Showing posts with label Xalxal. Show all posts
Showing posts with label Xalxal. Show all posts

Tuesday, June 25, 2013

بوزلوق اولدو یخگان! یخگان دا اولوب بوزخانا داغی!!

بو گون بیلدیم بلاگئر ده پوست قویماق اولور آما، بلاقی آچماق اولمور؛ بیر دانا یازی آتاق گؤرک نولور!! ایندی بو یازی نی گؤردوم:
خلخال: غار یخگان(!)، اعجاز معکوس طبیعت

مهر: در جنوب شرقی شهرستان خلخال در دامنه غربی کوه “بوزخانا داغی” غاری واقع شده که به دلیل اعجاز طبیعی آن سالانه گردشگران بسیاری را به بازدید می طلبد.
غار یخگان در ارتفاع دو هزار و ۴۰۰ کیلومتر از سطح دریا و در فاصله ۷۷ کیلومتری از مرکز شهرستان خلخال در مساحتی به وسعت ۱۱۰۰ هکتار قرار گرفته و وجه تسمیه این غار به علت وجود خاصیت یخچالی در بخشی از غار می باشد.
دهانه ورودی کوچک نیم متری آن از طریق یک راهرو تنگ و باریک و طولانی به طول ۱۰ متر و به قطر ۵۰ سانتی متر به تالار وسیعی منتهی می شود. طول و عرض تالار به ترتیب ۳۶٫۵ و ۱۵ متر و حداکثر ارتفاع آن حدود ۱۲ متر می باشد.
غار یخگان، ورودی دیگری نیز دارد که از ورودی اصلی تنگ تر است و به همین دلیل ورود و خروج از آن کمتر صورت می‌گیرد.
اوّل ده، تیتری گؤروب قیزدیم! دئدیم سونوندا بو "یخگان" سؤزجویونو یئرینه سالدیلار. 10 ایل بوندان اؤنجه خالخالا گئدنده گؤردوم خالقین آراسیندا "بوزلوق" آدی ایله تانینمیش کؤهولونه "یخگان" آدی وئریبلر؛ ایندی ایسه تیتر اولونور سایتلاردا! آنجاق یازی نین آردیندا، یازیلیب یخگان "بوزخانا داغی"نین باتی مئشه لرینده یئرله شیب! منیم کی خبریم یوخدور اوردا ائله بیر داغ آدی وار؛ سانکی آزربایجاندا بیر سوره، تورکجه آدلاری "فارسجا"یا چئویرمک دؤنمی باشا چاتیب ، و تزه لیکده، یارادیلمیش فارسجا آدلار تورکلشدیریرلر و "بوزخانا داغی" دا بئله سینه یارانمیشدیر. هر حالدا اسکی دؤنملرده یاشایانلار، آد قویماقدا یاخشی یئتنکلری واریمیش، "بوزلوق" گینه "بوزخانا" دان داها اویغون دور.

Tuesday, December 13, 2011

ديليميزده سئير و سلوك ائدن سولوكلر

بو دا خالخال/كويو ده يئرله‌شه‌ن، نئچه  قونشو كندي‌نين يول قيراغينداكي گؤسته‌رگه‌لري:


عرب اليفباسيندا يازيلميش آدلارلا دئمك اولمور، بو تابلونو يازيب/يازديرانلار بو آدلارا گؤره نئجه دوشونورموشلر. منجه اونلار "گيلاندوز(GilanDüz)" آديني "گيلان تيكن (دوزنده گيلان)" بيليبلر! عيللتين ايندي بيله‌جك‌سينيز!
قالين قايا (Qalın Qaya)- آديني ايسه، چاليشيبلار بير جوره "قئي"يه اوخشاتسينلار.
و لاپ گولونجو  ايسه، يازيق "سولوكلو گؤل"(Sülüklü Göl) آدي حاققيندا اولوبدور! بو كندي ياخشي تانييان يولداشيم(گؤرونتونو ده او چكميش‌دير)، دئيير گؤلو دولدوران بولاغين سويونو باشقا يئره آپارماق ايچين، او كندين گؤلو چوخدان‌دير قورويوب و اورادا ايندي گؤل يوخدور. اولابيلر او كندين خالقي‌دا او گؤل قوروياندان سونرا اكينچي‌ليك يئرينه، "سيئر و سلوك" ايله مشغول اولوبلار و ايش‌سيز اولاندا ايسه، قوقول سايتيندا (Google) آراشديرماقلا باشلاريني قال ائديرلر؛ و ائله بونا گؤره دير كي، "يول و اولاشديرما قوروموندا(راه و ترابري سازماني)" آد يازانلار، سولوكلو گولون آديني، "سولوك لوگل" ائتميشلر!!

Sunday, December 5, 2010

گونون گؤروتو: اصيل يانداش

تئهرانين هاواسيندان قاچميشديم خالخالا. گئنه بئينيمه وورموشدو گئدم تبريزه. آنجاق تجروبه گؤسته‌ريب منيم آياغيم سهند ايستاديومونا دوشمور كي دوشمور. دئديم گئتمه‌ييم، تيراختور اوتسون! راديو دان اويونو ايزله‌ييرديم. قيزيل اوزن ده‌ره‌لرينين بوروق بوروق ائنيشلرينده بيرينجي ياري قول‌سوز قورتاردي. آنجاق قيزيل اوزنين بوروق بوروق يوققوشلاريني چيخاندا تيراختور اوچونو ووردو بيريني ده يئدي! شانسيم گتيردي هله او يول تكميل اولوب شولوقلاشماييب، يوخسا تيراختور ان آزي بير يانداشي‌ني الدن وئره‌جك‌ايدي!!

دونن كي اويونون گؤرونتولرين ايچينده بو گؤرونتونو چوخ سئوديم! يانداشلارين هامي‌سي‌نين حاواسي اويان بوياندا تكجه بو بالاجا يانداشدان سونرا! گله‌جك‌ده بؤيوك بير آناليزور اولاجاق:



Sunday, November 14, 2010

تيكينتي بيزدن، آد سيزدن

نئچه گون بوندان قاباق بيزيم كند وئرليشي باش وورموش‌دو ميانا-كويو-خالخال سينيري، مشگول دربندينه ياخين، قيزيل اوزن يانيندا يئرله‌شن بير كنده. او كندين آدي "كوبلان(Koblan)" دير. ائولري قايالارين اوستو و بؤيرونده تيكيليب و بير آز كندووانا اوخشارليغي واردير. يئرلي‌لري ده ياري-ياري شيعه سوننو دورلر و باريشلا بيرجه ياشاييرلار. او كندين آدي‌ني چوخدان ايدي ائشيتميشديم. كوبلان و اورانين ياخينليغيندا ‌صفي‌لي‌لر(صفوي‌لر) زاماني قيزيل اوزن و ايپك يولوندا تيكيلميش "په‌رده‌ليس" كؤروپوسونو ده گؤرمك ايسته‌رديم. آنجاق يازيقلار اولسون يولو يوخدو! صفي‌لي‌لر 500 ايل بوندان اؤنجه اورادا بؤيوك بير كؤرپو دوزه‌لده‌بيليبلر آنجاق  تئكنولوژي چاغيندا اورالاردا بير سد وورولماسايدي، تبريز كانالي‌نين كامئراچيلاري‌نين 4wd ماشيني اورا يا بير يول تاپماياجاقدي. يوللارين پيس دورومونو دئديم، احمدي‌نيژادين نئچه يئدديجه(هفته) بوندان قاباق ساوالان كاناليندا جانلي دانيشماغي ياديما دوشدو. خالخاللي‌لار زنگ ووروب دئميشديلر بيزيم بو اردبيل - زنگان يولو بس نه زامان قورتاراجاق؟ او دا بير شيني‌ييب دئدي: "خالخال‌دا چوخلو يولو وار، آنجاق يولو دا يوخ‌دور."! او يقين كي اؤزو اوستاندارليق ائدن يئرلرده سونا چاتماميش طرح‌لرده سوروملولوق سابيقه‌سي داها آرتيق دير. خالقين چتينليكلري بو يئرسيز ظرافات ائتمكلره چؤزولمه‌يه‌جك.

