Showing posts with label İlay(تاریخ). Show all posts
Showing posts with label İlay(تاریخ). Show all posts

Monday, June 19, 2017

DaşKəsən Temple - داش کسن معبدی

داش کـَـسَن معبدی آزربایجانین ان گؤرمه لی تاریخی یئرلریندن دیر. زنجان سولطانیه بؤلگه سی نین وییَر کندی نین یاخینلیغیندا (سولطانیه نین 12 کیلومترلیگی) دیر، آنجاق اورا باش وورانلارین سایی سی چوخ آز دیر اوزوجولوکله.
اورانین قوروقچوسو(نگهبانی) دئییردی بورا باش وورانلارین چوخو خاریجی اؤلکه لر، اؤزللیکله ژاپون و کوره و چین دن اولارلار.
اونون سؤزونه گؤره ژاپونلولار دئییرمیشلر بورا بیزیم اؤلکه ده اولسایدی دورومو چوخ فرقلی اولاردی و بئله مهجور قالمازدی. اونون نظرینه گؤره بورا ایسلاملا ایلیشکیلی اولمادیغینا گؤره یئتیشمه ییبلر! منجه تکجه ایسلاما گؤره دئییل، آزربایجانین تورکلوگو و بو معبدی دوزلدنلرین موغوللوغونا گؤره اولابیلر؛ بیستون و تخت جمشید کی ایسلامی دئییللر، آنجاق شیددتله رکلام اولونورلار.

گؤرونتو چکیلن تاریخ: 9/اوکتوبر/2016





































Wednesday, August 31, 2011

Hanı açar sözcüklər?

URL adresini buraya qoymayıram az link yesin! Bu da qalsın kı olduqca görəni olub.

Filmi çəkən Farsca danışır: "inja orumiyye! ağa bia invər!". Cəmaatda bişərəf-bişərəf deyirlər! Filmi yayanda bir dənə Azərbaycan açar sözü işlətməyib!
Sonra gəlin deyin nəyə Azərbaycanın işi başqaların kamına olur!

Qərar olsa kötəyin biz yeyək, ama bir yaşıl-maşıl damda "Ağa bia invər - bia invər" eliyə, və filmi yayanda da bir dənə Azərbaycan adına işarə etməyə, elə yaxşıdır yataq, yel düzü savura dilsiz başımıza!

Ən azı bu filmləri özümüz paylaşanda hətmən Türk, Azərbaycan, və Urmu Gölü kimi adları hətmən yazaq.
Bundan belə tarixi İnternet və Google-un robotları yazacaqlar.

Yaşasın Urmu Gölünü Yaşadanlar

Tuesday, March 8, 2011

نه اولور اولسون، تكجه توركجه اولماسين

اوزلوق كولتور ائوي‌نين باشقاني(رئيس فرهنگستان هنر)، معلم جنابي، دئييب "خزر دنيزيـ"ـنه، "خزر" دئمك خيانت‌دير، و خزر دنيزي‌نين قيراغي و قونشولوغوندا ياشاميش، ياشايان و ياشاياجاق اونلار ميليون تورك و تورك اولمايان ميللتلريني خائين چيخارتماقلا، اؤز تايسيز بير اوزمانج اولماغي‌ني بيلديريب، فئردوسونون ادعا ائتديگي "هونر تكجه ايرانلي‌لار يانيندادير" سؤزونوده گرچكلشديردي سانكي:

او با اشاره به نام «انزلي» بر درياچه‌ي شمالي كشور كه كلمه‌اي يوناني و به معني مرداب است، گفت: نام‌گذاري اين درياچه به نام «خزر» خيانت است. اگر هم به نام مازندران باشد، محروم كردن گيلان و طبرستان است.(قايناق: الف دوشه‌رگه‌سي)

البته كيمسه هر نه‌يه، نه آدي وئرير وئرسين، و هر كيم هر كيمسه‌يه‌ خائين دئيير دئسين بونلار اؤنملي‌ دئييل‌لر. يوز ايللر گليب گئچير گئدير، اولوسلار سئوديكلري آدلاري وئريرلر. تك باشينا وئريلميش قوندارما بويوروقلارا دا قولاق آسماييرلار! آنجاق يوخاري‌دا كي سؤزون ماراقلي يئري، تايسيز اوزمانجين انزلي‌نين آدي‌نين يونان‌ديليندن قايناقلانماسينا بارماق قويوب و گيلكلره خائين دئمه‌مه‌يي دير! نئجه اولور اؤزگه و قونشو اولمايان يونانلي‌لارين انزلي‌سي، يوخسا روسلارين كاسپيني‌ني ايشله‌تمك خيانت يوخ بلكه واجيب‌دير، آنجاق توركلرين خزر دئمه‌يي سيزه آغير، و فاجيعه گلير بئله(البته عربجه قزوين‌ده يوخ؛ حتمن "پ" اولمالي‌دير!)؟!

Saturday, February 5, 2011

خمسه‌دن گؤسته‌ریلن سیمگه‌

پالانلی دده‌-بالانین حوکومتلری‌‌نین ان بؤیوک ووردوغو ضربه، آزربایجان تورکلرینه اولوبدور. اونلارین تورکلرین کولتورونه ائتدیگی سالدیریلاری اوزوجو نتیجه‌سی‌نی، ایندی ده گؤره‌بیلیریک. تورکلرین یوزده دوخسان دوققوزو، آنادیللرینه ساوادسیزدیرلار و نئچه نسیل آسیمیله اولوب، کیملیکسیز و وارلیق‌سیزلیق یوردوندا چیلپاق‌جا دولانیرلار.

دئدیگیمیز حوکومتین قورولوشونون ایلک چاغیندان، قالخیشلار(قیاملار) و دئوریمین(انقلابین) اصلی گوجو، تورکلر اولسایدیلاردا، بوگون انقلابین 32 یاشلیغی‌ تؤرنلرینده، تیلویزیونون اؤزل سئریالیندا، بیر عسگر اؤیره‌تمه‌نی شاه عکسی‌ آلتیندا غلیظ تورک لهجه‌سی آنقیریر و شاها قوللوق ائتمه‌یه افتخار ائدیر‍! ائله بیر نقش اوینایانین آدی دا "علیرضا خمسه‌"‌دیر. "خمسه" سوی آدی، زنگان ماحالی؛ یوخسا قاشقای ائللری ایله ایلگی‌لی اولسا دا، بیر آسیمیله اولونموش آدلیم کومئدینین کؤکونون تورک اولدوغونو دا اونایلایابیلر. "علیرضا خمسه" اؤز وارلیغیندان تکجه بیر قورو آدا صاحیب اولماییب؛ بونو ایسه بیلیب کی نئجه آتا - بابالاری‌نین دیلی‌نی مسخره ائده‌بیلر.

تیلویزیونون ایسته‌ییر شاهلیق زامانینی اله سالسین! آنجاق ایلک باخیش‌دا، تورکلرین کولتورونه توخونماق ایله، پالانلیلارین شوونیستی دوشونجه‌سی‌نی یاشاتماق‌ یولوندا چالشیر...
وورورام باشقا کانالا؛ دربار چؤره‌یی‌‌نی یولچولوق ائدن بیر تاریخ‌چی، انقلاب اولایلاری‌نی آچیقلاییر!



