و گليشميش دئيييل، آنجا چوخلو شوكور يئري واردير كي وطنداشلار تورك اولسالار، و اتفاق‌دان ميللت وكيلي اولوب و حوكومتين مذهبي سياسيتلرينين آرخاسيندا دوروب بحرئين شيعه‌لريندن(قاراباغ دا يوخ ها!) معنوي ساوونماق وئرمك ايچي بير ايكي توركجه قوشما اوخويا:

بیز بنی‌فاطمه‌ییك، ظولمه‌ اه‌ییلمز باشیمیز
جانیمیزدان گئچريك، تا قالا سالیم دینیمیز

و بئله چاغلار دير كي بيلينير، بير سايي گئجه گوندوز ايسلام داشي‌ني دؤشلرينه وورماق ايچين ايسلامي شورا مجليسينين صندلي‌لرينه يئيه‌ اولان آداملار، مجليس ايچينده ايسلام و تشيع دغدغه‌لري يوخدور؛ حالبوكي بيز كيمي كيمليك‌چي‌ليك احوالات دا اولمايان تورك ديللي وكيلي اؤز دويغولاريني بحرئين شيعه‌لرينه سؤيله‌مك ايچين آناديليني ايشه آپاريب‌دير. آنجاق تئهران ناديران آدلي وكيللرينين بيري‌سي بير نادير اولاي‌دا دوروب اؤز اعتراضي‌ني بئله بيلديريب: "اون بئشينجي اصله گؤره بو ايكي وكيل گرك توركجه دانيشمايارديلار... باشقانلار هئياتي ديققت ائله‌مه‌لي‌دير فارسجادان سونرا باشقا ديله دانيشيلماسين و ان آزي بئله واختلاردا،  چئويري‌سي(ترجومه‌سي) مجليس راپورتلاريندا ثبت اولونماق ايچين وئرسين".

ايشيمزه باخ! تورك ديللي وكيللر گونده گئديب اون بئشينجي اصله گؤره دانيشمادان، بير فارس ديللي وكيل گليب ترسينه داورانيشلا بيزي بوشلو(بورجلو) دا چيخاردير! تورك ديللي وكيللرين آزربايجانليلارين ديل و كولتورل حاقلاريني اونودوب و بحرئين شيعه‌لري فيكرينده اولماق قونوسوندا دانيشماق يئرينه گؤرك تئهران نوماينده‌سي نه‌دن بئله قاباق‌دان گلميشليك ائديب. اولابيلر شئعري تريبون داليندا اوخويان وكيل، اردبيل، زنگان، تبريز و يا باشقا تورك ديل‌ده دانيشماغا تانينميش بؤلگه‌لردن اولسايدي مجليس‌ده اوتوران بوتون ايكي يوز وكيلين هاميسي احسنت احسنت دئييرديلر؛ آما وكيلين بؤلگه‌‌لرينين تورك  ديللي اولماغي گيزلي قالماغا چاليشمالاري اوزون سوره‌دير گؤروروك: همدان اوستاني‌نين قوزئي بؤلومونده يئرله‌شه‌ن باهار(بهار) و كوره‌نگ (كبوتر‌آهنگ) بؤلگه‌لري!

كسينليك ايله ناديران آدلي تئهران وكيلي بيلير كي، باهار و كوره‌ن وكيلي‌نين شئعرينده باشقا سؤزلر و اؤرنك ايچين حوكومتين ضررينه اولان آنلاملار اولسا، اوندان داها انقلابي و حوكومتچي تبريزلي، اورمولو و اردبيللي وكيللري مجليس‌ده دولودورلار و اوندان قاباق توركجه شئعري دئيه‌ن وكيلين ياخاسي‌ني ائله او آن توتارديلار. ناديرانين ايشينه تكجه بير نه‌دن بئيينلره يئتيشير و او دا بو دور كي او دا تورك ديلينه قارشي اولان شوونيستي دوشونجه‌لري ائتگي‌سي آلتيندا اولماق و اونونده سورونو تورك ديلي‌دير. او بير عمومي افكار دا تورك ديللي اولماغا تانينماميش بؤلگه‌ وكيلي‌نين رسمي بير تريبون داليندا توركجه دانيشماغي ايله اؤز كيمليك و ديلي‌ني تانيتديرماغي گؤره‌نده هوركور. او اساس‌دا رسمي تريبون داللاريندا توركجه دانيشماغي بير دب و عورف اولماق‌دان قورخور.

اويان بويان‌دا بو خبره سؤز قونوسو اولوب و تارتيشمالار اولور. بير سايي بيلمزليك و منطيق‌سيزليگه گؤره يوخ، بلكه  اصل‌ده تئهرانلي شوونيسم ائتگي‌سي آلتيندا توركلر و تورك ديلي‌ ايله سورونو اولان وكيل‌ كيمي ديرلر. بئله دئييرلر كي بو حوكومتين اؤز ايشلريندن دير! ايسته‌ييرلر ائتنيكلر آراسيندا اختلاف ياراديب و سونرا باريشديريب(!) و حوكومت ائتسين! آنجاق، جاواب‌دا اونلارا دئمك اولار كيمليك سورونو آزربايجانين قديمي نسيللري (شمسي قيرخينجي اون ايلليك و اوندان اؤنجه*) ايچين ايندي‌كي نسيللر كيمي دئييل و يئني بير قونو دور. چوخلو نه‌دنلره گؤره ماجال و فورصتلري اولماييب چاغداش نسيل كيمي ايران دا كي گئنيش آسيميلاسيونون عاقيبتلري و سونوجلارينا متوجه اولسونلار. و مجليس‌ده توركجه دانيشماغا قارشي دورماق كيمي اولايلار حتي حوكومتين يوخاري سطحلرينده ايسه باعيث اولور، اورادا كي تورك ديللي سورملولار باشلارينا گئچميش بؤركون بويو ايله تانيش اولسونلار. البته ويجدانلي اولسالار اعلمي كيمي حساس اولوب و قضيه‌نين دالينا دوشورلر، ويجدانلاري اولماسا و ميرحوسئين كيمي خيرتده‌يه كيمي آسيملاسيون و كيمليگي‌ني اونوتماق گؤلونده باتسالار اؤزلريني خاتمي كيمي جوك دئيه‌نلرين قارشي‌سيندا كارليغا وورارلار.  بئله بير دورومو ايدمان دا ايسه گؤرمك اولور؛ تبريز ده كريم باقيري و علي‌ دايي‌يه غئيرت‌سيز دئييله‌نده بيري‌سي باشيني ساليب آشاغي آغلايير و ان آزي سوسور و اولابيلر بير شئي‌لري دوشونور، آما باشقاسي اوزوسوسوزلوقلا اؤز خالقي‌نين قارشي‌سيندا دورماق ايسته‌يير آنجاق آياق آلتيندا قالير!

 ---
آچيقلاما:
يوخاري دا كي يازي "قرائت یک بیت شعر ترکی توسط عیسی جعفری نماینده بهار و کؤورنگ(کبودرآهنگ) در صحن مجلس و حواشی مربوطه!" يازي‌سي ايله ايلگي‌لي فئيس‌بوك دا فارسجا يازديغيم "توضیحی در مورد خواندن شعر ترکی نماینده بهار و کبوترآهنگ(كوره‌نگ) در مجلس و اعتراض شوونیستی یک نماینده" مقاله‌سي‌نين توركجه‌ چئويريلمه‌سي ايدي.


---
* - يئني نسيل اله‌شديرير

Wednesday, September 29, 2010

شيخ صفي‌نين تذكيـره توركجه ال‌يازماسي


اردبيللي شيخ صفي‌نين توركجه "تذكره" آدلي ال‌يازماسي‌ني، چاليشقان آراشديريجي سايين داوود بوهلولي تصحيح ائديب و كيتاب بازارينا گؤنده‌رميشدير. ‌داوود بوهلولي بوندان قاباق‌دا شيخ صفي‌‌دن باشقا بير اثر، ياني قارا مجموعهني تصحيح ائديب و هم‌ده فارسجايا چئويريب يايمشيدي. و تذكيره‌نين ياييلماسي دا اؤنملي بير كولتورل اولاي دير. بو كيتابين اصلي روسيه‌نين سن پيتئرز بورگ شهري‌نين "سالچيكوو شئچئردين" كيتاب ائوينده ساخلانيلير و ايندي‌يه‌ قه‌در گؤزلر و اللردن اوزاق ايميش. البته كئشگه بو كيتابين دا آدي‌ و يا باشليغي‌ني توركجه يازارديلار: "اردبيللي شيخ صفي‌نين تذكيـره‌سي"

كيتاب "تذكره شيخ صفي‌الدين اردبيلي" آدي ايله  783 صحيفه ده، و 13500 تومن ده‌يه‌رينده اديان يايين ائوي طرفيندن ياييلميش‌دير. كيتابي آلماق ايچين 2802613 (0251) و 09195197043 سايي‌لي تئلفونلار ايله دانيشابيلرسينيز.