سؤز گئتدي چيخدي يوللارا، قاييداق "كوبلان" و "په‌رده‌ليس" آدينا. بيزيم كندين آپاريجي‌سي "كوبلانـ"ـي ديرناق آراسي دئييب و دئييردي بورانين رسمي آدي "كوه‌بنان" دير و "په‌رده‌ليس" كؤرپوسونه ده دئييردي پرديسان كؤرپوسو!! اونا كوبلاني اؤيره‌دن بيلميرم نه‌دن "په‌رده‌ليسين" دوغرو آديني دئمه‌ميشدي. يازيقلار اولسون اورالاردا چتينليك‌ ايله آتابابالاريميز قايالار اوستونده ائو تيكيب، قيزيل اوزن اوستونده كؤرپو تيكيرميشلر بيز اونلارين آدي‌ني ساخلايابيلميريك، و اوراني گؤرمه‌يه‌نلر بيز بيلمه‌دن اورايا اوزاق‌دان اؤز ديللرينه آد قويورلار. يول چه‌كه‌نده ايزلري يوخ، آنجاق آد قوياندا تاپيليرلار!

Thursday, October 14, 2010

نووور گؤلو و قيزيل‌آلالار دا خطرده


آي آللاه، من بيلميرم بونلارا نئیله‌میشیک؟! هانسی قوشلارینی قاچیردیب قیسیر ساتميشيق كي ايسته‌ييرلر آزربايجانين حتي ياشام اورتامي‌ و دوغال ان جذاب گؤزلليك‌لري‌ني ده آرادان آپارسينلار؟ اصلن بيز بير ايش گؤرموشوك. نووور(Npvur / Nour) گؤلونون سوچو(گوناهي) نه؟ نووور گؤلونون قيزيل‌آلالاري‌نين سوچو نه‌دير؟ اولمايا اونلارين سوچو توركجه آدلانديريلمالاري‌دير؟ گتيريبلر بو بالاجا گؤله كپور باليغي تؤكوبلر! بو باعيث اولوب قيزيل آلاباليقلاري‌نين ياشاملاري اوردا خطره دوشسون. خبره* گؤره نووور گؤلونده قيزيل آلا باليغي آزاليب و يئرينه بوللو كپور چيخير! قارماغا ايليشن يازيق قيزيل‌آلالار دا بالاجالاشيبلار و قديم كيمي بؤيوك و آغير دئييللر.


توريست و گه‌زيجي جنابلاري! اولماز گله‌سيز او يئيه‌سيز تور، توزاق، و قارماقلاري‌نيزي گؤل ايچينه ساللاماياسينيز؟ بير آز قارنيزين قاباغين آليندا.
ايندي سوروملولار ايله بير سؤز:
اورمو گؤلونو كي قورودوب، آرتئميالاريني پيس گونه سالدينيز. توتاق ياغيش ياغماماق اورانين قوروماغينا بير نه‌دن دير. بورا نه دئيه‌ر؟ بورا نه‌يه كپور تؤكوبسونوز آخي؟ سيمنان شوراكئتلري‌‌ني خزرين شيرينلشديريلميش سويو ايله سووارماق ايچين ميلياردلار تومنينين مين‌دن بيريندن واز گئچديك! اورمو گؤلونو آغلاماقلا دولدوراجاييق؛ اؤزوموز بيله‌ريك اؤز تانريميز. آما بو بالاجا نووور گؤلونه ال وورمايين.

---

* - جام جم گونده‌ليگي: اردبيلين نووور گؤلو ياشام اورتامي فاجيعه‌سي اوزه‌رينده‌دير (درياچه نئور اردبيل در معرض فاجعه‌ زيست‌محيطي)

Monday, May 31, 2010

خالخاللي ماللا محمدباغيرين مزاري

بئش ايل بوندان اؤنجه، مجتبي پناهي آدلي ميانالي ديلداشيم و سونراليق دا سايين شاعير و آراشديريجي يولداش محمدصادق نايبي ايله بير بحثيميز اولدو ملا محمد باغير خلخالي حاقيندا. بوتون يازيلاري بورادا اوخويا بيلرسينيز. هئچ بيزيميز ده ايسه قوصور يوخ ايدي ملا محمد باغير آذربايجانليلارين ان بؤيوك ادبي افتخارلاريندا ساييلير و بو آرادا ميانا و خالخال دا ايسته‌ييرلر تاريخي جهتلردن دئسينلر كي او اؤز بؤلگه‌لرينين يئرلي‌سي‌دير و بئله‌ليك ايله اؤزلرينه بير باشقا باشي اوجاليق اله گتيرسينلر.

او چاغ اونلارين بير سؤزو بو ايدي كي : " اصلا سيز خالخاللي‌لار نه دئييرسينيز؟ ملا محمدباقر خلخالي نين آغيرلاما تؤرنينده، نئيه خالخاللي سوروملولاردان خبر يوخ ايدي و تكجه مييانالي مسؤولار وار ايدي لر؟! موللا محمد باغيرا دوزگون بير مزار و آنيت دوزلدنده سيز به هاردايدينيز و ...؟" من بو سؤزلره بير جاوابلار وئرديم، آنجاق هميشه بير فورصت آختاريرديم يولوم آقكنده دوشسه، قارابولاغا دا گئدم و گؤرم ميانانين كولتورل سوروملولاري اورادا نه ايش گؤروبلر. نئچه ايل‌دير گيلان يولو يئرينه ده كاغيذكونان و قارابولاق‌دان ساووشارام، آما هر دؤنه‌ يولون خارابليغي‌ و تله‌سمه‌يه گؤره قارابولاق دا دايانابيلمرم. چون دئيه‌رم بو گؤروش اوچون چوخ واخت قويمالي‌يام. البته قارابولاغا گيره‌نده هميشه بير تابلو گؤررديم، و يازي‌سينا دقتت ائتمه‌دن فيكر ائدرديم اوستونده يازيليب: "ماللا محمدباغيرين دوغما يوردو(زادگاه محمد باقر خلخالي)"، دئمه او زادگاه دئييل بلكي آرامگاه‌دير؛ و  اصلا فيكريمه يئتيشميردي كي او تابلونون يانيندا "قبير"، "آنيت" و يوخسا "يادبود" واردير، اطرافيندا ايسه قبريستان گؤرونموردو آخي! هر حال‌دا گئچن آي اورادا تابلونون يانيندا يئرده بير ياشيل پارچا گؤزومه ده‌يدي و تئز ماشيني ساخلاييب و گئتديم او پارچايا ساري. هن، او پارچاني ن آلتيندا بير قبير وار ايدي و او دا ملا محمد باغيرين مزار ايدي. پارچاني چكميشديلر كي او مزار داشي تميز قالسين و قارا بوياسي گون ايشيغي آلتيندا قورونسون. و بئله‌ليك بللي اولدو سوروملولارين ايشي، تكجه بير تابلو، بير مزار داشي و بير ياشيل پارچا دير! و من بئله دوشونورم ائله بونلار دا قارابولاقلي‌لارين اؤز ايشلري‌دير.