Monday, January 17, 2011

تایتانیک یوخ، تاتانک

دونیانین ان چوخ ساتیشلی و پاپیولار اولان اوزونتولو فیلم، تایتانیک، ائکرانا گلیب ایراندا دا جیزیخلی سی‌دی‌لرده گؤرولندن سونرا، باشقا هونری اولمایان اوستون سویلولار دا تورکلره جوک چیخاتدیلار:
بیر تورک، تایتانیک فیلمی‌نی گؤره‌ندن سونرا دئییر: "آخیر‌دا من بیلمه‌دیم، تایتانیک قیز ایدی، یوخسا اوغلان؟"!
او تکجه بیر ایرقچی جوک ایدی! تورکلر ده همه‌شه کیمی اؤز ایش کسبلریندن واز گئچمه‌دیلر دئدیلر هرنه جوک ایسته‌ییرسینیز چیخاردین! گرچک دونیادا گولونج ایش گؤرنلر بللی‌دیرلر، جوک چیخارتماق لازیم دئییل.
1997 ایلیندن 14 ایل اؤتور. بوگون بیر بلگه‌سل(مستند) جوک گؤردوم قیریلدیم گولمک‌دن! گئدین بورانی اوخویون: "ناغیل می، بلگه‌سل می؟"

ناغیل‌ می بلگه‌سل می یازی‌سی‌ندا بیر یئرده دئییب: "ییرمی -اوتوز ایل سونرا ایرانیکا-میرانیکادا یازسا خییام اؤزو تایتانیکین کاپیتانی ایدی دیسکینمه‌یین!". من‌ده قیریدئرده (قوقول ریدئر)،یازی‌‌نین آلتیندا بیر یوروم قویدوم، دئدیم ائله اونو بورادا دا یازیم:
هله هاراسی‌دیر؟! دئیه‌جکلرتایتانیک سؤزجویونون کؤکو فارسجا دیر: تاتـ+ـانـ+ـک؛ یانی تاتلاری* داشییان بالاجا گمی! بوندان بؤیوک گمی‌لر تختی جمشیدی کؤرفزه قوشان کاناللاردا ایمیش. لامصب ایسکندر گلیب همای‌سی‌نی یاندیریب، کاناللاری‌دا باسدیریب!



* - ی. س:  بورادا، تاتلاردان منظور آزربایجان ایچینده یاشایان حؤرمتلی تات یوردداشلاریمیز دئییل. یازیقلار اولسون بونلاردان آزربایجانلیلاری قوندارما آذ-ری ائلینه منسوب ائتمک ایچین سوء استفاده اولوبدور. منظوروموز کسروی‌نین دئدیگی و اوستون سوی‌لو قوندارما ائلدیر.

Monday, November 22, 2010

بير باشقا قوندارما هولوكاست

البته بو سوي‌قيريم دوز اولسا دا ايران توركلري‌ ايله ايليشكي‌سي يوخدور. آنجاق ايران دا ياييلان بوتون تاريخي بلگه‌لرده موغوللارين اورتادوغو دا اؤلدوردوغو سايي‌سيز اينسانلارا ايشاره ائديرلر و بونلاري گتيريب بير جوره ياپيشديريرلار توركلرين مدنيت‌سيزليگينه! بونا گؤره ده اولور اولسون آدام دئيير اولابيلر بو آرادا يالان سؤزلر ده دئييلسين. گؤز اؤنوموزده گرچكلر ترسينه گؤسته‌ريله‌نده، 700 ايل بوندان اؤنجه‌ كي دوروم باشقا جوره يازيلماز مي!؟ موغوللار آسيانين او باشيندا سس‌سيز ياشاملارينا مشغول‌دورلار، آنجاق ايران‌داكي توركلر بير آز اؤز كيمليك‌لري و تاريخلريندن دانيشاندا، شوونيستلر تئز موغوللارين ايران‌دا ائتديكلري‌ جينايتي عوثمان كؤينه‌گي كيمي قالخيزديريرلار.

سايين يولداشلارين بيري‌سي ايله او يان بويان‌دان دانيشيرديق گلديك چاتديق موغوللارين ايرانا ائتديكلري سالديري‌يا. او بير ماراقلي قونويا ايشاره ائتدي؛ دئدي بو دا بير جوره "قوندارما هولوكاست" دير! او چوخ ياخشي آدلانديردي. بو دا بير قوندارما هولوكاست‌دير. نئچه گون بوندان اؤنجه‌ده آخشاملار تيلويزيونون ايكينجي كاناليندا چاغداش تاريخه گؤره دانيشان مؤعتضيد گينه‌ده بو خول‌دان او خولا آتيليردي. بير دفه بيلميرم نه اولدو آتيلدي باشقا باغين خول بوداغينا! دئدي: "يولداشلارين بيري‌سي تعريفله‌ييردي اوشاقليق‌دا اؤز كندي كاشمرين بير آب انباريندا اونلار مين دنه آدام باشي جومجومه‌سي گؤروبدور. او تكجه بير انبار دا توپلانميش  اونلار مين  جومجومه؛ موغوللارين تكجه كاشمر ده اؤلدوردوكلريندن قالميشدير"!! اونون سؤزونه گؤره هر بير بالاجا شهر ده موغوللار اونلار مين آدام اولدورورموشلر!! و بيري‌سي ده يوخ‌دور دئسين بئله بير يئر اولسايدي اوراني زيارتخانا ائتميشدينيز ايندي‌يه كيمي!!

هله بير سؤز ده واردير. من بيلميرم بو وحشي موغوللارين بالالاري نه جور اولوب نئچه ايلدن سونرا كولتورل ايشلر گؤروبلر: ماراغا رصدخاناسي‌، فغفور آلاني(سولطانييه گونبزي) و باشقا ايشلر. اونلار ايران‌دا ياشايان فارسلاري آرادان آپارماق ايسته‌سه‌يديلر نئجه گليب خوجا نصيري اؤز دانيشمانلاري ائديرديلر؟ البته بونلار دا يانيتلاري واردير. دئييرلر بونلار وحشي موغوللاري رام و اهلي ائتديلر! آنجاق بو دا بللي دئييل هامي‌ اؤلدورولن يئر ده، بيليم آداملار ديري قاليرميشلار! اولا بيلر وحشي موغوللار آي كيو(IQ) تئستي آلاندان سونرا اينسانلاري اؤلدوروب جومجومه‌لري‌ني يوللاييرميشلار آب انبارلارا!

بونو دا سون‌دا دئييم بيري‌سي دئمير او زامانلار دا كي ساواشلار دا جينايت اولماييب، آنجاق قارين‌دان تاريخي سؤز چيخارتماق و بير باشقا خالقي سون‌سوز توحش و جينايته محكوم ائتمك، اؤزو بير جينايت‌دير.

Saturday, November 20, 2010

ابن‌خلدون چاغينداكي تيراختور

سايين آراشديريجي مئهران باهارلي بو گونلر، سينيرلارين اوتايينداكي توركلر دئديگي كيمي، بير شوك يازي بولاغينا قويمشدور. اونون يئني يازي‌سي مني ايكي يؤن‌دن ته‌رپه‌دي. اونون يازي‌سينا گؤره ابن خلدون 688 ايل بوندان اؤنجه اؤز توپلاديغي كيتاب‌دا يازيب:
"و في الكتب ان ارض ايران هي ارض الترك..... فاما علماء الفرس و نسابتهم فيابون من هذا كله.
پيتيكله‌رده(كيتابلاردا) ايرانين تورك تورپاغي اولدوغو يازيلير.... آنجاق فارس بيلگين و سوي بيليمچيله‌ري بو ساو(ي تابلاماق)دان بوتونويله بويون قاچيريرلار." - تاريخ اب خلدون (ق١، ج ٢، ص ١٥٤)
يوخاري‌دا دئديگيم ايكي جهت بونلارديرلار:

- بو تاريخي بلگه، چاغداش قوندارما آراشديرماليلارين يالان اولدوقلاري‌ني اونايلايير.
- چاغداش دوروم مين ايل بوندان اؤنجه‌كي دوروم آراسيندا اوخشارليق اولسا بئله سونوج آلماق اولماز مي، مين ايل دن سونرا دا دوروم بئله قالاجاق؟! بيزيم سانديغيميزا توركلرين قارشيسيندا اولان سورون 80-90 ايل‌دير واردير آنجاق ابن خلدونون سؤيله‌ديگينه گؤره تورك وارليغي‌ني دانماق اسكي بير گرچك ايميش دئيه‌سن! و بو تكجه فئردوسي‌ نين شاهنامه‌سينده كي افسانه‌لره سينيرلانماييرميش!