اليمه يئتيشميش فارسجا ايمئيلي ده آشاغي‌دا قويورام:


نسخه خطی ترکی تذکره شیخ صفی‌الدین اردبیلی وارد بازار نشر شد

نسخه خطی ترکی تذکره شیخ صفی‌الدین اردبیلی از نوادگان امام موسی کاظم(ع) که توسط داود بهلولی تصحیح شده است، وارد بازار نشر شد. این اثر که متعلق به سده دهم هجری قمری است، حاوی کرامات، حکایات و آرا و اندیشه‌های شیخ‌ صفی‌الدین اردبیلی است که به زبان ترکی توسط محمد بن الحسین الکاتب معروف به نشاطی شیرازی و به دستور شاه طهماسب صفوی تصنیف شده است.

این اثر حاوی دوازده باب و 27 فصل است، نسخه‌های خطی تذکره در روسیه ایران و آمریکا نگه‌داری می شود و بسیاری از حکایات و روایات موجود در اثر از زبان شیخ صدرالدین فرزند شیخ صفی بیان می‌شود. تذکره شیخ صفی به عنوان یکی از ارکان تاریخ ادبیات زبان ترکی محسوب می‌شود اما متأسفانه توجه چندانی بدان نشده است.

شیخ صفی جد اعلای سلاطین صفوی و از نوادگان امام موسی کاظم(ع) است؛ وی از عارفانی است که در دوران حیات خود (قرن هشتم) دایره نفوذ خود را در منطقه‌ای وسیع از خاورمیانه بخصوص ایران، جمهوری آذربایجان و ترکیه گسترش داد و مریدان بی‌شماری در دارالارشاد اردبیل گرد وی جمع آمدند.

مصحح این اثر کوشیده است تا نثری ساده و روان و قابل مطالعه برای عموم مردم فراهم آورد؛ وی در مقدمه اثر به تفصیل درباره زندگی شیخ صفی، نسخه‌های خطی موجود از تذکره، سنت ترجمه در تاریخ زبان ترکی و وضعیت ادبی دوران نگارش اثر سخن گفته است. پیشتر ترجمه فارسی تذکره شیخ صفی‌الدین اردبیلی و قارامجموعه منسوب به شیخ صفی‌الدین اردبیلی نیز توسط همین مصحح ترجمه و از سوی انتشارات ادیان منتشر شده است. این اثر برای نخستین بار در نمایشگاه کتاب تبریز عرضه خواهد شد. این اثر در 783 صفحه و با قیمت 13500 تومان از سوی انتشارات ادیان وارد بازار نشر شده است.

برای اطلاعات بیشتر با شماره تلفنهای 0251-2802613 و یا 09195197043 تماس حاصل فرمایید.


Tuesday, July 13, 2010

اؤلوم‌دن سیزان حایات

البته بو گونلر به‌تر ایستی‌دیر وآرازین اوخودوغو "دؤرت بیر یانیم سیبئریا دیر و دؤرت بیر یانیم بوز باغلاییب ... اوشویوروم، اوشویوروم، اوشودوکجه دوشونوروم (یا دا ترسینه!؟)" هئچ کیمسه‌نین یادینا دوشمز، حتی گازی کولئر قارشی‌سیندا! آما یوسوفون یازدیغی "اؤلوم‌دن سیزان داملا دیر حایات" منی‌ده، گئجه یاری‌سی به‌ته‌ر فلسفی و عیرفانی فیکیرلره سالدی.

من‌ده ماهنی‌لارا قولاق آساندا، آنلاملارا چوخ دیققت ائتمه‌رم؛ ولی بو شئعر گئرچک‌دن ماراقلی دیر( ایلک دؤنه‌دیر کی اؤلومه ماراق گؤسته‌ریرم!). بو "اؤلوم‌دن سیزان داملا دیر حایاتـ"ـا ائله یومورتا یوخسا توووغون اؤنجه یارانماغی کیمی دانیشماق اولار. آنجاق من یوسوفون بیلاغیندا آشاغی‌دا کی یورومو قویدوم. بو قونودا آدام چوخ فیکر ائلیه‌نده، کولئر و سویودوجو لازیم دئییل؛ گرک آدام یایین ایستی‌سینده اوتاغی قیزدیرا:

منجه یاشاماغی آخیم‌دا اولان سووا اوخشاتساق، اؤلوم ایسه دونموش بوز دور. ایندی بوز، دیریلمک و جانلاماق ایسته‌سه، گرک اه‌ریسین. بئله‌لیک‌له یاشاییش اؤلوم‌دن سیزان داملادیر...
و نه گؤزل بنزه‌‌دیب شاعیر...
بونو دا دئییم کی دونیادا سوکون و دایانما یوخدور و هر نه داینامیک دیر و فیرلانیر(مئولانانین عیرفانی/سما رقصی). بوتون بوزلارین اریمه‌یی کیمی، اؤلوم ده بوتونلوکله یاشاماغا چئویریله‌جکدیر.

Wednesday, June 9, 2010

ائورنسل يازماق

"داش‌ قاپي" بيلاغي‌نين "گؤر بيري بيزه باخير" يازي‌سي‌ني يولداشلارين بيري‌سي قوقول‌ريدئر ده پايلاشميش‌ايدي:
... یازیلاریمیز ائورنسل اولمالی‌دیرلار... بیز گرک یازیلاریمیزی ائله یازاق کی اونلار آلا بیلسینلر، آلانماسالار بیز بوشونا یازمیشیق دئیه‌سن! لوکال یازمیشیق!...
پايلاشمانين آلتيندا، من و پايلاشان يولداشين آراسيندا، بو قيسا دانيشيق‌دا اولدو:

من : "هله بيزيم يازيلاريميزي اؤز خالقيميز اوخويابيلمير، باشقا خالقلار پئشكئش!".

او: " اولوسوموزدا سوچ یوخ. بیر اولوس کی 80 ایلدیر اوز آنا دیلینده یازیب اوخوماقا یاساق اولوب سوچلاماق اولماز!"

و من: "منيم منظوروم سوچلاماق دئييلدي و سيز حاقلي‌سينيز. تكجه منظوروم بو ايدي بير خالقين ادبياتي  بير زامان ائورنسل و قلوبال اولابيلر كي ميليونلار يازارين ايچينده مينلر يئتنكلي تاپيلا؛ بو مين‌لر يئتنكلي آدامين‌دا ايچينده بئش-اون نفر نابيغه يازاردا دونياليق اولارلار؛ توركيه‌نين ناظيم حيكمت و اورهان پاموكو كيمي.
بونو ايدمان و فوتبول ايله موقايسه ائتمك اولار. سانكي فوتبول اويونچوسو بئجه‌رتمه‌يه‌ن بير اولوس‌دا، 11 نفره زور ايله دئيه‌رلر سيز برازيل تاخيمي‌ني، يوزمين برازيل‌لي يانداشين قارشي‌سيندا اوتمالي‌سي‌نيز! بئله بير ايشين ايمكاني يوخدور و بيز ايندي  خالقيميزي ساده يازي‌لار ايله اوياتمالي‌ييق. يولداشلاريميزا دئمه‌لي‌ييك، توركجه‌ده يازيب اوخويوب اولماق‌دا اولار. بيرينجي صينيف‌دا كي اوشاقلار عيرفاني شئعر يازسالار، گولمه‌لي قوشمالار چيخار. البته بونو دا دانماق اولماز كي ايستيثنا دا تاپيلار و گوجلو و دونياليق يازماغين‌دا سيرري يازارين سيخينتي‌دا اولماماغي‌دير. آنجاق ايستيثنالار هر زامان تاپيلمازلار!".

Monday, May 31, 2010

خالخاللي ماللا محمدباغيرين مزاري

بئش ايل بوندان اؤنجه، مجتبي پناهي آدلي ميانالي ديلداشيم و سونراليق دا سايين شاعير و آراشديريجي يولداش محمدصادق نايبي ايله بير بحثيميز اولدو ملا محمد باغير خلخالي حاقيندا. بوتون يازيلاري بورادا اوخويا بيلرسينيز. هئچ بيزيميز ده ايسه قوصور يوخ ايدي ملا محمد باغير آذربايجانليلارين ان بؤيوك ادبي افتخارلاريندا ساييلير و بو آرادا ميانا و خالخال دا ايسته‌ييرلر تاريخي جهتلردن دئسينلر كي او اؤز بؤلگه‌لرينين يئرلي‌سي‌دير و بئله‌ليك ايله اؤزلرينه بير باشقا باشي اوجاليق اله گتيرسينلر.