منجه شهريارين حئيدرباباسي ياييلاندان اؤنجه، ماللا محمدباغيرين ثؤعلبيه‌سي(تولكو ناغيلي) چوخلو آذربايجانلي‌لارين ائوينده تاپيلاردي و او كسينليكله آذربايجانين ان بؤيوك اديبلرين بيري‌سي ساييلابيلر. آنجاق اوزوجودور كي بئله بؤيوك شاعيرين مزاري بئله دورومدا ساخلانير. بير فاتيحه وئريب و نئچه دنه گؤروت ده سالديم:



مزار داشيندا يونولموش شئعر:
خبر آلسا بيري آديمي بالفرض --- اؤزوم اؤز آديمي قوي ائيله‌ييم عرض
فنون معرفت‌دن خالي‌يه‌م من --- محمد باقر خلخالي‌يه‌م من



Monday, March 22, 2010

خالخالین خالخاللیغی

خالخالا خالخال آد قویماغین ندنی ائله بورانین گئرچکده خال خال اولماغی دیر. نئچه یوز کیلومئتر گلدیکدن سونرا هر یوز آددیم جور به جور گؤرونوملره قارشی گلیر آدام. بورا لار قیزیل اوزن چایینین یاخینلیقلاری دیر، بایراملیق اولسون سیزلره :


بوتون آلبومو بورادا گؤره بیلرسینیز: (باغلانتی)

بو ده یازین بیرینچی گونو و دان چاغی گؤردوغوم یاغمیش قار! نه قوناق گلیردی و نه بیز بایرام گؤروشو ایچین بیر یئره گئده بیلیردیک:

Saturday, February 21, 2009

ايكي حسنين بير آناديلي وار


دوكتور « حسن احمدي كيوي»نين آدي ني بوتون اوخوللار و بيلي يوردلار دا اوخونان فارس ديلي دستورلار و يا گرامئرلرينده هاممي ميز گؤرموشوك. اونون هم يئرلي لري ايله بيرليكده منده اونون آديني گؤرنده كئف ائله ييب و توركجه ياشاسين دئيه رديم. البته بيلي يورد دا ميللي دوشونجه تاپاندان سونرا، اونا ايرادتيم آزالدي و حتتي دئييرديم، بيزي بيزدن آييرانين جانينا يامان درد دوشسون! البته بو آناديلين گوجو هر نه دن چوخ دور، و اؤز ايشيني سون دا گؤرور و بوتون كدرلري آرادان آپارابيلير. دؤرد ايل بوندان قاباق اونون خالخاليم قوشماسي ني گؤرندن سونرا بيلديم، كي بيزيم هم يئرلي شاه زامانينين فارسلاشديرما چاغينين لاپ قيزغين چاغلاريندا فارسلاشديرمان پوروسه سينين اؤندرليگينه گيرديريلميش اولاراق، اؤز كيمليگي ني اونودابيلمه ييب و آناديلينده بير گؤزل شئعر دئميشدير. و سونرا گؤردوم اؤزو يازديغي بير توركجه ديلينين گيرامئري ني آتاما سونموشدور. آتام دئيير، دكتور احمدي دئميش ايميش منيم، آذربايجان و اؤز آنا ديليمه بير بؤيوك بورجوم وار و اونو اؤده مه لي يم. و البته كي اونو سون دا اؤده دي و بو اؤده نيشين سونوج اولان كيتابي، يازديغي و توپلاديغي باشقا يوزلر كيتاب و مقاله دن اؤنملي دير. اونا اوزون ياشام ديله ييرم. آذربايجان كولتورو و ادبيياتي اونا اوزون سوره احتياجي واردير.

ائله كي دئديم سايين دوكتور احمدي نين آدي چوخلو فارس ديلي درسليكلرده چوخ گؤرونور. آنجاق اونون آدينين يانيندا بير باشقا آد دا واردير و او آد دوكتور حسن انوري نين آدي دير. بير ايكي آي بوندان قاباق ايران تيلويزيونو دوكتور احمدي يه گؤره بير وئرليش قويموشدور و قونوسو سانكي فارسجا ادبييات و دستورونون آذربايجانلي قوللوقچوسو و يا قوللوقچولاري ايدي! چونكو حسن احمدي دن تمجيد ائدن، حسن انوري ده غليظ تورك لهجه سي وار ايدي و معلوم اولدو كي آديني آپارديغميز باشقا حسن ده تورك و قوشاچايلي ايميش! گؤره سن توركلر اولماسايدلار فارس ديلينه گيرامئر و يا دستور يازيلاجاقميش! اولابيلر كي بو ايكي حسن دئميشلر توركجه ديلينه قونشو اؤلكه لر گيرامئر يازميشلار و بيزه هله بويورولمور. ياخشي دير بيز فارسجايا گيرامئر يازاق، توركلر اونو اؤيره نه بيلسينلر!
سيزين خبرينيز وار دوكتور انوري نين توركجه يه بير يازيسي اولسون!؟ ياخشي دئييل بيلمه دن، اونو دا سولاتدايام( 'سولاتداماق' خالخال و كيوي ده ايشله نير و سرزنش آنلاميندا دير)! او ايكي حسن منه و بيزلره توركجه درسليكلر ايسه يازسايديلار من توركجه يازيلاريمي بوندان داها گؤزل يازابيلرديم. يازيقلار اولسون.

بو يازي دونياليق آناديلي گونونه گؤره يازيلدي. بو گونو بوتون آناديللريني سئونلره موتلو اولسون دئييرم.


يازاندان سونرا:

گؤردوغونور گؤرونتونو عموغلوم بو يازي يا گؤره، ساليب يوللاييبدير؛ منيم كي خوشوم گلدي. بير يئرين آدليم و بيليم آداملاري، كسينليكله اورانين اوخوللاري، خياوانلاري، كيتابخانالاري و باشقا گئنل يئرلرينه قويولمالي دير. كويو بلدييه سي آپاريجيلارينا اللر وار دئييرم. اينشاللا فارسجا و اینگلیزجه نین یانیندا، توركجه ده یازیلار:
«كويولو دوكتور حسن احمدي خياواني / يا آغاجلي يولو /و يا كوچه سي».
دونیانین هئچ یئرینده اؤز دیللرینی بئله تابلولاردان سیلمیرلر! سونرا دئییریک نه دن جوک دوزه لیر!

Monday, January 5, 2009

توركجه اوخشاما ال يازمالاري


حساسييتلرين چوخ اولماسي، و باشقا طرفدن بيلگيمين آز اولماغينا گؤره ايسته مه ميشم، مذهب و دين قونوسوندا گؤره بير شئيلر يازام؛ آنجاق محررمليك ده اولاسان، و بو گونلره گؤره بير شئي يازماياسان، اولمور كي اولمور! اينتئرنت واسيطه سي ايله اليمه چاتميش ايكي دنه گؤروت ، باعيث اولدور بو قونو دا نئچه سطير يازام.

ايمام حوسئين اوچون قورولان مراسيملر و آنمالار يقينا آذربايجان توركجه ديلينين قورنماسيندا چوخ بؤيوك و تاريخي بير رول اويناييب و جورءت ايله دئمك اولار محررم ده بو مراسيملر هر ايل ياشانماسايدي، آذربايجان توركجه سينين اصلي سوتونلارينين بير يسي ده اولماياجاق ايدي.
اونوتماميشام اوشاقليقدا كي ائله بيلرديم بوتون يازيلار گرك فارسجا و يا عربجه و يا اينگليزجه اولمالي ديرلار، شبئه چيخاردانلارين توركجه اوخويوب -دانيشماقلاري مني همشه تعججوبلنديرردي! اللرينده كي بالاجا كؤهنه كاغيزلارا گيزلين باخارديم و گؤررديم كي گؤزل خط ايله(ميرزه خطي دئيه رديك!) توركجه يازيليبلار.