بير قوشاچايلي يولداش و امكداشيم واردير، بير چؤزولمه‌ز سورونا گؤره دانيشيق داوام تاپسايدي ، اؤز اوزونتو و اومودسوزلوغونو گؤسته‌ريب، سؤزو قورتارماق ايچين دئيه‌ردي: "هــــــــــه‌لــــــه... (Həəəələəəə)" (ياني هه‌له هاراسي‌دير بو سورون داوام تاپاجاق و بو تئزليك‌ده چؤزولمه‌يه‌جك)!! من‌ده اين خلدونون يازي‌سيني بير داها اوخوياندا ايستيره‌م دئيه‌م : "هــــه‌لــــــه...!!!" فئيس‌بوك‌دا شوخلوق ايچين بئله بير يوروم آتديم:

مين ايل‌دن سونرا بوگون
مئهران باهارلي‌نين اوتوزونجو نه‌وه‌سي ابن خلدونون قيرخينجي تورونون ايمئيلي‌ني تاپيب نئت‌ده بير داها پايلاشدي:
" و في ايران انما فريق التراختور آذربيجان هي الأكثر شعبيه في رياضة كرة القدم... فاما برنامج تسعون الفردوسي‌بور و اصحابه الشوونيست فيابون من هذا كله. "

Sunday, November 14, 2010

تيكينتي بيزدن، آد سيزدن

نئچه گون بوندان قاباق بيزيم كند وئرليشي باش وورموش‌دو ميانا-كويو-خالخال سينيري، مشگول دربندينه ياخين، قيزيل اوزن يانيندا يئرله‌شن بير كنده. او كندين آدي "كوبلان(Koblan)" دير. ائولري قايالارين اوستو و بؤيرونده تيكيليب و بير آز كندووانا اوخشارليغي واردير. يئرلي‌لري ده ياري-ياري شيعه سوننو دورلر و باريشلا بيرجه ياشاييرلار. او كندين آدي‌ني چوخدان ايدي ائشيتميشديم. كوبلان و اورانين ياخينليغيندا ‌صفي‌لي‌لر(صفوي‌لر) زاماني قيزيل اوزن و ايپك يولوندا تيكيلميش "په‌رده‌ليس" كؤروپوسونو ده گؤرمك ايسته‌رديم. آنجاق يازيقلار اولسون يولو يوخدو! صفي‌لي‌لر 500 ايل بوندان اؤنجه اورادا بؤيوك بير كؤرپو دوزه‌لده‌بيليبلر آنجاق  تئكنولوژي چاغيندا اورالاردا بير سد وورولماسايدي، تبريز كانالي‌نين كامئراچيلاري‌نين 4wd ماشيني اورا يا بير يول تاپماياجاقدي. يوللارين پيس دورومونو دئديم، احمدي‌نيژادين نئچه يئدديجه(هفته) بوندان قاباق ساوالان كاناليندا جانلي دانيشماغي ياديما دوشدو. خالخاللي‌لار زنگ ووروب دئميشديلر بيزيم بو اردبيل - زنگان يولو بس نه زامان قورتاراجاق؟ او دا بير شيني‌ييب دئدي: "خالخال‌دا چوخلو يولو وار، آنجاق يولو دا يوخ‌دور."! او يقين كي اؤزو اوستاندارليق ائدن يئرلرده سونا چاتماميش طرح‌لرده سوروملولوق سابيقه‌سي داها آرتيق دير. خالقين چتينليكلري بو يئرسيز ظرافات ائتمكلره چؤزولمه‌يه‌جك.

سؤز گئتدي چيخدي يوللارا، قاييداق "كوبلان" و "په‌رده‌ليس" آدينا. بيزيم كندين آپاريجي‌سي "كوبلانـ"ـي ديرناق آراسي دئييب و دئييردي بورانين رسمي آدي "كوه‌بنان" دير و "په‌رده‌ليس" كؤرپوسونه ده دئييردي پرديسان كؤرپوسو!! اونا كوبلاني اؤيره‌دن بيلميرم نه‌دن "په‌رده‌ليسين" دوغرو آديني دئمه‌ميشدي. يازيقلار اولسون اورالاردا چتينليك‌ ايله آتابابالاريميز قايالار اوستونده ائو تيكيب، قيزيل اوزن اوستونده كؤرپو تيكيرميشلر بيز اونلارين آدي‌ني ساخلايابيلميريك، و اوراني گؤرمه‌يه‌نلر بيز بيلمه‌دن اورايا اوزاق‌دان اؤز ديللرينه آد قويورلار. يول چه‌كه‌نده ايزلري يوخ، آنجاق آد قوياندا تاپيليرلار!

Tuesday, September 7, 2010

رسمي و غاليب كولتور بيزيمكي ايميش

دوز دور قرار اولدو ساغ - سول دانيشيقلاردان واز گئچه‌م آنجاق آذربايجان و آذربايجانلي‌لارا گؤره بوراخيلميش يانليش باخيشلار و يازيلارا ائله‌شتيرمه‌يي باجاريغميز اولورسا، اوندان واز گئچمه‌مه‌لي‌ييك. اولابيلر بير يول‌دان گئچن بير بيلگي‌سيز آدام اورالاردان گئچسين، و اونون دوغرو اولدوغونو اينانسين.  بيز ده كي باديمجان شيتيلي دئييليك؛ گرك بيز ده ائله نظر لري خونثا و ائتگي‌سيز ائتمك يولوندا بير آدديم آتاق! بو دا قالسين كي دئييله‌جك ده‌وه گؤزو آلتيندا آتيلان شيللاغي دؤزه‌بيلمه‌دي ...

ايندي بو نئچه خطي اوخويون:
ايران ايسلام ريسبوبليكاسيندا رسمي ديل اگر فارس ديليديرسه، رسمي و غاليب كولتور آذربايجان كولتورودور(!). ايرانين تبليقات آپارديقي سياسي و رسمي داورانيشي ايرانين غربي ميللتلرينه و خوصوصي ايله آذربايجانا عاييددير. يعني بيز ايرانين شرق ميللتلرينه باخيريقسا اونلارين ديني و كولتور موناسيبتلريني طاليباني و بنيادگر گؤروروك، آنجاق ايرانين غربي ميللتلري يوموشاق بير ديني موناسيبتلرده ياشاييرلار. ايران چرچووه سينده آذربايجانليلاردان باشقا ميللتلرين ايچينده چيشيتلي فيرقه لر و باشقا مذهبي اقلييت لر چوخ‌دور. مثلن فارسلارين سوننو لري ، زرتوشتي‌لري ، بهائي‌لري واردير. كوردلرده بئله‌دير ، عربلرده ، توركمن‌لرده ، بلوچلاردا آنجاق آذربايجانلي لار تكجه ميللتديرلر كي بوتؤولوكده شيعه ديلر و مركزي حوكومت اؤزوده آذربايجان شيعه سي موناسيبتينده داورانير و ايراندا رسمي و حوكومتي كولتور آذربايجانين كولتورودور(!) و مركزي حوكومت بو نوع كولتورو و موناسيبتي ركلام ائدير . تهرانين كولتورو آذربايجان و ايرانين غرب بؤلگه سينه چوخ ياخيندير ، حتتا ايرانين دوغو بؤلگه‌سيندن تهرانا داخيل اولان اينسانلار و كولتورلر بو غاليب كولتورون ايچينده اه‌ريييرلر. تهران بوتون كولتورل داورانيشلارا : توي‌لار ، عزاداريلار ، شنليكلري ، ايناملاري ، توتئمي اساطيرلري ، موسيقي‌لري و ... آذربايجان كولتورو گؤزوندن باخير. بونا اساسلاناراق تهران و تبريز زنگين و نئچه لايه‌لي بير رابيطه ده حيات سورورلر. بغداد و سوليمانيه هئچ بير زامان بو قدر بيربيرينه آغير تاثيرات بوراخماميشلار و اگر اونلار بير اوزون موددت بير اؤلكه ده ياشاميشلارسادا هئچ زامان بيربيرلريني تانيماميشديلار و هر بيريسي باشقا بير حيات سورموشدور و هميشه بيريبيرينين باشينا ووروب و اينتيقام آلميشديلار و گله جكلريده ايطمينان تؤره‌دن و ايشيقلي بير گله جك ده دئييلدير ...(قايناق)
قاباق كي يازيلار دا دا دئميشديم(باشقا قاتار دا واردير! يانليش مينمه‌يين) كي بير سايي اؤزلريني وروبلار او يولا، يوخسا دا ائله كيمليك‌چي‌ليك آنلامي‌ني و اونو ايستكلري ايله تانيش اولماميشلار. البته چون‌كو بونلارين هدفلري و باخيشلاريندا كي اوفوق (vision) قودرت و گوج دور، بونا گؤره‌دير كي هر نه‌يه بئله بير آچي‌دان باخيرلار. مثلن بئله بير آچي‌دان تئهران‌دا كي بازارلي‌لار يوخسا اللرينده قودرت اولانلارين آذربايجان‌دا دوغولماقلاري آذربايجان‌لي‌لارين حاقلاريني‌ پوزولماماغا بؤيوك بير نقيض اؤرنك‌دير.
و چوخ ده عجيبه بير حال‌دير كي بيزلر كور تعصصوبلو ميللتچي اولماق و يا ايرقچي‌ليغا محكوم اولوروق. حالبوكي نه‌دن‌سيز و دليل‌سيز "بيز بئله‌ييك"، "بيز ائله‌ييك"، "بيزيم كولتوروموز غاليب‌دير"، "باشقا خالق‌لار هر نه‌يي‌ بيزدن اؤيره‌نميشلر"، "اونلار بيزيم ايچيميز ده اه‌ريميشلر" ، و ... ، نه دئييم آخي، بير منطيق‌سيز اؤزونو اوستون گؤرمه‌يي گؤسته‌رير.
يولداشلارين بير‌ي‌سي دئييردي بونلار بيزدن ده به‌تر ميللتچي‌ ديرلر، اؤرنك ايچين دئييرلر ايران‌دا اوتوز بئش ميليون تورك وار! آنجاق منجه بئله بير سؤز كيمليك‌چي‌ليك ايستكلري ايله اوست اوسته دئييل؛ بئله سؤزلر ايله بونو دئمك ايسته‌ييرلر كي "كيمليك‌چي‌لر چوخ دا دئمه‌سينلر بيزيم حاقلاريميز تاپدالانميش‌دير؛ مه‌يه‌ر ايرانين ياري‌سيندان چوخونون دا حاققيني‌ يئمك اولار"؟! و يوخاري‌دا سؤزلري دوغرو توتساق، كيمليك‌چي‌لر بورجا دا دوشرلر!