او چاغ اونلارين بير سؤزو بو ايدي كي : " اصلا سيز خالخاللي‌لار نه دئييرسينيز؟ ملا محمدباقر خلخالي نين آغيرلاما تؤرنينده، نئيه خالخاللي سوروملولاردان خبر يوخ ايدي و تكجه مييانالي مسؤولار وار ايدي لر؟! موللا محمد باغيرا دوزگون بير مزار و آنيت دوزلدنده سيز به هاردايدينيز و ...؟" من بو سؤزلره بير جاوابلار وئرديم، آنجاق هميشه بير فورصت آختاريرديم يولوم آقكنده دوشسه، قارابولاغا دا گئدم و گؤرم ميانانين كولتورل سوروملولاري اورادا نه ايش گؤروبلر. نئچه ايل‌دير گيلان يولو يئرينه ده كاغيذكونان و قارابولاق‌دان ساووشارام، آما هر دؤنه‌ يولون خارابليغي‌ و تله‌سمه‌يه گؤره قارابولاق دا دايانابيلمرم. چون دئيه‌رم بو گؤروش اوچون چوخ واخت قويمالي‌يام. البته قارابولاغا گيره‌نده هميشه بير تابلو گؤررديم، و يازي‌سينا دقتت ائتمه‌دن فيكر ائدرديم اوستونده يازيليب: "ماللا محمدباغيرين دوغما يوردو(زادگاه محمد باقر خلخالي)"، دئمه او زادگاه دئييل بلكي آرامگاه‌دير؛ و  اصلا فيكريمه يئتيشميردي كي او تابلونون يانيندا "قبير"، "آنيت" و يوخسا "يادبود" واردير، اطرافيندا ايسه قبريستان گؤرونموردو آخي! هر حال‌دا گئچن آي اورادا تابلونون يانيندا يئرده بير ياشيل پارچا گؤزومه ده‌يدي و تئز ماشيني ساخلاييب و گئتديم او پارچايا ساري. هن، او پارچاني ن آلتيندا بير قبير وار ايدي و او دا ملا محمد باغيرين مزار ايدي. پارچاني چكميشديلر كي او مزار داشي تميز قالسين و قارا بوياسي گون ايشيغي آلتيندا قورونسون. و بئله‌ليك بللي اولدو سوروملولارين ايشي، تكجه بير تابلو، بير مزار داشي و بير ياشيل پارچا دير! و من بئله دوشونورم ائله بونلار دا قارابولاقلي‌لارين اؤز ايشلري‌دير.

منجه شهريارين حئيدرباباسي ياييلاندان اؤنجه، ماللا محمدباغيرين ثؤعلبيه‌سي(تولكو ناغيلي) چوخلو آذربايجانلي‌لارين ائوينده تاپيلاردي و او كسينليكله آذربايجانين ان بؤيوك اديبلرين بيري‌سي ساييلابيلر. آنجاق اوزوجودور كي بئله بؤيوك شاعيرين مزاري بئله دورومدا ساخلانير. بير فاتيحه وئريب و نئچه دنه گؤروت ده سالديم:



مزار داشيندا يونولموش شئعر:
خبر آلسا بيري آديمي بالفرض --- اؤزوم اؤز آديمي قوي ائيله‌ييم عرض
فنون معرفت‌دن خالي‌يه‌م من --- محمد باقر خلخالي‌يه‌م من



Thursday, May 6, 2010

رضا سيدحسيني، آناديليميز، و شجاع‌الدين شفا

منجه بو آنادولو توركجه‌سي‌نين بؤيوك ادبي اثرلريني فارس ديلينه چئويرن آذربايجانليلار، آذربايجان توركجه‌سينه اؤنملي قوللوق ائتمه‌ميش، يا ائده ‌بيلمه‌‌ميشلر و چوخلو فارس ديلي ادبياتيني زنگينلشديريبلر. نه‌دن ايسه نه دير بيلميرم. آنجاق بوگون آيدين فيرنگي‌نين بلاگي واسيطه‌سي ايله "رضا سيد‌حسيني" آدلي بير مترجم ايله تانيش اولدوم. اورادان بير موصاحيبه يه يؤنلديم. بو مصاحيبه‌ني يوسوف انصاري جنابي ائله‌ييب و "گفتگوي منتشر نشده با زنده‌ياد رضا سيدحسيني (رحمتليك رضا سيدحسيني ايله ياييملانماميش بير دانيشيق)" باشليغي ايله يازميشدير. بو يازي نين باشلانغيجيندا مصاحيبه‌ني آپاران دئيير كي رضا سيدحسيني اؤزو اؤنردي كي دانيشما توركجه السون، آنجاق من بونو فارسجايا چئويريب ياييرام. من ايسه دانيشيغي اوخوماميش علي‌الحساب بئله بير يوروم قويدوم: " اولورسا اونونلا اصل توركجه آپارديغينز دانيشيغي دا يايين. عادت ائله ميشيك هر نه يي فارسجا يازاق سونرا تقصيري ييخيريق خالقين بوينونا اللر وار".

دانيشيغين بيرينجي سوال و جوابي چوخ ياخشي و اؤنملي ايدي! چوخ جاليب دير كي رضا سيدحسيني حتي قوزئي آذربايجان طرفيندن ايسه خطر احساس ائلير و بو خطري فارسلاشماق ايله يان-يانا قويور! و باشقا طرفدن بئله دوشونورموش بيزيم ديليميز توركييه ديلي كؤلگه‌سينده حذف اولابيلر! حالبوكي يولداشلارين بيري‌سي دئميش كيمي، آناديليميزه هولا قوشوبلار گئديب ايشينين دالينا! اونلاردان بير شئي‌لر اؤيرنمه‌سه‌يديك نه اولاردي تانري بيلير! يوروم دا دئديگيم كيمي اصل موصاحيبه توركجه ايميش و من بير داها اونو گرك توركجه‌يه چئويرم (فارسجا دانيشيق يازينين سونوندا):


انصاري: بيرينجي سورغوم آذربايجان توركلرينين آنا ديلي حاققيندا دير. سيز ايستانبول توركجه‌سيندن چوخلو ترجمه‌لر ائدن بير يازار كيمي، و اؤز آناديلينيز ايسه آذربايجان توركجه‌سي اولاراق، اؤز آناديليميزه يازماق دغدغه‌سي اولانلارا نه اؤنريرسينيز؟

سيدحسيني: آناديليميز اوچ ياندان خطر ده دير و اوچ دسته دن ضربه يئيير. بير قروپ، دوز توركييه‌كيمي يازماق ايسته‌يه‌نلرديلر. هن، توركييه‌نين گليشميش ادبياتي واردير، آنجاق بيز اونلارا قاتيشابيلمريك و بئله اولورسا، آرادان گئده‌ريك. نه‌دني ايسه يوخدور. اوندان باشقا، توركيه ده بير عجيبه اولاي اوز وئريب و ديللري ده‌ييشيلميشدير؛ او دا بو اليفبا كؤلگه‌سينده اولموش. ياني ديل يوموشانميش و توركييه ديلينده خ و ə و ... يوخدور. بلي، بو اؤزو ايچين اينجه‌له‌نميش بير ديل‌دير و اؤز شكيلين الدن وئريب. بيز كي اونلار كيمي دانيشميريق! البته اونلار بيزه ساري گلنده، ديللري آذربايجان توركجه‌سينه ياخينلاشير. ياخشي ديلدير، آما اؤزلرينه.
ايكينجي دسته قوزئي آذربايجاندا دانيشيلان ديلين يانداشلاري‌ديرلار. اونلار ديلي بيزيم ديله ياخين‌دير (ياواش ياواش قورخورارم سيدحسيني اردبيلين آغزينا دا بير ديل دئيه!)، آنجاق اونلارين ديلينده آوروپا-اوروس ائتگي‌سي واردير.
ان پيسي ده، رسمي اورقانلارين توركجه-فارسجاني بيربيرينه قاتماغي‌دير و من بيلميرم بو ايشين فايداسي نه‌دير. ياني بو يورد دا، بو اوچ دسته، باعيث اولموشلار اؤز آناديليميز اونودولسون و گئرچكده بو حئييف‌دير. من بو يورد دا "صالح عطايي"يه وئرديگيم ده‌ير، اونون اؤز ديليميزين قيمتي‌ني بيلمك، و اؤز ديليميزده اوسلوب يئيه‌سي اولماق دير و بو چوه اؤنملي‌دير. بونا باخماياراق كي بئله تجربه آز اله گليب.
صالح "منيم آدلاريم" آدلي بير رومان يازيبدير. نئچه واخت بوندان قاباق تبريز ده بو كيتابي گؤردوكدن سونرا ، اوتوردوم و اونون بير فصليني چئويرديم(بو رومانين ترجمه‌سي آسان دئييل) كي چوخ دا تميز چيخدي. بدبختليك بورادا دير كي من تزه‌ليك‌ده اؤز اطرافيما تؤكولن كيتابلار و يازيلاري ايتيريب و حوصله ائتميرم اونلارا بير نظم وئريب دوزه‌م. من صالحين گلجه‌يينه اومودوم وار. آنجاق تكجه بير ال‌دن سس چيخماز. گرك صالح كيمي آداملار تاپيليب و ياواش ياواش بو ديل‌ده ادبيات آرايا چيخا. هردن صالح اؤز آناديليميزدن بير سؤزجوك دئيير و من او اونوتموش حاليندا اولاراق، او كلمه‌ني ائشيدنده كئف ائليه‌رم! بو اوچ اولاي باعيث اولوبلار اؤز ديليميزن اونودولسون.
تصادفا، غولامحسين ساعدي او چاغ منه دئدي سن چوخ ياخشي توركجه يازيرسان. من ايستانبول توركجه‌سينه تسلطومون اولماغينا باخماياراق، آما اؤز ديليميزه ده يازارديم.
ايندي ائله بو دانيشديغيم ديل –آذربايجان توركجه‌سي- همن راديو توركجه‌سينه اوخشايير. چون دادانميشام و بيزيم طرف ده ياخشي دانيشيب ، يازماغين اساسي تمرين ايسته‌يير. آسان دئييل، و ديلي خاراب ائله‌ميشلر و آدام گئرچك‌دن تعجب ائله‌يير صالح عطايي نئجه، بو ياخشي‌ليق دا يازير. *