عاشورا آخشاملاري دا بير باشقا شئي مني لاپ تعججوبلنديرردي. ايمام حوسئنين جسديني بير تابوتا قويوب و عربه خوزان آدلانان مراسيمده عرب اويونو چيخاردارديلار و تكجه بو مراسيم توركجه اوخوماق آز اولاردي. و مرثيه لرين چوخو فارسجا و عربجه اولاردي. ياني بو مراسيمي بيز يوخ بلكه عربلر اؤزلري ايجرا ائليرلر...

اون-اون بئش ايل او زامانلاردان گئچيب و ايندي مراسيم دوشوب قيشا، و اورانين شاختاسيندا تؤرنلر يقين كي آيري بير شكيل ده دير. بو گؤروتلري ايكي دنه ال يازما و اسكي كيتابدان سالميشلار. بئله سانيرام بو كيتابلار كيمي، مينلر باشقا ال يازما كيتاب، آذربايجانين بوتون يئرلرينده داغينيق ديرلار؛ حالبوكي بونلار تورك ديلي ادبيياتينين تمللريني گوجلنديره بيلرلر؛ آنجاق يازيقلار اولسون كي تئكنولوژي (قوراشديريم) چاغيندا گوجلو بير هيممت يوخدور بونلار ايسكن اولسونلار:




بير باشقا سؤز:

آذربايجانين هر نه يي ني دانان دوشمانلاري، دئييرلر شيعه مذهبي ني شاه ايسماييل قيلينج گوجو ايله، ايران دا ياييب و بئله بير فيكير چوخدان ايدي مني اذييت ائديريدي. آنجاق سيز ده بيليرسينيز كي اربيلين 10-15 كيلومتئيرليگينده هله سوننولر ياشاييرلار و آزادليقلا اؤز مذهبي ايشلريني گؤرورلر. او كندلرين بيريسينين آدي آنباران دير و يئرليلري تاليشديرلار. كيوي و خالخال كندلرينده حتتا تورك ديللي سوننو ده واردير. اؤرنك ايچين كويونون «هئشين» و خالخالين «هئشه يين» بؤلمه سي نين ياري سي سوننودورلر.
شاه ايسماييل اونلاري قولاغي ديبينده گؤرموردو مو؟! يا بير فرض ده اولابيلر: اونلار قورخودان شيعه اولوبلار و سونرا مذهبلريني ده ييشميشلر! ياخشي! باشقالار بو ايشي گؤه بيلمه زديلر مي؟!!
سيز نئجه دوشونورسونوز؟


Wednesday, September 10, 2008

حفاظت از حيوان يا انسان؟


شهرستان خلخال واقع در شرق آذربايجان(استان اردبيل)، مابين كوههاي تالش-باغرو و رودخانه قزل اوزن يكي از بكرترين و زيباترين مناطق مرتعي، نيمه جنگلي و جنگلي را در خود جاي داده و به خاطر حفاظت از منابع طبيعي و جانواران وحشي آن يكي از ادارات مهم حفاظت از محيط زيست در خلخال واقع شده، تا هميشه از آنها صيانت كند تا در خطر انقراض و نابودي قرار نگيرند و البته اين كار به نوعي غير مستقيم، خدمت به بشريت است.
ولي ديروز، در كمال تعجب خبري در سايت ايرنا ديدم با اين عنوان:
يک گراز وحشی از دست ماموران حفاظت محیط زیست خلخال جان سالم به در برد

جل الخالق!
اين چه نوعي حفاظتي است كه آنچه بايد از آن محافظت شود، از دست محافظ جان به در مي برد!!؟ و ياد همان خرس و پلنگ نگون بختي افتادم كه در تبريز و مغان به دست ماموران حفاظت از محيط زيست نفله شدند! و انگار اين ماجرا در خلخال هم ادامه دارد، البته احتمالا اين گراز زبل سرنوشت خويشاوندان كشتار شده سال گذشته را در محوطه فرستنده راديويي خلخال، مي دانسته و توانسته از دست انسان فرار كند.
با يكي از آشنايان در كيوي تماس گرفتم و گفتم اگر در چنين مواردي مي خواهند حيوانات زبان بسته را بكشند، پس فلسفه كارشان چيست و چرا جاي خود را به نيروي انتظامي نمي دهند كه اين كار را بكند؟! و او هم گفت كه كيشي سن نه فيكير ده سن(بابا تو چي فكر مي كني)؟ از سلاح هاي مخصوص بيهوش كردن حيوانات در كل ايران، فقط در تهران وجود دارد و حتي در تبريز هم از اين وسايل غير جنگي(!) ندارند، چه برسد به جايي مثل خلخال؟!

و راستي اين اسلحه ها در تهران به چه دردي مي خورد؟ اصلا يك گله گراز و خرس و شير و پلنگ و اژدها ... هم از ترس دود و دم و برج ميلاد(!) جرئت نمي كنند وارد تهران شود! اصلا تهران چه نيازي به اين وسايل دارد؟ آنها را بفرستند به جاهايي كه احتمال وجود حيوانات وحشي به مناطق مسكوني وجود دارد!

البته اگر با اين دلارهاي نفتي مقداري سلاح بيهوش كردن حيوانات هم بخرند و بدهند به سازمان حفاظت محيط زيست، بد نمي شود. محض رضاي خدا!

تانري اؤزو، اؤز حئيوانلارين قوروسون

Tuesday, March 25, 2008

Savalan la Yaz

Bilmirəm bundan öncə demişəm yoxsa yox, ancaq öz aramızda qalsın, adam(özümü deyirəm, sizi bilmirəm!) sadəcə uzaqdan oturub doğma yurduna görə ardıcıllıqla yazabilir. Indi isə yenigün(novruz) bayramı tətilliyinə görə Xalxala gəlmişəm heç söz yazabilməmişəm ki heç, bu bayramı qutlu olsun da deyəbilməmişəm! Ola bilər nədəni bu günlərdə adamın başı qonaqlarla görə qarışmağı və ondan da önəmli bu olsun ki neçə ay adam öz AnaYurdundan uzaq olandan sonra, ginə də gələ və bilgisayar dalısında otura və gözlərin qan çanağına çevirə, Gohum-Qonşular nə deyərlər(ki indi isə deyirlər!) allah bilir.


Sözün açığı(bu də Oxtay müəllimin dilindən götürmüşəm!), indi isə, qonu olmayan hal da yazıram və bunun nədəni iki görüntü olubdur ki ikisini də əmioğlularım salmışlar. Birisi 2-3 ay bundan öncənin, və Savalan dağından çəkilmişdir. Kəsinliklə deyəbilirəm, Savalanın böyüklük, vuqar və əzəməti, güney tərəfdən daha artıq bəllidir və bunu, Xalxal və özəlliklə Kividən, uzaqlığa baxmayaraq, görmək olur. Həmidə bu yandan, Sultan Savalanın yanında durmuş sıra dağlarda görsənirlər.

Uşaqlıqda hər gün oxula gedəndə, Savalanı bu zaviyədən görərdim və belə bir görüntünü canlı və doğal(təbiyi) halda görmək, bu bölgələrdə yaşayanların ruhunda dərin etgilər və təsirlər buraxır; Əlbəttə bu amator görüntü, doğru və gerçək hal da kı baxış duyğularının, yüz dən birini deyəbilməz.