هيتلئر، آلمانلي آنتروپولوژيستلرين(اينسان تانيماق بيليم آداملاري) آراشديرمالاريندان اؤز ايرقچي ايشلري ايچين سوء استفاده ائديب و  بئله بير سؤزو واردير: "بير ميللتي آرادان آپارماق ايچين اونلارين ديلي‌ني اللريندن آلين". آمئريكا آنتروپولو‍ژي‌سي‌نين قوروجوسو "فرانز بوآس (Franz Boas)" آلمانلي آنتروپولوژيستلره تاي دئييب كي: "بير توپلومون ان اؤنملي اورتاق كولتورونو داشييان او توپلومون اورتاق ديلي‌دير (قايناق)". فرانز بوآس ايچين بير خالقين آيدين دوشونجه‌لي كولتورو ديل واسيطه‌سي ايله يارانار، گليشه‌ر و پايلاشيلار؛ و بو گئرچك او آنلام‌دا دير كي بير كولتورون دوشونه‌بيلمه‌يي‌ ايچين او كولتورون ديلي‌‌ني قانماق آچار و كيليد دير.
و يوخاري دا بئله گولونج سؤز گؤردوك: "ايران‌دا رسمي ديل فارس ديلي‌ديرسه، آنجاق غاليب كولتور اذربايجان كولتورو دور"! آي كيشي بو سؤزو هارانيزدان چيخارديرسينيز آخي؟ كولتورون تعريفي‌نه گؤره ياري‌سي ديل اولورسا بيز هارادان بونو دئيه‌بيله‌ريك؟! بو ديل‌سيز و اؤزونو تانيتديرابيلمه‌يه‌ن كولتور نئجه غاليب گلدي؟
ائله، بئله سينه دئييلميش سؤزلرين آراسيندا دئييليب آذربايجانلي لار تكجه ميللتديرلر كي بوتؤولوكده شيعه ديلر! واللا ائله بو شيعه‌ليك باشكندي اولان اردبيل-خالخالين آراسيندا گلين اون‌لار آذربايجان توركجه ديللي سونني و علي آللاهي كند سيزه گؤسته‌ريم! ايسته‌مز اورمونون يانيندا كي كوره‌سونني، ايلخي‌چي و قوشاچايين اوچ‌تپه‌سينده كي گؤرانلارين يانينا گئدك. سياسي باخيم‌دان دا سانكي  ايسلامي اينقيلابين ايلكين ايللرينده كي تبريز ده قالخان موسلمان خالقي و اونلارين ديني اؤندري كيم اولسون ساواشي‌ اونودولموش‌دور. سيز هانسي فاكتا گؤره دئييرسينيز كي مركزي حوكومت اؤزوده آذربايجان شيعه سي موناسيبتينده داورانير؟! و باتي‌لي‌لارين ايرانين مذهبي حوكومتي‌نين يوموشاق داورانماسينا اينانماق گولدوروجو قونوسونا توخونماق ايسته‌مه‌ييرم. دوز دور هم مشروطه انقلابي و هم ايسلام انقلابلاري تبريزدن قيايناقلانميشلار، آنجاق هر بير اينقيلاب اؤز بالالاريني يئيه‌ن كيمي، هر بو ايكي اينقيلابين سونوجلاري بيري‌سي مشروعه‌يه ساري گئتمك و باشقاسي‌دا موطله‌قه اولماغا ساري گئتمك‌ده آذربايجانليلارين ايناملاري و كولتورلري ايله اوست اوسته دئييلدي. ايرانين مركزي حوكومتي آذربايجان شيعه‌سي موناسيبتينده داورانيرسا، نئجه اولور قاراباغ‌دان سورگون اولموش آذربايجانلي شيعه‌لر و آذربايجان جومهوريتي‌نين تورپاقلاري اونودولوب، و ائرمني‌لر ايله  ايستي و ياخشي ايلگي‌لر قورولور؟! بئله بير سياست هانسي آذربايجانلي شيعه‌نين ايسته‌يي دير؟ بو هم اولوسال باخيميندان و هم ده مذهبي آچي‌دان آغيلا باتان دئييل.

آرادا اؤنملي قونونون اونودولماغي‌ني ايسته‌ميرم و او دا كيمليك‌چي‌ليك ده اورتايا قويولان "ايستك‌لر" و "حاقلار" قونوسو دور. توتاق دونيادا دئييرلر تئهران‌دا كي توي‌لاردا آذربايجان موسيقي‌سي ايله اويناييرلار! توتاق دونيا دا دئييرلر ايرانين رسمي راديو تيلويزيونو آذربايجانلي مؤذن‌زاده‌نين آذاني‌نين سسي ايله ناماز چاغلاريني بيلديرير! توتاق دونيا دا بيليرلر كي ايرانين ان تانينميش قورماسبزي يئمه‌يي آذربايجان يئمه‌كلريندن ساييلير! توتاق دونيا دا آذربايجان خالچاسينا دئييرلر آذربايجان خالچاسي ، پئرشيه‌ن خالچاسي يوخ! توتاق دونيا دا دئييرلر ايرانين اوتوز بئش ميليونو تورك‌دور، آذري ديللي يوخسا پئرشيه‌ن يوخ! توتاق دونيا دا دئييرلر ايرانين بو گؤزلليكده‌كي كولتورو ائله همن آذربايجان‌لي‌لارين كولتورودور، باشقا كولتور يوخ! توتاق دونيادا بونو دئييرلر ايران‌دا بوتون ايش‌باشيندا‌كيلار آذربايجان‌دا آنادان اولورلار، باشقا يئرلرده يوخ و ... آنجاق نئچه اؤنملي سورغو قالير:

- نه‌دن آذربايجان ساوادلي‌لارين يوز دن بيري‌سي ده توركجه يازيب اوخويا بيلميرلر و اوخوللاريندا نه‌دن اؤز آناديللري‌ني اؤز اوشاقلارينا اؤيره‌ده‌بيلمه‌ييرلر؟
- آذربايجانين اورتاسيندا كي بؤيوك اورمو گؤلونون قوروماغي‌نين قاباغيني كيم آلاجاق؟
- آذربايجان‌دا نه‌دن ايش تاپيلمير و هر كيمسه ايش تاپماق ايچين كولتورونو اؤز ايله گؤتوروب گئدير ايرانين اورتا بؤلگه‌لرينه؟
- كولتورلريني ايرانا غاليب ائدن آذربايجانلي‌لار نه‌دن ايل‌ده بير گون بابك قالاسينا چيخيب شئعر اوخويوب، شنليك تؤره‌ني قورابيلميرلر؟ نه‌دن تكجه تئهران تويلاريندا اوينامالي‌ديرلار!؟
- آذربايجان كولتورونه آسلانميش ايرانليلار، نه دن توركلري داورانيشلارينا گولوب و اونلارا جوك دئييرلر؟
 و ...