"شجاع الدين شفا"ني كي چوخوموز بيليريك نه آشيري شوونيست و آنتي توركلرين بيري‌سي ايميش. سون سورغو نون جوابيندا رضا سيدحسيني، شجاع الدين شفا يا گؤره بو سؤزلري دئييب:


ترجمه حال و حوصله ايسته‌يير. ترجمه ياشامي اداره ائتمه‌يير. آنجاق بير سايي چاليشيرلار ترجمه‌ني چؤرك آغاجي ائتميشلر. تاسسوف ايله ايشله‌ديكلرينين چوخلوغونو باخمايارق، چئويريلري تميز چيخمير... "شجاع‌الدين شفا"نين يادينا دوشدوم. شفا قومارباز ايدي و پولا احتياجي وار ايدي. هميشه اوتوروب دونياليق اثرلري خاراب ائله‌ردي و تئزتئز چئويرردي. بير واخت گؤردوم، پهلوي درباري بونو آپاردي كولتورل مشاور ائله‌دي و من دئديم پهلوي درباري عؤمرونده بير دفه اؤلكه‌نين ادبياتينا قوللوقچولوق ائتسه، ائله او دا بو دور كي ايرانين ادبياتي‌ني شفانين اليندن نيجات وئردي. **

آنجاق كاشكي رضا سيدحسيني ياشاماق حاليندا اولايدي و من اونا اؤز باخيشمي بئله دئيه‌رديم: اتفاقا شفانين حوكومت ايچينه گيريب و كولتورل مشاوره وئرمه‌سي توركلرين ضررينه اولوب! او اوتوروب بير بوجاخ دا اؤزو ايچين چئويرسه‌يدي، بوندان ياخشي ايدي كي ميليونلار توركون آناديلي و وارليغي‌ني سيستئماتيك چئويريب، آسيميله ائتمه‌سينه چاليشسين!

هر حال دا تانري سيدحسيني‌يه رحمت ائله‌سين. ياخشي موصاحيبه ايدي.


يازيدان سونرا:

گؤردوم ايمله‌شك بلوقو دا بو موصاحيبه‌يه توخونموشدور. رضا سيدحسيني‌‌نين " آناديليميز اوچ ياندان خطر ده دير" سؤزونه گؤره، تكجه بير قيسا و اويغون باشليق‌دا سوروشوب كي: "سيز هانسي ياني توتدونوز؟"!

----------------------------------------------------------------------

* -
انصاری: اولین سؤالی که دارم درباره‌ی زبان مادری ما ترک‌های آذربایجان است. شما به‌عنوان کسی که از زبان ترکی استانبولی ترجمه‌های زیادی کرده‌اید و زبان مادری خودتان ترکی آذربایجانی است، چه راهکارهایی برای کسانی که دغدغه‌ی نوشتن به زبان مادری خودمان دارند پیشنهاد می‌کنید؟
سیدحسینی: از سه ناحیه، زبان مادری ما در خطر است. یکی، کسانی که می‌خواهند ما عین ترکیه بنویسیم. بله، ترکیه ادبیات پیشرفته‌ای دارد ولی ما نمی‌توانیم قاطی آن‌ها بشویم و اگر این اتفاق بیفتد، اصلاً حذف خواهیم شد. دلیلی هم ندارد. گذشته از آن، یک حادثه‌‌ی عجیب در ترکیه اتفاق افتاده است و این زبان تغییر یافته است؛ آن هم فقط در سایه‌ی این الفبا. یعنی زبان نرم شده است و مثلاً دیگر در زبان ترکیه خ وجود ندارد و یا ا و یا... بله این زبان زبان ظریفی است برای خودش، ولی شکل خودش را از دست داده است. ما که مثل آن‌ها صحبت نمی‌کنیم! البته وقتی آن‌ها سمت ما می‌آیند زبان‌ آن‌ها هم تا اندازه‌ای به زبان ترکی آذربایجانی نزدیک می‌شود. زبان خوبی است، برای خودشان.
دسته‌ی دوم کسانی هستند که طرفدار زبان آذربایجان شمالی هستند. زبان آن‌ها به زبان ما نزدیک است، منتهی، تأثیر زبان اروپایی- روسی در زبان آن‌ها وجود دارد.
از همه بدتر، دستگاه رسمی است که ترکی و فارسی را قاطی هم می‌کند و من نمی‌دانم این کار چه فایده‌ای دارد. یعنی در این سرزمین، این سه دار و دسته، باعث شده‌اند زبان مادری خودمان فراموش شود و این واقعاً حیف است. من در این سرزمین ارزشی که برای «صالح عطایی» قائل هستم، این است که او قدر زبان خودمان را می‌داند و در زبان خودمان صاحب سبک است و این خیلی مهم است. با این‌که این تجربه خیلی کم اتفاق افتاده است.
صالح رمانی به اسم «نام‌های من» نوشته است. چند وقت پیش در تبریز نشسته بودیم که این کتاب را نگاه کردم ـ ترجمه‌ی این رمان آسان نیست ـ نشستم یک فصل از رمان را ترجمه کردم و خیلی هم تمیز درآمد. بدبختی این است که من تازگی‌ها کتاب‌ها و نوشته‌هایی را که دوروبر میزم می‌افتند گم می‌کنم و حوصله هم نمی‌کنم نظمی به آن‌ها بدهم. دوست دارم این ترجمه را پیدا کنم و به‌عنوان نمونه، حرفی که می‌زنم آن را ارائه بدهم. من به آینده‌ی صالح خیلی امیدوار هستم. ولی متأسفانه یک دست صدا ندارد. باید کسانی مثل صالح پیدا بشوند و کم‌کم در این زبان، ادبیات به وجود بیاید. گاهی صالح کلمه‌ای از زبان مادری خودمان می‌گوید و من که این کلمه را فراموش کرده‌ام، با شنیدن آن کلمه کیف می‌کنم. نفوذ این سه مورد باعث این مسئله شده است که زبان مادری ما فراموش بشود.
تصادفاً غلامحسین ساعدی در آن زمان به من می‌گفت تو خیلی خوب ترکی می‌نویسی. من با اینکه به طور مسلط ترکی استانبولی را بلدم، ولی به زبان خودمان هم می‌نوشتم.
حالا همین زبانی که من دارم با آن حرف می‌زنم ـ ترکی آذربایجانی ـ به همان ترکی رادیو شبیه است. چون عادت کرده‌ام و از طرف ما هم درست صحبت کردن و نوشتن به تمرین اساسی نیاز دارد. آسان نیست و زبان را خراب کرده‌اند و آدم واقعاً تعجب می‌کند چطور صالح عطایی می‌تواند به این خوبی بنویسد.