İkinci görüntü də dünənin dir, və onda, yazın yetişməyini çox soyuq və küləkli bir qışdan sonra, görmək olur. İnşalla ki bu açılan gözəl çiçəklər, qutlu, sağlamlı və başarılı bir ilin gəlməyini göstəricisidir:


Friday, January 11, 2008

دؤرت بیر یان سیبئریا اولاندا


"… من بو قدر سیزین ایچین دونیالیق افتخار یاراتمیشام، سیز ده بو سویوق گونلرده منیم یورتداشلار لا همشهریلریمی اونوتمایین دا؛ آزجا، قاز مصرفلرینیزی آزالدین، اونلار اوشومه‫سینلر(دونماسینلار) …"
خالقا ائنئرژی و قاز یئتیرمک، ریضازاده کیمی بیر ایدمانچی‫یا ایلیشگی‫سی یوخدور، آنجاق بئله یامان چاغلاردا، او آنلامدا کی سؤزلری، ریضازاده‫نی تیلویزیون ائکرانیندا اوتوردوب و اونون دیلیندن دیله‫‫مک اولار.
اونلار ایلدیر خالقین آیدینلاری دئییرلر: "دؤرت بیر یانیمیز سیبئریا دیر" و اوشودوکجه دوشونورلر، آنجاق بئله توپلومسال-کولتورل آغریلارین دوشوندورمه‫یی اولماز بیر ایش اولوب و ساده‫جه هاوانین شاختاسی 30 درجه صیفیردن آشاغی‫یا دوشوب و توپلومسال-دوغال اولاندا، بوتون آداملار دیله گلیرلر و ائله اولور کی منیم ده اردبیل اوستانداریندان ایلک دفه خوشوم گلیر! چونکو بو دؤنه خالقین آغیر چتین‫لیکلری‫نی اؤرتمک‫ایچین، ریضازاده ایله تورکجه دانیشمیر، و خالخال و خییاوین دونو آچیلماغی‫ایچین اردبیل ویلایتینین قاز پایی‫نین آرتیریلماسی‫نی ایسته‫ییر و اؤزونو شرمنده بیلیر و دئییر: "هله ایندی قیشین ایلک گونلری‫دیر، آللاه قیشین قالانینا رحم ائله‫سین. اردبیل ویلایتی، یاشایان نوفوسا گؤره، او قدر ایسه، قاز پایی‫نا صاحیب اولماغی گرکلی‫دیر.".


بو دا 2008جی ایلین ایلک پوستو! اومودوم وار، بوندان سونرا، یورتداشلاریمین قارشی سینا بئله چتینلیکلر گلمه سین.

Thursday, November 29, 2007

آسيميلاسيون باشلانان چاغ

آذربايجانين قوندارما تاريخي‫ني توپلاماق‫ ايچين، خالخال بؤلگه‫سينين گونئيينده يوز ده 10-15 تات ياشاماق ان اؤنملي عوثمان كؤينكلريندن اولموش‫دور و يوزه ايله بوي وئرمه‫يه‫ن آسيميلاسيون آخيمي‫‫ني ياردانلارين ايلك بيلر-بيلمز قوللوق گؤسترن آداملارينين بيري‫سي خالخال ايچين چوخلو امك بيتيرن ناصيردفتر روايي اولموشدور. ايكي آي بوندان اؤنجه اوخوللارين آچيلماغينا گؤره، ناصيردفترين خالخال‫دا تورك ديللي ايلكين اوخولونون قورولماسينا اولان خاطيره‫لريني توركجه‫يه چئويريب يايديم(آذربایجانین اوچونجو اوخولو)، آنجاق آشاغي دا كي يازيلاري ايسه ياياجاقديم كي فورصت اولمادي و ايندي ياييرام. اوخويون و اؤزونوز يولونوزو سئچين! سيز ده اؤز وارليغينيزي بيلر-بيلمز اونودوب و تات ديلينده شئعر دئسه‫نيز، ايرج افشار كيمي آداملار سيزلري تعريف و تمجيد ائده‫جكلر!

ايرج افشار، "ناصيردفتر روايي‫نين خاطيره‫لر و سندلري*"، كيتابينين اؤنسؤزونده بئله يازير:
"ناصيردفتر اؤز بؤلگه‫سينده ياشايان گؤزو باغلي آداملاري كيمي دئييلدي. تبريزه ائتديگي سفرلري و تئهراندا يئددي ايلليك قالماغي، باعيث اولدو، مشروطييت، مدنييت و كولتوروم مفهوملاري‫ ايله كؤك و تمل آنلاميندا تانيش اولسون. خالخال‫دا كي "ناصيري اوخولو" مشروطييتين ايلكين ايللرينده دوزه‫تمه‫يي، اونون نئجه فيكر ائتمه‫يين، كولتورون يئني معناسيندا گؤسترير و بوندان باشقا، او عربجه و آوروپالي درگيلره ال چاتماغي ايله، و اؤلكه‫نين مونظم درگيلرينين اوخوماغي ايله، يئني دوشونجه‫لره يئتيشمه‫گين يوللاري ايله اونس تاپسين و اؤزو توپلومسال و كولتورل مقاله‫لرين يازماغينا باشلاسين.
اونون يازيلار و مقاله‫لرينين چوخو الده‫ديرلر و بئهزاد رزاقي جنابلاري اونلارين بير ليستيني تهييه ائتميش و اونلاري يايماق قراريندا دير.
ناصيردفتر 1306نجي ايلدن سونرا، عؤمرونون بير بؤلمه‫سيني تبريز ده گئچيرتدي و چون شاعير و اديب ايدي، حسين اديب‫السلطنه سميعي الي ايله قورولموش، "تبريز ادبي درنكينين" جانلانماسي و ياشاييشينين يئني‫لنمه‫سينده ايشتيراك ائديب و اورا دا اويه(عضو) اولدو. حتي " انجمن ادبي آذربايجان" آدلي درگي‫نين ايمتيازي كي قراريميش درنك الي ايله ياييلسين، اونون آدينا آلينميش‫ايميش.
سيد احمد كسروي چوخ اؤنملي و مؤعتبر "آذري يا زبان باستان آذربايگان" ريساله‫سيني توپلاييب حاضيرلايان چاغدا، ناصيردفتر ايسه اونونلا يازيشما و موكاتيبه‫ ده ايدي و كسروي اوندان ايسته‫ميشدي، خالخالين اسكي و يئرلي ديليندن بيلگي و اطلاعات يازسين. چونكو كسروي، او بؤلگه‫ده كؤهنه فارسجا ديلي‫نين قالميشي‫نين ده‫يه‫ريني تاپميشدي، و اوندان سونرا ايدي كي يابانجي‫ ايران تانييانلار بو مسأله‫يه بيليمسل باخيملاريني آرتيرديلار. ناصيردفتر بو قونويا گؤره عئلمي آراشديرمالار و بيلگي‫لر توپلاماغا باشلادي.
ناصيردفترين يازيسينين بير بؤلومو او ريساله‫ده چاپ اولدو و بير باشقا بؤلمه‫لرده اونون ياييلماميش يازيلار آراسيندادير. ناصيردفترين آراشديرمالاري تكجه ديل قونوسوندا دئييلدي و يئرلي شاعيرلرين احوالي و بؤلگه ادبيياتي و جوغرافيا وضعييتينه گؤره‫ده يازيلاري اولموشدور.
بونلاردان سونرا، آذربايجانين اون‫سككيز ايلليك تاريخي‫نين 23جو بؤلومونده، ناصيردفترين او چاغداكي اولايلارا گؤره يازديقلاريندان فايدالانميش و اونلارا ايشاره ائتميشدير؛ بونو بيلمك ايسه لازيم‫دير كي، ناصيردفترين بير سايي يازيلاري، پئيمان درگي‫سينده ده ياييلميش. ناصيردفتر آذربايجان و تئهران‫دا ياييلان گونده‫ليكلره ده مقاله يازارميش و كاظيم‫زاده ايرانشهر و سيدعبدالرحيم خلخالي كيمي اديبلر ايله يازيشماسي اولموشدور.