سون‌سؤز:
يازي‌نين سونون‌دا دئمه‌لي‌دير كي كيمليك‌چي‌ليك غاليب كولتور اولماق داليسيجا يوخ، بلكي اؤز كولتورونو قوروماق داليسيجا اولماق‌دير؛ و بو آرا دا  كولتورون بير قانادي‌دا "آناديليميز: آذربايجان توركجه‌سي‌" دير و بو يول‌دا بير‌ي‌سي اؤز وارليغي‌ني، يالاندان، يئرسيز و گولدورجو بؤيوتمك ايسته‌مير. آتالاريميز دئييبلر: « حالوا حالوا دئمك ايله آغيز شيرين اولماز ».

ي. س:
آذربايجان شيعه‌ليگي موناسيبتينده داورانماق قونوسوندا ، "قاراباغين ايشغال اولمونماسي" سورونو اونودولموشدو، اونو يوخاري‌دا آرتيرديم.

Thursday, August 19, 2010

قاجار فابريكالاري

بير نفر ميللتچي‌لرين اوستونه قيرميزي خط چكيب و خيطابه‌لرينين بير يئرينده بئله يازيب:

1 - قاجارلار دئوري بوتون فابريكالار تبريز ايالتينده ايستئحصالاتا مشغول ايديلر . سيزجه قاجارلار پان توركوستو و تورك شووينيزمينين ائلچيسيديلر؟
2 – ميللتچيلر ستارخان و پيشه وري حركاتيني ميللتچيليك نامينا موصاديره ائديرلر . آيا فارسلار سياه كل قهرمانلاريني و موصدديق و ... حركاتيني اؤز ميللتلري نامينه موصاديره ائتميشديلر؟
3 – اگر فارسلار ايصفهان و شيراز ايالتلرينده زنگين بير سرمايه و ثروته ماليكديلر ، بس ندن او ايالتلرين فارس خالقي چتين بير شراييطده و فقر ايچينده حيات سورورلر؟
اؤزلريني ميللتچي بيلنلر ايسه چوخلو يوروم وئريبلر! يوروملار ايچينده بو يورومو هامي‌سيندان چوخ به‌يه‌نديم:

بورادا بیری خورتلامیش ائله بیل. سیزلردن ده دیریسی وار ایمیش!!!
آنجاق يوخاري‌دا كي اوچ دنه بنده گؤره من ده اؤز باخيشمي يازيرام:

1- قاجارلار دؤنمينده فابريكا قونوسون‌دان دانيشماق چوخ گولونج دور. او زامان آذربايجانين زنگين اكينچيليك و مال حئيوان ساخلاماق‌دان باشقا بير صنعتي اولماغي‌ نظر ده توتماساق مجبوروق دئيه‌ك اولمايا ايران صنعتي انقلابي آوروپادان اؤنجه باشلاميش‌ايميش؟! اصلن دئيه‌ك فابركا وار ايميش و "جئيمز وات"دا تبريزلي ايميش!! قاجارلارين باشكندي تئهران سئچمك نه آنلامدا اولابيلر؟

2- البته من اصلن بو ميللتچي‌ليك قونوسو ايله ائله آرام يوخدور و تكجه بير بشري حقوقون اؤده‌نيشي‌نه گؤره اولابيلر سؤزجوكلريمين آراسيندا اؤزه‌لليك ايله "تورك"، "آذربايجان"، "آناديلي"، و "وارليق" چوخ گؤرسه‌نسين، ولي آذربايجان كيمليك‌چي‌لري هر كيمسه خالق يولوندا چاليشيب اونا سايقي گؤستريب و خاطيره‌سيني عزيز توتورلار و بونا موصاديره ائتمك دئمه‌زلر. آنجاق بو دا بللي ‌دير كي ايران‌دا هر نه نظرلره ياخشي‌ گلير پئرشيه‌ن آدي ايله موصاديره اولونور! بيري‌سي ائله آذربايجان قادينلاريننين توخودوقلاري خالچالار. بيز كي پئرشيه‌ني ائشانتيون وئرميريك، هاردان گلير آللاه بيلير.  سياهكل و موصدديق‌دن ائله فقط اؤزونوز دئيه‌سن خوشونوز گلير! اؤز پايينيز اولسون!

3- منيم اوچونجو سورغويا گؤره بو سورغوم واردير كي بس نه‌دن ايصفاهان‌دان تئهرانا موهاجير يوخدور آنجاق آذربايجان‌دان قطار قطار موهاجير گئدير تئهرانا؟! بونا بير جاواب تاپيلسا دئيه‌رم كي آذربايجان‌داكي يوخسوللار و ايش‌سيزلرين سايي‌سي ايرانين مركزيندن آز دير. ايكينجي‌سي ده بو كي هر نه نيسبي دير. آنجاق بيز هر نه‌يي موساوي نظر ده آلساق گينه ده آناديلي قونوسوندا اونلار هارا بيز هارا؟ بيزيم فقريميزده آناديلي‌ني اؤيره‌نمه‌مك‌دن آسيلي‌دير. آذربايجان دا ميليونلار آدام اوخوللاردان تئزليكله قاچماغا گؤره ياخشي ايش تاپابيلمه‌ييب و يوخسوللوق دا ياشاميشلار.

بونو دا سون‌دا دئييم هر بويا دا خط چكيرسينيز چكين و هر نه دئييرسينيز دئيين و هر نه آدلانديريرسينيز آدلانديرين، آنجاق باخيشلارينيز نه اولور اولسون، توركجه يازسانيز آللاه سيزي بيزه چوخ گؤرمه‌سين!

ي. س:
بو دا داش‌قاپي‌نين يازي‌سي: میللت‌چیلرین اوستونه قیرمیزی خط چکنلر

Wednesday, July 21, 2010

هوشو باش‌دان قاچيردان بلگه‌سل

من بلگه‌سل(مستند) فيلملري هر قونو دا اولورسا اولسون چوخ سئوه‌رم. البته اولابيلر فيلم‌ده يالان‌ ايستينادلاردا اولسون؛ بو قاليب باخيجي‌نين ديققتي و اونون تعصصوبسوز دويغولانماماق، و منطيق اوزو ايله اولاي‌لاري بير بيرلرينه تارازلانديرماسينا. موستند فيلملرين ان‌اؤنملي ده‌يه‌ري بودور كي باخيجي‌نين خوشونا گلديكلرينه فيكير وئرمه‌ييب و اونا تكجه گئرچه‌يي اولدوغو حال‌دا تانيتديرسين. اولابيلر آجي گئرچكلر ده اورتايا قويولوب و باخيجي‌نين كئفي‌ني پوزسون. يوخسا فيلم بلگه‌سل بلكي "تخيلي" اولوب و اوزاقدان باخانلاري گولدوره‌جك.

بو سؤزلري يازماغين نه‌ده‌ني اليمه چاتميش بير ايمئيل ايدي. اونو ايرانين قوندارما تاريخينه وورولموش ديلداشلارين بيري‌سي يوللاميشدي. يقين كي سيز ده بئله توركلر ايله سؤزونوز اولوب. آنجاق اونلار ايرانين قوندارما تاريخي‌ني گؤي‌لردن گلميش "وحي" كيمي سؤزسوز و ده‌ييشيلمز بيليرلر. ايمئيلين باشليغي "ايران ايلايي‌نين بير داها دوزه‌تمه‌سي (فيلم بازسازي تاريخ ايران)" ايدي و اونون ايچينده "ايران، يئددي اوزلو مدنييت (Iran, Seven faces of civilization)" بير ساعاتليق موستند آدلي فيلمي‌نه باغلانتي وئريلميشدي. ايلك ايمئيل گؤنده‌رن فارسجا بير آچيقلاما دا بئله يازميشدي:

این فیلم باز سازی تاریخ ایران به گونه ای فشرده(!) و آنقدر زیباست که هوش از سر می برد(؟!) و آنقدر مستند که می توان با آسودگی خیال(!) آن را دید و از آن اموخت برای بهبود حال و ساختن آینده.