** -  ترجمه حال و حوصله می‌خواهد. ترجمه زندگی را اداره نمی‌کند. منتهی بعضی‌ها که تلاش می‌کنند از راه ترجمه زندگانی کنند متأسفانه آن‌قدر کار می‌کنند که ترجمه‌های‌شان تمیز در نمی‌آید... یاد «شجاع‌الدین شفا» افتادم. شفا قمارباز بود و اغلب به پول نیاز داشت. مدام می‌نشست توی آثار جهانی خراب‌کاری می‌کرد و تندتند ترجمه می‌کرد. یک وقت دیدیم دربار پهلوی این را برد کرد مشاور فرهنگی دربار و من گفتم دربار پهلوی در عمرش اگر یک خدمت به ادبیات این مملکت کرده باشد، آن‌ این است که ادبیات ایران را از دست شفا نجات داد.


Tuesday, March 16, 2010

چهارشنبه سوري - اود چرشمبه

چند سال قبل هم در مورد انحراف رسوم مربوط به چهارشنبه هاي آخر سال و نه فقط چهارشنبه سوري مطلب نوشته ام(داخل پرانتز بگويم كه در آذربايجان نه يك چهارشنبه بلكه چهار تا چهارشنبه آخر سال جشن گرفته مي شود كه هر كدام مربوط به چهار عنصر طبيعت يعني آب، باد، خاك و آتش مربوط است و البته چهارشنبه اولي مربوط به آتش بوده كه  آن چهار مورد الان فقط خلاصه شده  به  خطرناك ترين عنصر يعني آتش! البته آتش آتش هم كه نه، بلكه فشفشه و ترقه و نارنجك و ...! اگر قرار است جان مردم به خطر بافتد كاسه كوزه چنين رسمي جمع شود بهتر است ). امسال هم مي خواستم چيزي بنويسم كه اين شعر كريمي مراغه‌اي را ديدم و تصميم گرفتم ترجمه اش كنم:


قیش چیخدی گزیر کوچه نی بو تازه جوانلار
یوخ یوخ نه جاوان درس تمدن اوخویانلار
زمستان سرآمد و نوجوانها در كوچه‌ها مي گردند
آنهم چه جواناني! كه تمدن هم ياد مي گيرند
---
چون مدرسه قورتولدی چیخوب ائیله تماشا
چارراه خیاباندا دوشوب گؤر نئجه غوغا
قیزلار کی چیخور مدرسه دن خیلی دل آرا
مدرسه هم تعطيل شده، بيا تماشا كن
ببين چه غوغايي است در چهارراه و خيابان
دخترها هم كه از مدرسه مي آيند بيرون
---
نازیله گئدیر منزله گویا که مارالدی
بیردن گوروسن آتدیلار بمب رنگی سارالدی
طوري با ناز مي آيند، گويي مارال هستند
يك هو مي بيني بومبي افتاد وسط و هوا زرد شد
---
بو بوینی یوغون قانمور اوشاقدور چوخی قورخار
یا حملی وار آرواددی جانیم زحمتی آرتار
یا تریکی دور نعشه قاچار معرکه فالخار
اين گردن كلفت كه حالي نمي‌شود، بچه است و مي‌ترسد
يا زني حامله است و دچار زحمت مي شود
يا اينكه معتاد است و نعشه ، مي رود معركه مي گيرد (والله اين قسمت تركي اش خيلي ادونس بود متوجه نشدم)
---
ظاهرده موحصلدی اوزی اهل کمالدی
لیکن کافی تشبیهدی لاب او مالدی که مالدی
در ظاهر دانشجو است و اهل كمال
آما به اندازه كافي كارش شبيه حيوان است
---
چارشنبه سوریده اولوبدور بئله مرسوم
بو رسملری واجب ائدوبدور ننه کلثوم
تصدیق ایلیوب چوخلارینی زینب پاشا مرحوم
بسياري را هم مرحوم زينب پاشا تصديق كرده
در چهارشنبه سوري اينطور مرسوم شده
اين رسوم را ننه كلثوم واجب كرده
---
بیر ساعت اوتور دقتیله ائیله تماشا
بیر بیر او یازان رسملری ائیلیوم انشا
يك ساعت بنشين و و با دقت تماشا كن
يكي يكي آن رسم و رسوم را انشا كنم
---
اولسون شب چارشنبه گرکدور هامی دلشاد
چیخسونلار داما قیز گلین اوغلان کیشی آرواد
هر دامدا گرگ اود یانا اولموش بئله ایجاد
تا شب چهارشنبه بايد همه دلشاد شوند
دختر، عروس، پسر، مرد و زن، همه بروند بالاي پشت بام،
هر پشت بامي هم بايد همچنين آتشي برافروخته باشد
---
قیزلار اونون اوستوندن او ساعتده آتیلسون
اما آتیلاندا دییه جاق بختیم آچیلسون
دخترها از روي آن همان زمان بپرند
اما موقع پريدن بايد بگويند بختم باز بشود(بين خودمان باشد اين هم مزخرفه، ولي خوب جالب است!)
---
دامدان ائیله کی اندیلر قورتولدی تماشا
بیر مجمعه خوش شب چره ائیلر مهیا
خورما یمش ایگده سوجوق و فخری و حلوا
همه كه از پشت بام آمدند پايين و تماشا تمام شد
تا يك مجمعه براي فرستاد خنچه قشنگ آماده كنند
و داخلش خرما، كشمش، سنجد، سوجوق، فخري و حلوا چيده مي شود
---
بیر عیده خانیم قلبیده بیر نیت ایده رلر
گیزلینجه قولاق آسماقا جدیت ایده رلر
بعضي از خانمها در قلبشان نيت مي كنند
و بعضي هم سعي مي كنند پنهاني گوش دهند
---


شال ساللاماقا بعضی ایدر شوقیله رغبت
باغلاللار انون شالینه هر شیدن اوساعت
بعضي ها با شوق مايل به شال اندازي هستند
و في الفور هم به شالشان از هر چيزي بسته مي شود
---


خوش یمن اولار گر دولما پیشیرسه شاما آرواد
شامدان صورا بیر آز بادام اویناللا یاتاللار
آرواد کیشی هر تک تکی مقصوده چاتاللار
اگر خانم براي شام دولمه بپزد خيلي شگون دارد
بعد از شام هم كمي بادام بازي كرده و مي خوابند
زن و مرد هم هر كدام به مقصود مي رسند

---

تصاوير جالبي از مراسم اؤد چرشمبه امسال در هوراند اهر توسط علي حامد حق دوست براي خبرگزاري مهر تهيه شده كه يكي از آنها عكس زير است:


بقيه تصاوير: 1 و 2

---

پيشاپيش سال نو را تبريك مي گويم و آرزوي چهارشنبه سوري بي خطري را براي همه مي كنم.

ايندي دن يئني ايلي قوتلاييب ، و خطرسيز بير اود چرشمبه هامي ايچين آرزيلاييرم.

Tuesday, February 16, 2010

یازی بولاغی


بو اینگیلیس‌لی‌لرین دیلیندن گلمیش "وئبلاگ(Weblog)" یا "بلاگ(Blog)" سوزجویونه هله ده بیر یاخشی و اروتاق سؤزجوک تاپابیلمه‌میشیک. من اؤزوم بیر گون یازیرام وئبلاگ، بیری‌سی گون دئییرم بیلاق، باشقا گون یاییرام بیلوق  و ... . باشقالار دا بئله یازیرلار. خالقیمیزین‌دا غئیرتینه یوز رحمت کی اؤز دیلینه بیر کولتور ائوی آچماییب . البته فارسلارین کی بو قدر ایمکانلاری وار اونلار دا گیجه‌لمیشلر. آنجاق اونلار بونو بیلمیشلر کی "وئبلاگ" دئمک اونلارین دیلینه داها اویغون دور و فارسجا دا اینجه "ی" اولماماغا گؤره، "بلاگ" دئمک   مومکون دئییل.

البته بو سؤزلر ایله بونو دئمک ایسته‌میرم کی اؤزگه دیللردن گلن سؤزجوکلره یول وئرمه‌یه‌ک. بلکه بونون دالیسیجایام کی ایسته‌دیگیمیز اورتاق سؤزجوک هامی‌میزین دیلینه یاخشی اوتورسون! اؤرنک ایچین تورکییه‌لی‌لر "اوکول" کلمه‌سینی فیرانسالی‌لارین دیلیندن چوخ یاخشی آلیبلار. "اوخوماق" کی تورکجه دیر و "اوخول" دا یانی اوخوماق یئری. بیر فیرانسالی بونو بیلسه، بئله دوشونر کی اونلار اوکولو تورک دیلیندن آلیبلار، ترسینه یوخ!