سيراج‫دفترين نئچه اوغلو واري‫ايدي. اونلارين آراسيندا، ايبراهيم ناصيردفتر(روايي) كيچيك شهرلرين او آداملاريندان ايدي كي ايرانين كولتورل و اولوسال بوتون(كلي) آخيملاريني تانيياندا، داها آيدين و گئنل باخيش تاپاركن، ائله‫يه‫بيليرديلر تئهران دا كي ريجال و اديبلر ايله ايليشكي قوروب و محدود يئرلي كولتورل دورومدان چيخسينلار. و همده اؤز گله‫نكسل(سنتي) و يئرلي حوزه‫لريني قاباغا يئريتمك‫ ايچين جهد گؤسته‫ريب و حد دن آرتيق چاليشيرديلار كي اؤز يوردلاريندا كي خالق طبقه‫لريني، چاي‫دان دنيزه ساري چكسينلر!
ناصيردفتر، شوبهه‫سيز، بو آداملارين بيري‫سي ايدي و بونا گؤره دير كي اونون چاليشمالاري تانيمالي‫ييق و اونون خالخاللي خالقين اويانيشيندا و اؤلكه‫نين بو بوجاغيندا كي يئرلرين كولتورل تاريخينين پايي‫ني ساخلاييب و ثبت ائتمه‫لي‫ييك.

ناصيردفتر اؤز خاطيره‫لرينين بعضي‫سيني يازميش و بئهزاد رزاقي‫ دا او يازيلار اوستونده وقت قويوب اونلاري تصحيح ائدندن سونرا ايرج افشارا وئريب تا يوخاري دا آدي آپاريلميش كيتابي‫ني حاضيرلاييب، يئرلي تاريخ‫سئورلره تقديم اولونسون.
بو خاطيره‫لرده، اوچ تمل(اساسي) مطلب يازيلميشدير:
ناصيردفترين خالخال‫دا يئني سبك‫ده اوخول دوزه‫تمك ايچين چاليشمالار و چكديگي امكلري(زحمتلري) كي ياخلاشيق 20 ايله قدر اولابيلر.
ايكي‫نجي‫سي دقيق بيلگي‫لر و خبرلردير؛ ميرزه كوچيك‫خان و اورمان(جنگل) نئهضتي‫نين خالخال ايله ايليشگي‫سي، و او زاماندا كي خالخالين باشينا گلميش اولايلار و واقيعه‫لردير.
و سون و اوچونجو، اردبيل و خالخالين خانلار و عشاييري‫نين الي ايله بو بؤلگه‫لرده اوز وئرميش راحاتسيزليقلار و ايغتيشاش دؤنميندن ثبت اولونموش ايتتيفاقلار. و طبيعتا، بو يازيلار دا، اونلارين او چاغ‫دا خالخال‫دا ائتديگي غارتلري، ظولوملري و تهلوكه‫لري‫نين چوخو يازيلميشدير. بئله بيلگي‫لره تكجه‫، بو جور يئرلي سندلر و او اولايلاري ايچ‫دن گؤرموش آداملارين خاطيره‫لري ال تاپماق اولار و چون ناصيردفتر، اؤزو بو آخيملاري(جريانلاري) گؤروب و بعضي چاغلار دا "امير عشايير"ين امكداشي‫ايميش، يازيلاري اوخومالي و فايدالي‫دير.


*) خاطرات و اسناد ناصر دفتر روايي/ ايرانين گئچميشي، قاباقكي‫لار يازي‫سينداكي سيرا كيتابلارين 8جي جيلدي، مشروطييت اينقيلابي، جنگل نئهضتي خالخالين تهلوكه‫لي(امنييت‫سيز) دؤنمي؛ فئردوسي يايين ائوي، 1363، ايلك چاپ

Saturday, September 22, 2007

آذربایجانین* اوچونجو اوخولو

یارین خزل(مئهر) آیی‫نین ایلکی دیر. بو گون اوشاقلاریچین ان دادلی و شیرین گون اولابیلر؛ آنجاق بو گون، بیلر-بیلمز، آنادیلیمیز ایله اوزاقلاشماق گونودور. و نه آجی دیر. من کی بو آجیلیغی ایگیرمی اوچ ایل‫دن سونرا دؤزه‫بیلمیرم.
آشاغی دا کی یازیلار آز-چوخ، آسیمیلاسیون، اوخول، آنادیلی و اؤیره‫تیم و خزل آیی‫نین بیرینجی گونو ایله ایلیشگی‫لی و رحمتلیک خالخاللی "ناصیر دفتر روایی‫"نین خاطیره‫لریندن دیر کی، اونون خاطیره‫لر و سندلر کیتابیندان(خاطرات ناصر دفتر روایی/ انقلاب مشروطیت، نهضت جنگل و دوره نا امنی خلخال) تورکجه‫یه چئویرمیشم. البته بو ایشی چوخ چتینلیک ایله گؤرموشم! چونکو ناصیر دفترین یازماق زامانی قاجار چاغیندا اولوب و چاپ اولونموش یازیلاری ایسه یاخشی تصحیح اولماییبدیر و من ایسه ایسته‫مه‫ییردیم یازارین منظورو آرادان گئتسین. رحمتلیک ناصیر دفتر خالخالدا چوخلو امکلر بیتیریب ، ولی وئبلاقین گلجک یازیسیندا گؤره‫جه‫ییک کی احمد کسروی کیمی آداملار اونون ساده‫لیغیندن نه قدر سوء‫استفاده ائتمیشلر، یوخسا ناصیر دفتر بیلگی‫نین آز اولماغینا گؤره اونلارین ائتگی‫سی آلتیندا اونلارلا امکداشلیق ائتمیشدیر. هر حالدا بو یازیلار‫دا گئرچکلری راحاتلیقلا گؤرمک اولور؛ دئمک دونن کی و یا چاغداش کسروی‫لرین تفسیرلرینه هئچ ده احتیاج یوخدور!