چئويري:  بو ايران ايلايي‌نين بير داها دوزه‌تمه فيلمي، ائله سيخيلميش دوروم‌دا و ائله گؤزل‌دير كي هوشو باش‌دان قاچيردير، و ائله بلگه‌سل دير كي دينجليك ايله اونا باخيب، و اون‌دان ايندي و گله‌جه‌يي دوزه‌تمك ايچين اؤيره‌نمك اولار!

من ايسه بو فيلمين ايلغيم، توهم و خوليا اولدوغوندان بيلگي‌سي اولان كيمي، بئله يانيت وئرديم:
بير بلگه‌سل و تاريخي فيلم ائله اولمالي‌دير كي هوشو باش‌دان قاچيرتماق يئرينه، يوخونو باش‌دان قاچيرتسين و آدام اونا دينج و آسوده خيال ايله باخا بيلمه‌سين!

Tuesday, July 13, 2010

قوندارماق آغاجي باشينا چيخان

مئهدي به‌ي گئچن يازي‌دا گليب يوروم قويوب و يازيب كي عنایت الله رضا دا قبضین قیراغین قاتلادی! و تابناك سايتي‌نين خبري‌نين آدرئسي‌ني وئريب. خبر باشليغي بو دور: "درگذشت چهره‌نامي تاريخ و فرهنگ ايران"؛ اووو هه...!!! خبرين ايچين ده ايسه بئله يازيليب:
دكتر ... از جمله چهره‌هاي شاخص در حوزه تاريخ و فرهنگ ايران به شمار مي‌رود كه منبع و مرجعي مطئمن و بي جانشين براي حل برخي از معضلات و پرسش‌ها درباره تاريخ تمدن و فرهنگ ايران به شمار مي‌رفت.
پاريللايان دوشرگه‌نين بو سؤزو مني بابك نهرئين (صمد-ممد) اويون چيخارتمالارينين بيري‌سي‌نين يادينا سالدي! صمد آتاسي‌ ايله  گليرلر آرتيستليك تئستي وئره‌لر(Youtube). تئست آلان اونلارا دئيير هئچي بيليرسينيز تئست(test) نه دير؟! اونلار دا بيلميرلر؛ آنجاق بالا و آتا بو سورغونون جاوابي‌ني بيلمك ايدديعاسي ائله‌ييب كل-كل ائليييرلر! آپاريجي دا بيلير آنجاق آتايا دئيير سن كي بيلي‌سن تئست نه دير دئه گؤرك. صمدين  صمدين آتاسي دا اؤزوندن بير شئي‌لر سويله‌ييب و حتي تئستين يئرينه "توست(tost)" دئييير! بير يئر ده ائله بيلير كي آپاريجي اونون جاوابي‌ني اونايلايير؛ شاد اولوب و شنليك ايله اوجا سس ايله دئيير : "آلله چوخ شوكور؛ بيلديم! سربولند و پيروز چيخديم!!" صمد ده تئز آتاسي‌نين كئفي‌ني پوزور دئيير : "هه، چيخدون! آما آغاج باشينا دا!"

تابناك دا قبضين قيراغين قاتلايان عينايته، ايران كولتور و تاريخي سوروملارينا يانيت وئرمك ساحه‌سينده، آرخايين و يئري دولدورولماز بير قايناق لقبي وئريبدير! من ده دئييرم هن... عينايتين يئري دولماز! او دا قوندارماق آغاجي‌نين لاپ باشينا چيخيب و اوندان يوخاري يئره هئچ كيم چيخابيلمز...

Thursday, July 1, 2010

مخمل توكلولر


ائشيتديك مانا نيستاني‌يا قورخمازليق اؤدولو وئريبلر! واللاه مانا نيستاني‌ايله نه او زامان ايشيميز وار ايدي و نه بو زامان. من‌جه دؤرد ايل بوندان قاباق دا ياز سونونون گرگينلي دورموندا ايسه تبريز ده كوچه‌لر ده دولانسايدي هئچ كيمسه اونونلا ايشي اولمازدي. اونون چكديگي كارتون، تكجه اود آلتينداكي كؤزلري بير داها آليشديردي. هامي بو گئرچه‌يي بيلير و مينلر دؤنه دئييليب و دئمه‌گي لازيم دئييل.

آنجاق اونو او زامان توتدولار باسديلار دوستاغا. آزاد اولاندان سونرا دوردو قاچدي دونيانين او باشينا. فيكر ائليرم ايندي كانادا دا. حالبوكي كانادا دا كي توركلر بيزلردن ده ايتي ديلر، اونا بيري‌سي دئمير كؤپيوغلو او نه ايدي چكميشدين؟ البته توركلر قرار اولسايدي هر هوره‌نه بير باشماق تايي تونازلايالار گرك هميشه آياق يالين يئريه‌لر!! بو بوندان.

دئديك كي قورخماز مانا، بيري اونا بير سؤز دئمه‌دن، قورخمازلي‌غي‌ني ثبوت ائتمك ايچين دوردو گئتدي(يوخسا قاچدي) ديش اؤلكه‌لره. البته بو قورخمارليغي هئچ كيمسه آنلامادي. و بير باشقا لاپ قورخماز كارتونيست وار ايدي مانا دان نئچه ايل اؤنجه قورخمازليغي‌ني گؤسته‌ريب و قاچميشدي ديش كانادايا. آدي دا نيك ‌آهنگ كوثر(سؤوسه‌ر دئسه‌ك داها يارارلي دير) ايدي. البته سؤوسه‌رين‌ده قورخمازليغيني هئچ كيم باشا دوشمه‌ميشدي. فيكر ائليرم بو سؤوسه‌ر عوقده‌لي اولموشدو؛ اؤزو اؤزونه كي قورخمازليق اؤدولو وئره‌بيلمزدي! دئدي قورخمازليق اؤدولونو وئرك يازيق و اويونجاق كارتون چه‌كه‌ن مانا يا! بئله‌ليك ايله هم اؤزومون ده قورخمازليغيمي گؤسته‌ره‌رم، و هم‌ده توركلرين بير داها كئفين پوزارام!

باشقا بير سؤز ده دئييم. بونلارين بير ايشي آدامي به‌تر يانديرير! گؤرورسن دوروب گئديبلر يابانجي اؤلكه‌لره، يابانجي‌لارين كؤگله‌سينده و يابانجيلار ميكروفونو ايله، ايران دا ياشايان خاريجه اؤلكه گؤرمه‌ميش كيمليك‌چي توركلره بؤلوجو و يابانجي عاميلي دئييب، اونلارين ايهانته قارشي قالخيشلاريني قوندارما شكيل‌ده گؤسته‌ريرلر. بيري‌سي ائله بو مانا يا اؤدول وئرمك اولايي. دئييبلر كي او زامان توركلر ايسته‌ييرديلر بو قورخماز كارتونيستي اؤلدوره‌لر. هه‌له‌ ماحال فرض ايله دئيه‌ك ايسته‌ييرديلر اؤلدوره‌لر. بو قورخمازليغين نه‌ده‌ني نه‌ ايميش؟ بير بؤيوك خالقين ديلي‌ني اله سالماق؟ ايرقچي‌ليق؟ شوونيسم؟

دوغرودان كي اوز دئييل، قزوين دابان‌داشي‌سي‌دير. منجه بونلارا يامان دئمه‌يين عئبي يوخ. البته من گينه‌ده "مانا"يا يامان دئميرم، آنجاق اونا اؤدول وئرمك آراجي‌ليق ائدن سؤسه‌ره بونو دئيه‌بيله‌رم. او يابانجيلار كؤلگه‌سينده دورومو ائله دورولوب كي، توكو قودوخ كيمي مخمل چالير! ايسته‌ييرديم بونو آز-دئييم بيلاغينا گؤنده‌رم آنجاق دئديم بو قورخمازليق اؤدولونو وئرن سؤوسه‌ره ائله بوردا ياپيشديراق.