من ده ایسته‌يیرم بو Weblog یا Blog سؤزجوکلری ایچین، "اوخول" یا "اوکول" حاققیندا اولونموش کیمی بیر ایش گؤرم!
بیلدیگینیز کیمی دیلیمیزده سو قایناقلانان یئره "بولاق" دئییه‌ریک. بو وئبلاگلار ایسه، یازیلارین جوشماق(آمان کوپی الیندن!) یئری دیر و گئت-گئده کیتاب و درگی‌لرین یئرین توتور. یاخشی دئییل می بیز بوندان سونرا وئبلاگ-مئبلاگ یئرینه تکجه دئیه‌ک : "بولاق" یا "یازی بولاغی"؟ هم Blog و Weblog دان اوزاقلاشمامیشیق و همده اؤز دیلیمیز ایچیندن چیخان بیر سؤزجوک دور.

بو دا بئش گوندن سونرا گله‌جک  دونیالیق آنادیلی گونونه گؤره اؤنریلمیش بیر سؤزجوک!

Saturday, January 16, 2010

آنلاین کیتاب یوردو


یئدی ایل بوندان اؤنجه اندیشه‌نو یایین ائوینین یئیه‌سی، فرزانه جنابی ایله، تورکجه کیتابلاری آنلاین ساتماق قونوسوندا دانیشیردیم و دان‌اولدوزو سایتیندا او یایین‌ائوینین کیتابلاریندان بیر لیست قویدوق کی هر کیسمه ایسته‌سه مکتوب گؤندرسین و اصلا ده آنلاین ساتماق آنلامیندا اولابیلمزدی و البته او زمان دا اینترنت بو گون اولدوغو کیمی تانینمامیشدی.

و ایندی چوخ سئویندیریجی بیر خبر یئتیشدی و او دا بو کی "یورد (Yurd.ir)" سایتی ایشه باشلامیشدیر و اورادا بیر یایین‌ائوی یوخ، بلکه ایگیرمی بئش یایین‌ائوی‌نین تورکجه کیتابی آنلاین ساتیش ایچین قویولموش و ساتیش دا کامیلن الکترونیک آنلام‌دا دیر.

یورد سایتینین دئدیگی کیمی: "آذربایجان ادبیاتی، و آنایوردوموزون یازیچیلارینا یاردیم یئترمه‌یین یالنیز یولو، تکجه کیتاب آلماق‌دیر "


Sunday, November 29, 2009

رضا براهني نين لهجه سي


فارس ديلي ادبياتينا، فارسلارين اؤزوندن چوخ قوللوق ائدنلرين بيريسي رضا براهني دير. او آذربايجانلي دير و بيلديگيميز و بللي ندنلره گؤره اؤز آناديلي، ياني آذبايجان توركجه سينه، اولدوقجا ايش گؤره بيلمه ميش. اؤز دئديگينه گؤره، اوشاقليقدا يازديغي دووارا گونده ليگي ني آخماق ناظيمي نين گؤستردگي باسقي يا گؤره يالاييب و دئمه لي آناديلي ني يوللاييب اؤز قارني ايچينه! رضا براهني، چوخ سايي دا اولان باشقا فارس ديلينه يازان توركلره گؤره بو اوستونلوكه صاحيب دير كي اؤز باسقي آلتيندا قالماغي ني ديله گتيرير و دئيير كي بيزلر ظولم آلتيندا قالماغيميز ايچين ، مجبور اولموشوق باشقا ديللره اؤز آناديليمزدن آرتيق اؤيره نك. و بونا گؤره اولوس طرفيندن بؤيوك بير آلقيشا لاييق دير. آنجاق بو آلقيشي من اؤزوم بير ايكي دقيقه ليك دايانديريرام تا آشاغي دا كي يازيلاري من يازام و سيز اوخوياسينيز:

آمئريكا سسي نين فارسجا بؤلومو رضا براهني ايله بير موصاحيبه گؤسترميشدير. رضا براهني بير داها فورصتا دن ايستيفاده ائله ييب، يوخاري دا كي سؤزلري بير دئيير. سؤزلرين بير يئرينده، توركلرين فارسجاني لهجه لي دانيشماغا گؤره دانيشاندا، براهني طرفيندن گؤزله مه ديگيميز، آنجاق فارس ديللي آپاريجي دان گؤزله ديگميز(!)، بير سؤزلر ده آرايا گلير. براهني دئيير: «بيزيم نسل، فارسجا آز بيلرديلر و فارس ديلي ني تئهراندا ياواش ياواش اؤيرنديك و لهجه ميز گون گونه آزالدي؛ اؤرنك ايچين رحمتليك غلامحسين ساعيدي اؤز ياشامينين سونونا قدر لهجه سي وار ايدي»! و آپاريجي دا گوله گوله تئز دئيير: «اوستاد، سيزجه اؤزنوزون لهجه نيز يوخدور مو؟!». بو سورغويا قارشي براهني نه گولدو و نه جواب وئردي و من فيكر ائله ديم، او دا بيز كيمي راحاتسيز اولدو! من كي اؤزوم بيلي يوردا گئدنه قدر ائله بيلرديم فارس ديلينده لهجه يوخوم دور! بو قالسين كي من چوخلو فارس ديللي صينيفداشلاريمدان فارس ديلي نين دستورونو ياخشي بيلرديم و كونكور نومره سي ده بير نه دن اولابيلر! آنجاق ايكينجي ديل و آيري ديللري، آناديل كيمي دانيشابيلمك اؤزو بير باشقا مساله دير.

من بونو دئمك ايسته ميرم كي براهني نه دئمه لي ايدي. آنجاق براهني كيمي بؤيوك بير ديلچي و يازار بونو او آپاريجي يا دئسه ايدي ياخشي اولاردي كي اينسان ايكينجي ديلي بؤيوكلوك ده اؤيرنمه يه گؤره كسينليكله لهجه سيز دانيشماغي ايمكانسيز دير، و لهجه نين آز يا چوخ اولماغي آداملارين آراسيندا فرقلي دير. و بو سؤزلري يازماقدان بونو ايستيرم دئيه م كي باشقا ديللره قوللوق ائتمكين هئچ ده پيس دئييل و چوخ دا ياخشي ايشدير ولي من اؤز خالقيما يازيقليغيم گلير كي، بئله بير يازار اؤز آناديلينده يازسايدي، اورهان پاموك كيمي ادبيات نوبئلي آلماق يئته نكه صاحيب اولابيلردي؛ آنجاق بو قدر فارس ديلينه خيدمت ائتديكدن سونرا، بير آدسيز آپاريجي، ايسته يير يئري گلميشكن، اونون لهجه سينه گولسون! البته من ده او آپاريجي يئرينده اولسايديم بو ايشي گؤره رديم! بو دوغال بير ايش دير، دوغال اولمايان اولاي، بيزيم اؤز آناديليميزده يازماماق دير!

Tuesday, May 19, 2009

Chocuk Kitabi Bize Yeter - اوشاق كيتابي يئتر


گئچن يئدديجه(هفته) تئهرانين اولوسلارآراسي كيتاب سرگي(نمايشگاه بين المللي كتاب تهران) سينه گئتميشديم دئديم ياخشي فورصت دير آذربايجان و توركييه اوتقلارينا دا باش وروم، گؤروم اورهان پاموكون يازديغي كيتابلاردان آلابيلره م يا يوخ. آذربايجان اوتاغيندا گؤردوم بير او تايلي يازار اوتوروب و بو تايلي لار اونون يازديغي كيتابلاردان آليب و اونا ايمضالاديرلار. گؤردوم ميزين اوستونه بالاجا ايل سايار قويوب و او بالاجا ايل سايارلارين اوستونده 7-8 دنه حئيدر علي يئو گؤروتو ورولوب. 3-4 دنه ياديگارليق ايچين گؤتوروب او تقويملره باخا باخا يولا دوشدوم. بئش آلتي آدديم اوزاقلاشماميشديم كي گؤردوم ايل سايارلارين اوستونده يازيب 2008 ايلي! تئز دؤنوب گلديم او يازارا دئديم، بونلار كي بيلديرين ديرلر! دئديم ايندي دئيه جك باغيشلايين تله سمه يه گؤره حاضيرلايامماديق، آنجاق او دئدي بو تقويملري حئيدر علي يئو دوغومونون سـكسن بئشينجي ايل دؤنومونه گؤره يايدلار! من ده دئديم اولمازدي سكسن آلتينجي ايل دؤنوم اوچون ده وورايديلار؟ او دا دئدي يوخ بو ايل كي بو ايل سكسن بئشينجي ايل دئييل! ... من ده ساغ اول دئديم، اؤز اؤزومه دئديم بونلار ايچين ده، سانكي، بختيار واهابزاده نين سؤزو ترسينه، دونيا فيرلانمير!