خالخال‫دا اوخولون قورولماسی

قضادان، خوجینلی(فییینلی) حاجی میرزه محمدتقی گئچمیش‫ده باکی‫دا اسکی اوصوللو بیر مکتب‫خاناسی وار ایدی و تزه‫لیک‫ده قافقازلار ایسلامی دونیاسی‫نین معاریفچی‫لریندن اولان وارلی حاج زیئن‫العابدین تقی‫اوو، ایستانبولدان باکی‫یا بیر اؤیرتمن گتیرمیش، قدیم موعللیملری بو اؤیرتمنین اه‫ییتیم و تربیت آلتینا ییغمیش و بیر دارالتعلیم آچیب و یئنی اؤیرتیم و اه‫ییتیم اوصولو اونلارا اؤیره‫تمیش ایدی کی حاجی میرزه محمدتقی ایسه اونلارین بیریسی اولاراق باکی‫دا دا بیر موددت تدریس ائتمیش و بو چاغلار دا، اؤز عاییله‫سینین گؤرمه‫یینه گؤره خالخالا گلمیش‫ایدی.
خالخال‫دا بئله قوروملار و تشکیلاتین، گئنل افکارا تانیش اولماماغی و بونلارا ایقدام ائتمه‫یین چئشیدلی تهلیکه‫لر و اؤزوندن گئچمه‫یین گرکلیگینه باخمایاراق، من اؤز ایچیمده کی دویغولاریما گؤره، اؤزومو هر جوره چتینلیک و خطره حاضیر ائتدیم و رحمتلیک حاجی میرزه محمد تقی‫نین اولدوغوندان فایدالاناراق، بو گؤنول منده یاراندی کی خالخال قصبه‫سینده بیر اوخول آچام و اؤز وطنداشلیق خیدمتلریمه بو یول ایله دوام وئرم.
و چون اؤزومون مالی گوجوم یوخ ایدی، بوتون ایلکین توکتیملر(مصارف) و گلجک بودجه‫سینی اله گتیره‫بیلمزدیم، اؤز قصدیمی خالخالین بئله ایشلره ماراقلی اولان خواص و اؤزل آداملاری ایله اورتایا قویوب و اونلارین ماددی و معنوی یاردیم اولماقلارینی ایسته‫ییب، یالواردیم! آنجاق هئچ بیری‫سی یاردیم ائتمه‫دیلر کی هئچ، بلکی یئرین یئتنک‫سیزلیگی، وسیله‫لرین آزلیغی، گئنل دوشونجه‫لرین تانیش اولماماغی و اونلاردان داها پیس، حوکومتین موستبید آداملارینین بئله قوروملارا اولان پیس باخیش و باشقا بیر قورخولاری، کیمی نه‫دنلره گؤره، بیر سایی ایسه منی گؤره‫جه‫ییم ایش ایچین دانلادیلار؛ سانکی دئییشلری ایسه منطیق‫لی و یئرلی ایدی.
ولی من او ایشی، سینیرسیز سئودیگیمه گؤره، گؤرمه‫لی‫یدیم و اونون ان آز فایداسی‫نی، گئنل دوشونجه‫لری بئله قوروملارلا تانیش ائتمک بیلیردیم و اینانیردیم کی بو توخوم سپمک گلجک‫ده کسینلیک‫له ثمرلی اولاجاقدیر.
بئله‫لیک‫له اؤز ایراده‫مین آردینی جیددییت ایله توتوب و اوخولون لوازیمینی حاجی میرزه محمدتقی‫نین بویوردوغو و اؤز شخصی خرجیم ایلهحاضیرلاییب و کندین ان یاخشی عیمارتینی(رحمتلیک حاجی سلیمی‫نین ائوی) اوخول اوچون، آی‫دا اون تومن ایله، کیرایه ائدیب خزل آیی(مهر/ میزان) آیسال 1326 (هجری قمری/ 102 ایل بوندان اؤنجه) ایلینده ناصیری آدلی مدرسه‫نی حاجی میرزه محمدتقی‫نین مودورلوغو، اؤزو و اونون باشقا بیر آداملارینین(میرزه رفیع) اؤیرتمنلیگی، آقا سئییدکریمین ناظیم‫لیگی و باشقا بیر کیشی‫نین قوللوقچولوغو، و آلتمیش اؤیرنجی ایله ایکی کیلاس آچیب و آچیلیش شنلیک تؤره‫نی ایسه اوخول تیکینتی‫سینده قوردوق.
آز-چوخ ساوادلی اولان بیر سایی بؤیوک اؤیرنجیلر، اؤزل بیر کیلاس‫دا درس آلیردیلار. اؤیرنجیلرین هر بیری‫سیندن اوچ دن بئش قیرانا قدر، آیلیق آلماق ایچین قرار وئریلدی.
اوخولون ترتیباتی و دوزه‫نلمه‫‫سینه باشیم قال اولاراق، موخالیفلر چئشیدلی قینامالار، اعتراضلار و پیس‫دانیشماقلارینا دوام وئریردیلر و جوره‫جره ایفتیرالار منه ووروردولار و بو ایشلری سورکلی اولدو و نئچه موددت داوام تاپدی؛ آنجاق اونلارا اعتینا ائتمه‫دن اؤز ایشیمی گؤروردوم و البته بیر سایی‫ قایغی‫لی آداملاردا، اؤزل دویغولارینا گؤره و یا منیم باشاری‫لی اولماغیم ایچین، معنوی اولاراق، یاردیملیق ویولداشلیق ائدیردیلر.
بوتون آذربایجان‫دا، تبریز ده اولان بیر-ایکی دنه یئنی اوخول واری‫ایدی و هر دن ]متحجر[ماللالارین بویوردوقلارینا گؤره، خاراب اولوردولار، و آستارا دا کی باشقا بیر اوخول‫دان سونرا، خالخال‫دا کی اوخول آذربایجان ویلایتینده قورولموش ایلکین اولوسال اوخول ایدی. اونون بیرینجی و ایکینجی گؤرونتوسو یازارین یانیندا واردیر و اونا باخاندا، بللی اولونور کی بو مدرسه، اؤز یئرینده، دوزنلر، ترتیبات و اؤیرنجیلر گئییملر بیرلیکی و ایچری انتظاماتا گؤره بؤیوک کندلرده اولان اوخوللاردان آلچاق دئییل؛ اؤزللیک‫له، اؤیرنجیلر ایکی-اوچ آیین ایچینده، باشاری ایله قاباغا گئدیب و سؤزجوکلری بیربیرلینه قوشوب، یازیب و اوخوماغی باشاردیلار و بو سورک هامی‫ایچین عجیب ایدی و حئیرته باعیث اولدو و گئت-گئده گئنل باخیشی اوخولا ساری چکیب، تؤهمت وورانلارین دیلینی گوده‫لتدی و بو رحمتلیک حاجی میرزه محمدتقی‫نین ایلکین اؤیره‫تیم ده کی بوتؤو و کامیل باجاریقلاری‫نین سونوجو و ائتگی‫سی ایدی.
تکجه بیر نقصی وار‫ی‫ایدی و او میرزه‫نین اؤیرتمنلیگی تورکجه دیلینده بیلدیگی و عوثمانلی اوصولوندا تحصیل آلدیغی ایدی(!). قضا دان بو دوروم، تورک دیللی ابتدایی اؤیرنجیلرین دادینا(مذاقینا) خوش و فایدالی ایدی و اونلار یاخشی و راحاتلیقلا مطلبلری دوشونوردولر، یوخسا فارسجا اوسلوب و اصطلاحلار ایله، تورک دیللی یئنی یئتمه اوشاقلار ایچین اوخویوب-یازماغی بو تئزلیک و یئیینلیک ایله اؤیرنمک، اولومسوز و ایمکانسیزدیر.
بیرینجی آی‫دا، اؤیرنجیلردن آلینمیش بوتون آیلیقلارین توپلوسو اون‫ایکی، و ایکینجی آی‫دا آلتی تومن اولدو. بو قدر موختصر اولان پولان، اوخولون آلتمیش و یئتمیش تومنلیک بودجه‫سی قارشی‫سیندا چوخ آز ایدی و بونا گؤره، اوشاقلارین بؤیوکلری‫نین ترغیبی و ماراقلاندیرماغی‫ایچین، اوچونجو آی‫دان آیلیق آلماغی دایاندیریب، و بوتون اؤیرنجیلری پولسوز قبول ائدیب، بودجه‫نین حاضیرلاماغینی "اعانه ممر"یندن آسیلی ائتدیم و هر جوره اولمالی ایدی توکتیملری سککیزینجی آی‫دان اؤزوم و باشقالارین اعانه‫سیندن، چوخلو امکلر ایله، ییغیردیم.
آنجاق غارتلر، آشوبلارین آرتماسی و شیددتلنمه‫سی و ویلایت اهالی‫سینین ال-آیاقلاری‫نین ایلیشمه‫سی گون-گون چوخالماقدان سونرا، اوخولون ایشی سیخینتی‫یا چکیلیب و اونون باشقا ایشچیلری ده‫یه‫رلی شئیلر اله گتیر‫مه‫دن، اون‫د‫ؤرد آی تامام، ویجدان ایله، گؤره‫و(وظیفه)لریندن ال چکمه‫ییب و قویمادیلار اوخولون قاپی‫سی باغلانسین.

---
*) قوزئی آذربایجان قاتیلماییب و منظور قاجار چاغینین سون ایللر ده کی آذربایجان ویلایتی دیر.

Tuesday, December 12, 2006

هم ميللتچي لر و همده ساتقينلار گونو


61 ايل بوندان اؤنجه:

گوز سونونون سؤيوخ گونلري دير. چيلله نين سويوغو اؤزوندن قاباق گلميشدير. شاختايا گؤره، ائشيگه چيخماق اولمور. دئييلير تندير واختي دير. هامي ائو ايچين ده كورسولره گيريبلر. اوشاقلار، بؤيوك آتالار و آنالارين دئديگي ناغيللارييلا، گئجه لري دانا(صاباحا) چاتديريب، آذربايجانين اوزون قيشي نين سونا چاتماغيني گؤزله ييرلر.