Thursday, May 27, 2010

تومبه‌‌تين

آشاغي‌دا كي گؤروتو بوردا گؤردوم. يئتميش ايله ياخين دير كي تومبه‌تين دوشوب؛ آنجاق ياراتديغي شوونيسم هله ياشايير.

اؤز آراميزدي نه ياراشير بئله آداما "تومبه‌تين" دئيه‌سن:


Tuesday, April 13, 2010

مقايسه مع الفارق ميرزا حسن رشديه با ستارخان


اينكه بايد ميرزا حسن رشديه مؤسس مدرسه رشديه و اولين مدرسه نوين در ايران( كه در آن زبان مادري آذربايجاني ها، يعني تركي، هم تدريس مي شد) را بايد بيشتر و بيشتر شناخت و شناساند و خاطره‌اش را گرامي داشت، دليل نمي شود كه شخصيتي بزرگ و بي نظير مثل ستارخان را زير سؤال برد. فكر مي كنم تاريخ ما معدود افرادي مثل ستارخان را دارد  و چه بسا غير قابل تكرارند. ستارخان هم مي توانست پس از فتح تهران، با آن قشوني كه داشت، مثل رضاخان تاجي بر سر نهاده و يك ديكتارتوري با اسم ستاريه به جاي قاجاريه بنيانگذاري كند. آيا اين عمل ستارخان نشان از تأثيرپذيري فردي نظامي و ظاهرا خشن همچون سردار ملي، از فردي فرهنگي مثل رشديه، در آن عصر نبود؟
معلوم نيست چرا بايد سعي ‌شود افراد بزرگ تاريخ مقابل هم قرار داده شوند، حتي اگر در كشاكش تاريخ در دو جبهه مخالف هم نبوده باشند.


راجع به:
"...من ام‌روز پشت سرم را نگاه می‌کنم می‌بینم میراثی از ستارخان ندارم، هر چه دارم از صدقه‌ی سر میرزا حسن است. اما کی میرزا حسن را می‌شناسد؟ همه برای ستارخان هورا می‌کشند. مردم توپ و تفنگ دوست دارند، کاغذ و قلم صدا ندارد..."
- باز هم از سر نو: غر و لندی در حواشی نهضت مشروطیت (view on Google Sidewiki)

Monday, March 8, 2010

خيانتهاي رضاخان

دو شب گذشته شاهد برنامه اي با نام "سياست ايراني" در شبكه چهار بودم كه موضوعش نهضت ملي كردن صنعت نفت بود. ولي بيشتر مباحثات با رضاخان ارتباط پيدا كرد و اينكه آيا او به طور دربست و صد در صد دست نشانده انگليسي ها بوده، و يا اينكه در اواخر حكومتش با پالان جديدي كه آلماني ها برايش دوختند به سوي نازيها گرايش پيدا كرد و از سوي ديگر آيا او ضمن ديكتاتوري وحشتناكش خدماتي هم براي خلق ايران انجام داد يا نه.

دو شخصي كه بيشتر به اين بحث دامن مي زدند آقايان عباس سليمي نمين و صادق زيباكلام بودند. سليمي نمين به كلي منكر اين بود كه رضاخان خدمتي براي مردم كرده باشد و هر كار او را ولو خدمت به نظر برسد در راستاي سياستهاي استعماري بريتانيا مي دانست و يك نظر منطقي كه مي داد اين بود كه اصولا يك آدم دست نشانده و غير مردمي نمي تواند در راه مردم كاري بكند. ولي زيباكلام هم مي گفت در اينكه وي يك ديكتاتور و حاكم مستبد بوده شكي نيست ولي خدماتي را كه او انجام داد نبايد منكر شد! با اينكه حداقل به خاطر مواضع ليبرال زيباكلام به وي ارادت دارم ولي بايد در مورد رضاخان ميرپنج همه چيز را سياه و سفيد ديد و حق را كاملا داد به جناب سليمي نمين. رضاخان هر كاري كه انجام داده كاملا در راستاي سياستهاي استعماري بوده و شروع حكومت او بزرگترين سنگي بود كه در برابر نهضت مشروعه افتاد كه افتان و خيزان داشت نهادهاي مدني را در نواحي مختلف ايران تقويت مي كرد. مي توان گفت شروع حكومت رضاخان جامعه ايران را دويست سال ديگر به عقب برد و همه بافته را پنبه كرد.

كارها و به اصطلاح خدماتي را كه رضاخان انجام داد مي توان به سه بخش اقتصادي-عمراني، نظامي-امنيتي، و اجتماعي-فرهنگي تقسيم كرد:

در مورد كارهاي اقتصادي و عمراني بايد به طور خلاصه گفت در قرن بيستم كل جهان به دليل انقلاب صنعتي غرب در حال توسعه بود و ممالك عقب مانده اي مثل ايران هم دير يا زود (حداقل به دليل نفتشان!) بايد كارهايي مثل جاده سازي ، تاسيس بانك(!)، داير كردن ثبت احوال و دادگستري و ... را شروع مي كردند و انجام چنين اموري در عصر مدرنيته براي خود استعمارگر هم لازم و ضروري است و اين كارها را نبايد به حساب اين گذاشت كه آدمي دنيا نديده مثل رضاخان يك شبه و يا با يك سفر كوتاه به تركيه، بتواند رهبري توسعه اقتصادي و عمراني يك مملكت عريض و طويل همچون ايران را بر عهده گيرد.

در مورد اصلاحات نظامي-امنيتي و اينكه جناب رضاخان پس از كودتا آمد و خوانين را سركوب كرد و يك ارتش واحد تشكيل داد بايد گفت اين يكي از بزرگترين موارد احمقانه اي است كه هميشه مطرح مي شود! يكي نيست بگويد كه يك خان آمد و بقيه خوانين را سركوب كرد كه نشد حرف حسابي! درست در برهه اي كه نهضت مشروطه داشت قدرت بزرگترين خان مملكت (يعني شاه قاجار) را كم مي كرد معلوم است كه خوانين خرده پا فرصتي براي عرض اندام پيدا كنند. حال، بعضي از خوانين با وجدان بودند و در خدمت روند دموكراتيك بودند(مثل ستارخان و باقرخان) و نخواستند اين وسط تاجي بر سر بگذارند، بعضي ها قدرت كمتري داشتند و يا اينكه شاهين انگليسي و يا روسي بر شانه شان ننشست(مثل امير عشاير و شوكت خانم در خلخال و و يا ميرزا كوچك خان جنگلي) و بعضي هم كه حق آب و گل بيشتري داشته و سردار سپه بودند و توپ و سلاح و سرباز بيشتري در اختيار داشتند  تقادر شدند در مجادلاتي در اصل ملوك الطوائفي برنده شده و شاه مملكت شوند! حالا شما بياييد و بگوييد يك اصلاحگري آمد و خوانين را سرجايشان نشاند؛ و نگوييد كه يك خان گردن‌كلفت‌تر از بقيه بود و ضمن گوشمالي بقيه، خودش را جاي شاه قاجار نشاند. و اين هم بماند، ارتش رضاخاني كه دمار از روزگار ملت خود را در آورده بود و به افراد سي-چهل ساله هم لباس سربازي اجباري را پوشانده بود(مثل هر دو پدربزرگ مرحوم بنده) كارايي خود را در شهريور 1320 نشان داد و نتوانست در برابر قواي متفقين يك روز هم مقاومت بكند!