يولا دوشدوم، توركييه غورفه سيني تاپابيلميرديم، هاي فيرلانيرديم كي چين غورفه سيني گؤردوم! قاپي پنجره لي اليفباسي ايله اولان كيتابلارين يانيندا، تانيش اليفبا ايسه گؤزومه ده يدي! من ايچين تعججوبلو ايدي. اويغور توركجه سينه اولان كيتابلارين سايي سي آز دئييلدي. نئچه سيني ورقله ديم، كيتاب قيمتلريني ده اوستونده 'يوآن'ـجا وورموشدولار. دئديم ساغ اول چين! خبرلر ده ائشيديريك دوغو توركوستان دا توركلر باسقي آلتيندا ديرلار، آنجاق ائله بيل بونلار دا بيز دن قاباق ديرلار و چين غورفه سي دولودور توركجه كيتابا. ياشاسين چين دئييب، اوزاقلاشديم.

داي آياقدان دوشوردوم كي توركييه سرگي سيني تاپديم. بير آز كيتابلارا باخديم. غورفه سوروملولاري ايرانلي ايديلر، فارسجا سوردوم آلماق ايچين اورهان پاموكون يازديغي كيتابلاردان ايستيرم. دئديلر ساتيش ايچين فيلان غورفه باش وور، اولابيلر ايندي يه دك ساتمالي كيتاب قورتارسين.
گئديب اوراني تاپديم. بير قيرخ ياشلي كيشي اورادا اوتموشدو و توركييه بايراغي دا داليندان آسلانميش ايدي. فارسجا سوردوم، گؤردوم تئز بيريني آختارماغا باشلادي! بيلديم كي توركييه لي دير و تئز كانالي دئييشديم، ايسته ديم ايلك دفه آنادولو توركجه سينده دانيشام، كي بير آز تته پته يه دوشدوم(بيري دئميردي سن ائله آذربايجان توركجه سينه دانيش او باشا دوشر!). او دا چوخ ياواش و اوجا سس ايله دئدي كي:
« اورهان پاموك كيتابلاري بيتدي! شو آندا ساده جه، چوجوكلار ايچين كيتاب واردير! ».
راحاتسيز اولدوم، آمما گولومسه ييب من ده سؤيله ديم:
«افندي من كي چوجوك دئييليم، ساغ اول!».
او دا دئدي گوله گوله، و من ائوه ساري يولا دوشدوم.

ائوه ساري گلنده اؤزوم ايله فيكر ائليرديم، ايران دا نئچه نفر واردير كي يوكسك سوييه ده تورك ديلينه يازيلميش كيتابي اوخوسون؟ ساوادسيز توركلريك و ائله بيزلره چوجوك كيتابي يئترلي دير!

Saturday, April 25, 2009

آنا ديلي و آنا سوتو


اين خبر را كه در سايت حامي ميرحسين موسوي درج شده، بخوانيد: حداد عادل گفته است سعدي نخوانده شير مادر نخورده است.

من هم اشعار و نثرهاي سعدي را دوست دارم. واقعا اگر كسي بخواهد بر زبان و ادبيات فارسي، و كلا مطالب ادبي تسلط يابد مطالب سعدي شايد برايش مثل شيري باشد كه مواد مغذي استحكام بخش براي چارچوب فراگيري زباني و ادبي وي باشد.

ولي از سوي ديگر اين هم به ذهن آدم مي رسد وقتي يك كودك آذربايجاني كه شير مادرش را هم خورده و از او زبان مادريش را هم فراگرفته، ولي نمي تواند زبان تركي را هم در مدارس بخواند، چه كاري بايد انجام دهد تا ثابت كند علاوه بر شير دايه، شير مادر را هم در عرصه زبان مادريش خورده است؟!

Saturday, February 21, 2009

ايكي حسنين بير آناديلي وار


دوكتور « حسن احمدي كيوي»نين آدي ني بوتون اوخوللار و بيلي يوردلار دا اوخونان فارس ديلي دستورلار و يا گرامئرلرينده هاممي ميز گؤرموشوك. اونون هم يئرلي لري ايله بيرليكده منده اونون آديني گؤرنده كئف ائله ييب و توركجه ياشاسين دئيه رديم. البته بيلي يورد دا ميللي دوشونجه تاپاندان سونرا، اونا ايرادتيم آزالدي و حتتي دئييرديم، بيزي بيزدن آييرانين جانينا يامان درد دوشسون! البته بو آناديلين گوجو هر نه دن چوخ دور، و اؤز ايشيني سون دا گؤرور و بوتون كدرلري آرادان آپارابيلير. دؤرد ايل بوندان قاباق اونون خالخاليم قوشماسي ني گؤرندن سونرا بيلديم، كي بيزيم هم يئرلي شاه زامانينين فارسلاشديرما چاغينين لاپ قيزغين چاغلاريندا فارسلاشديرمان پوروسه سينين اؤندرليگينه گيرديريلميش اولاراق، اؤز كيمليگي ني اونودابيلمه ييب و آناديلينده بير گؤزل شئعر دئميشدير. و سونرا گؤردوم اؤزو يازديغي بير توركجه ديلينين گيرامئري ني آتاما سونموشدور. آتام دئيير، دكتور احمدي دئميش ايميش منيم، آذربايجان و اؤز آنا ديليمه بير بؤيوك بورجوم وار و اونو اؤده مه لي يم. و البته كي اونو سون دا اؤده دي و بو اؤده نيشين سونوج اولان كيتابي، يازديغي و توپلاديغي باشقا يوزلر كيتاب و مقاله دن اؤنملي دير. اونا اوزون ياشام ديله ييرم. آذربايجان كولتورو و ادبيياتي اونا اوزون سوره احتياجي واردير.

ائله كي دئديم سايين دوكتور احمدي نين آدي چوخلو فارس ديلي درسليكلرده چوخ گؤرونور. آنجاق اونون آدينين يانيندا بير باشقا آد دا واردير و او آد دوكتور حسن انوري نين آدي دير. بير ايكي آي بوندان قاباق ايران تيلويزيونو دوكتور احمدي يه گؤره بير وئرليش قويموشدور و قونوسو سانكي فارسجا ادبييات و دستورونون آذربايجانلي قوللوقچوسو و يا قوللوقچولاري ايدي! چونكو حسن احمدي دن تمجيد ائدن، حسن انوري ده غليظ تورك لهجه سي وار ايدي و معلوم اولدو كي آديني آپارديغميز باشقا حسن ده تورك و قوشاچايلي ايميش! گؤره سن توركلر اولماسايدلار فارس ديلينه گيرامئر و يا دستور يازيلاجاقميش! اولابيلر كي بو ايكي حسن دئميشلر توركجه ديلينه قونشو اؤلكه لر گيرامئر يازميشلار و بيزه هله بويورولمور. ياخشي دير بيز فارسجايا گيرامئر يازاق، توركلر اونو اؤيره نه بيلسينلر!
سيزين خبرينيز وار دوكتور انوري نين توركجه يه بير يازيسي اولسون!؟ ياخشي دئييل بيلمه دن، اونو دا سولاتدايام( 'سولاتداماق' خالخال و كيوي ده ايشله نير و سرزنش آنلاميندا دير)! او ايكي حسن منه و بيزلره توركجه درسليكلر ايسه يازسايديلار من توركجه يازيلاريمي بوندان داها گؤزل يازابيلرديم. يازيقلار اولسون.

بو يازي دونياليق آناديلي گونونه گؤره يازيلدي. بو گونو بوتون آناديللريني سئونلره موتلو اولسون دئييرم.


يازاندان سونرا:

گؤردوغونور گؤرونتونو عموغلوم بو يازي يا گؤره، ساليب يوللاييبدير؛ منيم كي خوشوم گلدي. بير يئرين آدليم و بيليم آداملاري، كسينليكله اورانين اوخوللاري، خياوانلاري، كيتابخانالاري و باشقا گئنل يئرلرينه قويولمالي دير. كويو بلدييه سي آپاريجيلارينا اللر وار دئييرم. اينشاللا فارسجا و اینگلیزجه نین یانیندا، توركجه ده یازیلار:
«كويولو دوكتور حسن احمدي خياواني / يا آغاجلي يولو /و يا كوچه سي».
دونیانین هئچ یئرینده اؤز دیللرینی بئله تابلولاردان سیلمیرلر! سونرا دئییریک نه دن جوک دوزه لیر!