¯ ¯ ¯


دونيا ايكينجي ساواشي قورتاريب دير، آنجاق آذربايجانين ساواش دا دخالتي اولمايان خالقي دا بو دونيانين ايچينده اولاراق، آماني كسيلميشدير؛ پيشه وري و اونون يولداشلاري نا، تهرانين ميللي شورا مجليسينده اعتبار وئرمه ييبلر و دئييرلر، سيز تبريز ده اوتوروب آذربايجان چتينليكلريني چؤزه بيلمزسينيز، بيز اؤزوموز ، كي اليميز اوزاقدان اود اوستونده دير و اينگيليس تؤرمه سي اولان آريامهر شاهنشاهين كؤلگه سينده، آذربايجان يوخ، بلكه بوتون ايالتلرين آجليق، ساوادسيزليق، ايش سيزليك و باشقا بوتون فلاكتلريني حل ائده جه ييك!

تبريز ده دموكرات فيرقه سي، ميللي آدلانميش حكومتي قورماق و آياق اوستونده ساخلاماق زوروندادير.

آنجاق خالخالليلار هله ده، دوز بيلمه ييرلر هميئرلي باش وزير نه جور آدام دير؟ كيمه باغلي دير؟ نه ايسته يير؟ آراماني نه دير؟ مسلكي نه دير؟ سؤزو نه دير؟ رضاخان طرفيندن، باشينا نه اويونلار گتيريب؟ اونلار خبرسيز ديرلر بوندان كي فدرال سيتمي ايسته ين دموكراتچي لار ان قيسا زامان دا آذربايجان ايچين نه ايشلر گؤره جكدير؟ آناديللي لريني رسمي ائده جك و اوخوللاردا بير داها تدريس اولوناجاق و اوشاقلار اؤيرتمنلردن قورخوب قاچماياجاقلار. آذربايجانين ايلك بيلي يوردو تبريز ده دوزله جكدير. يئني اكينچيليك سيستملري ياراناجاقدير. خالقين ساغليقي يوكسله جكدير. آنجاق اونلار ائشيديبلر كي پيشه وري باكي دا درس اوخويوب و كومونيست دير و اسلام دوشماني دير، ايمانسيز ايستاليندن يارديم آلير. كيمسه اونلا اولورسا، كافر دير. بير بهانه گؤرسنيرسه يئتر؛ بونون ده عئيبي يوخ كي شاه و قوام السلطنه ده اينگليسلردن كؤمك آليرلار!

بهانه دئديم! بير ياندان دا دموكرات فيرقه سينين اوزاق بؤلگه ده كي عسگرلر و مامورلارينين بير سايي سي، اؤز گؤرولريني دوغرو گؤرمه دن، بير ايشلر گؤرورلر كي دئييلسين بورا دا كي عسگر بئله اولسا، گؤره سن تبريز ده كي ناسيل دير؟!

¯ ¯ ¯


قاپي اوجا سس ايله دؤيولور.
آتا قاپي ني آچير؛ قاپي نين داليسيندا اوجا بويلو بير كيشي، اسلحه الده دورموشدور. رضاخان زامانيندا ائتديگي عسگرليك ، يادينا دوشور؛ آرواد اوشاق و آتا آناسيندان اوزاق اولاراق، نئچه ايل رضاخان قوشونوندا خيدمت ائتميشدير. خاطيره لر و نفرتلري ديريلير. عسگر، عسگر دير! شاه عسگري اولورسا اولسون، يوخسا پيشه وري عسگري!

جاوان كيشي يوغون سس ايله كي كولك ده، ياخشي بيلينمير، دئيير: من يئني حكومتين عسگرلريندنم و خلفلي كندينه(كيوي/خالخال كندلريندن) گئتمك ايسته ييرم. اورادان يولداشلاريملا، اردبيله ساري يولا دوشه جه يم. ائشيتديم سيزين بير آت وارينيز. آتينيزا خلفلي يه قدر احتياجيم واردير. اؤزونوز گليب اورادان آپارارسينيز.

آتا اوزگونلوكله دئيير: بو آت اولماسا بيزيم ياشاييميز فلج اولار. سن كي حكومت عسگري سن، دؤولتدن آت آلمالي سان، كندلي لردن يوخ...

¯ ¯ ¯


بو قيسسا خاطيره لري بونا گؤره يازديم بير دليل دئيه م كي نئيه او زامان دموكراتلارين خالق آراسيندا ياخشي نفوذو يوخوموش. بو گونلر چوخلو قيسسا ساو و ايميل گلير و آذربايجان سايتلاريندا يازيلار ياييلير و البته هاميسي بيريجي 21-آذري قوتلاييرلار. هئچ بيري سي ايكينجي 21-آذر ايله ايشلري يوخدور. هئچ كيمسه شاهنشاهي قوشونلاري ائتديگي جينايتلردن و سوي قيريملاردان دانيشمير.


60 ايل بوندان اؤنجه:

دونياساواشي باشلانانداكي، دونيانين ان غئيرتسيز عسگري اولان شاهنشاه قوشونو، 1325جي ايلين آذر آيينين 21 ده، آذربايجان دا آصلانا دؤنموش چاققال اولموشدو. پس او آصلانلارين باشينا نه گلميشدي؟! بوندان دا كيمسه سؤز آچمايير.


آدلاري كومونيست اولمايان تهران دان گلن شاهين آدي موسلمان عسگرلري، تبريزده چوخلو قان توكورلر؛ دئييرلر آذربايجاني، يابانجيلارين اليندن قورتاراندان سونرا، آذربايجان خالقي نين ديلي، گئنه ده رسمي قالاجاقدير! تبريزليلردن ايسته ييريك ائولرينده كي بوتون توركجه كيتابلاري گتيرسينلر تا اونلاري قايناق توتاراق، يئني دن اوخوللار و مكتبلر ايچين، درسليك كيتابلاري يازاق!

آنجاق تبريزلي اوشاقلارين آغلار گؤزلرينين قارشي سيندا، قالانميش كيتابلارين آلاولاري گؤيه قالخيرميش! تاريخ بئله بير جينايت گؤرمه ميشدير. بئله شرفسيزليك تايسيز دير. بير ميللتين آناديلينه يازيلميش كيتابلاري، آناديللريني دئييشمك ايچين يانديراسان. آلمان فاشيستلري بئله بير ايش گؤرمه ميشلر كي آريامهرين مواجيب آلانلاري ائتديلر.


ولي گون بولوت داليسيندا قالماياجاقدير؛ نه گؤزل دئميشلر بو سؤزو، بيزيم ساده و دوروست آتالار.

قوي تاريخين درسليك كيتابلاريندا، هر نه يي گيزلتسينلر! قوي تكجه مشروطه نين قوندارما تاريخيندن، تنبكي قياميندان، جنگلي ميرزا كوچك خانين بؤلوجولوكوندن، بست نشيني لردن، نفت صنعتينين ميللي اولماغيندان و ... بوتون باشقا ديه رسيز سؤزلري اوزاتسينلار و اؤزلري دئديكلري ايرانين باشي اولان آذربايجانا نوبت يئتيشنده سوسماق مرضي توتسونلار!

اؤزلري ده بيليرلر كي تكجه، دوشونجه و اويانيش دير كي اؤز ايشيني گؤروب و گؤره جكدير.

آيدين . ك
آذر آيي نين 21 نجي گونو - 1385


Yazıları Latin əlifbasında görmək için, mətni kopi eləyib gedin Köçürgə`yə:

köçürgə yazılımı