Friday, September 19, 2008

Gərçək Şayir

Şəhriyarın 20ci vəfat ildönümü, və İranın ulusal Qoşma və Görəksöz(milli şeyr və ədəb günü) günü də gəlib geçdi. Zaman geçdikcə, Şəhryarın şeyrləri köhnələnmir və dəyəri daha artıq bilinir, və bu bəlli olur ki o onun tayı kimi bir yetənəyin, təkcə Türk dilində yox, bəlkə başqa dillərdə, gəlib-gəlməmyi allahə lində dir. Deyirlər Fars dili Şeyr dili dir, ancaq mən görməmişəm Fars dilində bir şeyr olsun gerçək anlamda hammının birdən duyğulandırıb, güldürsün və ya ağlatsın. Şəhriyarın qoşmaları belə bir gücə sahibdirlər. və bunları Xan Nənə , Bəlalı Baş, və Yar qasidi kimi şeyrlərdə görmək olar. Şəhriyarın öz dili ilə oxunmuş Bəlalı Baş şeyrini MP3 formasında burada qoymuşam ki əndirib, qulaq asabilərsiniz*.

Şəhriyar bu şeyri, səksəninci illərdə Təbriz biliyurdunda(?), bir Türkcə şeyr oxumaq istəyinin cavabında, oxumuşdur. Deyir xanımın yadına, Bir şeyr oxumaq istəyir! Ancaq orada olan güdükçülərin birisi deyir bura ‘müxtəlit’ dir ha!

Şəhriyar ilk də müxtəlit sözü araya gələndə, belə düşünür, çünkü öyrəncilərin arasında İranın bütün yerlərindən Türk dilli olmayanlar da vardılar, gərək Türkcə şeyrlərinin Farscaya da çevirə! Deyir buna görə Farsca da izah edəcək, ancaq bunu da artırır Türk dilində olan zərafətləri başqa dillərə açıqlamaq olmaz!

Ona deyirlər , mənzurları ‘müxtəlit’ deməkdən budur ki, orada qadınlar isə vardılar, sən ki öz arvadına görə bir şeyr oxumaq qərarındasan, gözlə!!

Və nə əcib işdir ki uzu-susuzluq ilə, Şəhriyara əxlaqı bir uyarı verirlər! Mən ki 20-30il dən sonra, o ustada belə bir sayqısızlıq göstərməyi eşidirəm utanıram!
Hər halda Şəhriyar gülüb deyir:
“Xanımımın ölümündən sonra, yaxşılıq və xeyrləri deməkdən sonra, başqa bir şey yoxdur!”


Bəlalı baş

Yar günümü, göy əsgiyə, tutdu ki dur məni boşa!
Cütçü görübsən öküzə, öküz qoyub bizov qoşa?!

Sən əllini geçib yaşın, mən bir otuz yaşında qız,
Söylə görüm otuz yaşın nə nisbəti əlli yaşa?!

Sən yerə qoydun başıvı, mən başıma nə daş salım?!
Bəlkə mən artıq yaşadım, neyləməli? Dedim: yaşa!

Biz də bəlalı baş nöçün(nə için), yanına süpürgə bağlasın?
Börkü başa qoyan gərək, börkünə də bir yaraşa!

Bir də kəbin kəsilməmiş sən mənə bir söz demədin,
Yoxsa cəhazımda gərək gələydi bir hoqqa maşa!

Dedim qəza gəlib tapıb, bir iş idi olub geçib
Qurbanam ol ala gözə, heyranam o qələm qaşa!

Mən ki özümdə bir günah görmüyürəm, çarə nədir?
Pis bəşərin qaydasıdır, yaxşını tapsa dolaşa!

Dosta mürüvvət etməli, düşmən ilə geçinməli,
İş belə dir, rəva dəyil, bəşər yolun azıb çaşa!

Mən də sənin dayoğlunam, sən də mənim bibimqızı
Könül baxırsa günəşə, göz də gərəkdir qamaşa

İndi bizim maral kimi, üç balamız var dır gərək,
Ata-ana savaşsa da, bunlara xatir barışa

Hər kişiyə əyalı də, öz canı tək hörüklənib
Hədiyə də olmaz eyləsin əyalı qardaş, qardaşa!

Bu dünya bir yol kimi dir, biz axirət musafiri,
Kicavədə, hamaş gərək öz hamaşi ilə yanaşa

Axirəti olanların dünyası ğəmsiz olmuyub**
Sel dir gələr axar geçər, amma gərək aşıb daşa

Məsəl dir yer ki bərk olur, öküz öküzdən inciyir
Hey dartılılır ipin qıra, yoldaşı ilə bir savaşa!

Bizim də rüzigarımız yaman dır, biz də eyb yox,
Bəlkə vəzifə dir bəşər gonşuları ilə qonuşa

Həqq-i həyat yox daha bizlərə, çox böyük başı,
Zindanımız da həqqimiz, bir baca tapsaq tamaşa!

Amma onun şəmatəti, allaha xoş gəlmiyubən,
Getdi manim həyatımı vurdu daşa, çıxdı başa...

Xişgənaplı Seyid məmməd hüseyn Bəhcət (Şəhriyar)


* )
32Kbps MP3 file: 2.69MB
64Kbps MP3 file: 5.38MB

Bu faylların sonuna ‘Haq Yolunda’ adlı bir gözәl Mahnı isә artırmışam:
32Kbps MP3 file: 3.94MB
64Kbps MP3 file: 7.89MB

**) Bura da deyir bu bölmə quranın bir ayəsi ilə ilişgili dir
بو يازينين آزكانوئرت ايله عرب اليفباسينا دؤندريلميشي ني، بورادا اوخويابيلرسينيز -- كليك ائدين

Wednesday, August 13, 2008

Profesor Sədiq-Düzgün'ün ağırlama törәni

Aşağıdakı yazını iki yeddicә(hәftә) bundan qabaq, Әrәb әlifbasında(yazılımında) yazmışdım; ancaq Mәrәndoğlunun yaratdığı dәyәrli vә alqışlamalı ‘AzConvert’ software’in yeni version’ın bilgisayarımda quraşdırıb, işә salandan sonar dedim ilk dәfә bu yazıda sınayım(imtahan edim). Bundan qabaq, AzConvert, Latin әlifbasında(yazılımında) olan Azәrbaycan Türkcә mәtnlәri, Әrәb vә ya demәk İslam yazılımına çevirirdi, ama indi onun yeni version’i, bu işi tәrsinә dә görür vә bu çox çәtin vә önәmli bir iş dir. Әlbәttә hәlә Test ya dәnәmә aşama da dır vә hәr dәfә çevirilmiş yazı bir daha da islah olunmalıdır. Mәncә yaxın gәlәcәk dә, bu iş web-sәfәlәrindә isә online bir imkan olaraq, iki tay’da yaşayan Azәrbaycanlıların işini qolaylaşdıracaqdır.

Profesor Sədiq-Düzgünün ağırlama törәni

Bu ay(Avqust)’ın 14cü günü, Cuma axəşamı, axəşam sa'at 6dan gecə 9ـa’caq, Tehəranın güneyndə yerlə‫şən Bəhmən kültür ocağinin şəhid Avynı talarında bütün Azərbaycanlıların görkəməli və adlım xocası profesor Hüseyn Məhəmmədzadə Sədiq-Düzgünün ağırlama törәni qurulacaqdır. Bu törn‫‫də düktür Düzgünün ədəbiyyat(görksöz), irfan, iran tanıtımı və başqa sahələrdə yazılmış yeddi dənə yeni kıtabı’nin ilk göstəri‫si qurularaq, kıtab oxumaq yarışı və musiqi kansertəlrı aparılacaqədır. Məncə biri Tehəran‫da ola və cuma axəşamı Tehəran küçə‫lərində dingillә‫iyb bu törәnə qatılmaya, haqqı dır ki ... (Belə çağların yamanı nəh‫dir, bilmirm!)

Bu törәnin yardımçıları(yabancılar demişəkn ispanser) və qurucuları Sabır Әdəbi Dərnәyi, Ana Әdəbi Dərnh‫iy, Güney Mədəniyyәt Ocağı, Azərı Dərgi‫si, və Düzgün Saytı dırlar. Əlləri ağərımasın! Başarılı və təntənә‫li bir mərasım dilә‫iyrәm. Ancaq bilmirәm belə zamanlar, Azərbaycanlı al-verçilr və sən'ətəçilәr haradadırlar!

Geçən il də, «qara məcəmu'ə» kıtabı‫nın ilk göstəri‫sində (ya Heydər Bayat bəyin dediyi kimi duvaq açədı mərasımı), Düktür Sədiq‫dən tclil olundu, ancaq bu il bu törn‫də, bu ustaddan təclil olunub və unun yanında, kıtablar ilk dönə göstəril‫əcəklәr; və bu daha uyğun bir işədir.

Ötən il bu qonu da yazədıqlarım:
Böyük xocamızın ağırlaması / Qara məcəmu'ə, qara dəniz kimi geniş

Yazıları Latin əlifbasında görmək için, mətni kopi eləyib gedin Köçürgə`yə:

köçürgə yazılımı