مي رسيم به امور اجتماعي و فرهنگي كه الان هر چه مي كشيم به خاطر خدمات به ظاهر ارزنده اي است كه جناب رضاخان در همين مورد انجام داده است! استراتژي يكسان سازي و آسيميلاسيون اقوام و ملل غير فارسي زبان مملكت كه  از دوران حكومت رضاشاه آغاز شد و همزمان با مطرح شدن هم‌نژاد بودن ايراني‌ها و ژرمن‌ها از سوي نازي‌ها شدت يافت، يكي از دلايل اصلي تمركزگرايي و شروع مهاجرت وسيع به سوي مركز بود كه باعث بروز بسياري از ناهنجاري هاي فرهنگي شد كه هم اكنون نيز ادامه دارد. ديد حقارت آميز به اقوام ديگر و مخصوصا تركها، و تعريف غلط از سواد(هر كسي فارسي نداند بي سواد است، ولو اينكه زبان مادريش را بتواند بنويسد و بخواند) باعث شد كه بخش عظيمي از جامعه ايران احساس كنند از سوي مركز نشينان با ديد حقارت به سوي آنها نگريسته مي شود. مبارزه و مخالفت با زبان و ادبيات تركي چنان گسترده و عميق بود كه حتي محمدرضا شاه اجازه انتشار اشعار تركي مادرش تاج االملوك آيريملو را نداد.
افكار زيباكلام را در مقاله‌اي كه چندين سال قبل در مورد دانشجويي ترك به اسم افضل نوشته بود خيلي پسنديده بودم*، ولي با گفتن اين جمله كه "هویت ملی و ایرانی ام را از رضاخان دارم" و به آن هم افتخار مي كند، آدم در اين امر ترديد مي كند كه منظورش از آن مطب چه بوده است؟ و تعريف آقايان از هويت ملي ابداعي رضاخان چيست؟! و اين چه هويتي است كه هنوز بعد از هشتادسال در آن نمي توان براي فرهنگ و زبان آذربايجان جايي پيدا كرد و يك ترك آسيميله نشده نمي توان پيدا كرد كه از چنين هويتي بيزار نباشد؟ و از فعاليتهاي خود جهت احقاق حقوق فرهنگي اجتماعي خود تحت عنوان "هويت طلبي" و "كيمليك‌چي‌ليك" نام مي برد. به نظر چنان هويتي كه مد نظر زيباكلام است نه تنها مايه افتخار حتي براي فارس زبانان نيست بلكه آنها هم بايد هويت سازي منحصر به يك فرهنگ خاص را از سوي رضاخان پديده اي منحوس بدانند؛ زيرا كه چنين كاري باعث شده آنها خود را از نظر فرهنگي برتر دانسته و لاجرم بقيه را تحقير كرده و بدينوسيله موجبات شكافت و اختلاف در جامعه كثير المله ايران فراهم شود. و اين در حالي بود كه حداقل در زمان قاجار تعريف هويتي بسيار مترقي‌‌تري نسبت تعريف رضاخاني وجود داشته است:
"همه با يك نام و نشان ، به تفاوت هر رنگ و زبان"...

* - پاراگرف آخر پس از ديدن اين كامنت اضافه كردم. اين قسمت از حرفهاي زيباكلام را نشنيده بودم كه در سايتهاي مختلف هم به عنوان تيتر خبري منعكس شده است:
هویت ملی و ایرانی ام را از رضاخان دارم - 1 ، 2 ، و 3 .


Sunday, November 1, 2009

اؤزو ده آذربايجانلي دير


سيز ده ايندي يه قدر نئچه يول گؤروبسونوز، توركلرين مدني حاقلاريني اؤدمك ايله قارشي دورانلار، فيلان آراشديريجي يا تاريخچي نين سؤزونو حوججت اولاراق اورتايا آتالار، اونون ائتنيك كؤكونو قاباغا چكيب دئييرلر سيز ايله موخاليف اولا فيلان جناب ائله اؤزو تورك دور! آنجاق اونون سؤزلرينده كي منطيقه هئچ فيكير وئرميرلر. بو اؤزو ده تورك اولانلارين بيري سي آمئستئردام دا بيلي يورد اوستادي، تورج اتابكي، دير كي هم كيچيك آدي توركجه دير و هم سوي آدي! ايگيرمي اوتوز دنه ده كيتاب يازيب و اوزاقدان باخان دئيه ر كي داي بئله آدام هر نه آذربايجانا دئسه حتما دوغرو دور و بيزيم فيكير يانليش اولمالي دير.

آنجاق بئله بير آدام بير دنه موصاحيبه ده ايكي جومله سي بير بيرينه يئمه سه، اونون يازديغي كيتابلارا نئجه گوونمك اولار آللاه بيلير. بئش ايل بوندان اؤنجه بي بي سي سايتيندا بابك قالاسيندا كي تؤرنلر ايله ايلگي لي ياييلارن بير يازي دا(شورش و شادي در قلعه بابك)، تورج اتابكي نين باخيشلاريني دا گتيريبلر. بي بي سي نين دئديگينه گؤره اؤزوده آذربايجانلي اولان و بابك قالاسيندا اولان مراسيملره باش ووران، تورج به ي، اول دئييب كي:
اما آنچه تجمع آذربايجانيان در قلعه بابک را برجسته ساخته و توجه ها را به آن جلب کرده، فراتر از اعتراضی ضمنی و نمادين به وضعيت سياسی موجود در ايران است... گردهمايی قلعه بابک به همايشی خودجوش برای مطرح شدن خواسته های قومی آذربايجانيان تبديل شده و به گفته افرادی که در اين جمع شرکت جسته اند، تأکيد بر ويژگيهای فرهنگی آذربايجان، همچون زبان ترکی و شعر و موسيقی و رقص آذربايجانی به شکل چشمگيری خودنمايی می کند.
آنجاق سونرا دا بونو دئييب:
تطبيق دادن چنين تعبيراتی با واقعيت و بررسی انگيزه گردهم آمدن آذربايجانيان در قلعه بابک لزوماً نبايد از ديدگاهی سياسی صورت گيرد... فضای غالب بر مراسم قلعه بابک، شادی و گردش و تفريح است، تا آنجا که گروههايی که به فعاليتهای قومگرايانه می پردازند در انبوه جمعيتی که برای گذراندن ساعاتی خوش به دل طبيعت پناه آورده اند چندان به چشم نمی آيند و جدی گرفته نمی شوند.
آخير دا بيلمه ديك، تورج اتابكي نين سؤزلرينه گؤره، توركلرين بابك قالاسينا ييغيلماق نه دني سياسي دير يا شنليك ايچين بير بهانه آختارماق! بير ياندان دئيير بابك قالاسينداكي اؤز اؤزونه قورولان قورولتاي، آذربياجانليلارين ائتنيك ايستكلري مطرح اولونماسينا بير يئر اولوب، و بو ييغينتي يا گلنلرين سوزلرينده، تورك ديلي، شئعر، موسيقي و آذربايجان رقصي كيمي آذربايجانين كولتورل اؤزلليكلرينه تاكيد ائتمك گؤزه چارپير. البته بو ثوبوت اولوب كي كيمسه اؤز ديلي و اؤز كولتورونو سئومك و اؤز مدني حاقلاريني ايسته سه، اونا قومگرا دئييلر و بي بي سي نين يازيسيندا دا بئله بير آنلام واردير و تورج اتابكي نين ده بئله دوشونجه سي وار سانكي؛ آنجاق نئيه دئييب بابك قالاسيندا كي مراسيم ده كي آتوموسفئر غاليبي نئچه ساعات ايچين طبيعته پناه گتيريب و خوش گئچيرتمك، شنليك و گزيب دولانماق ايدي و قومگرالار(!) هئچ گؤزه ده يمير ديلر و جيددي توتولموردولار، ائله بيل بو بؤيوك، تايسيز بير منطيقه قاييدير كي او اؤزوده آذربايجانلي دير! بو دا اصلا دئييل كي اونون ايكي سؤزو بير بيريسينه يئمير؛ چونكو او اؤزو تورك اولاراق اؤز حاقلاريني اونوتمايانلارين قارشيسيندا كي دورومدا دير، يئترلي دير.


Thursday, February 5, 2009

شبيستر اولدوزو

آجيمدان اؤلوردوم! بير ساندويچ توكاني گؤروب گيرديم ايچه ري و فارسجا دئديم تئز بير دنه همبرگر قيزارت وئر.
اللي-آلتميش ساشلي ساندويچ پيشيرنين يانينا قونشو توكانچيلار گليب و اونونلا توركجه قونوشوردولار. همبرگئري دورمش(!) ائدنده فارسجا دئدي آغ سوس ووروم يا قيرميزي؟ من ده توركجه دئديم قيرميز سوس وور ياخشي اولار.

ادب ايله ساندويچي گتيريب دئدي، توركسن؟
دئديم هن، بورادا تورك اولماماغين تعججوبو وار!
دئدي بيليرم، آنجاق هامي توركجه دانيشمير!
سونرا سوروشدو هاراليسان، دئديم خالخاللي.
من ده ساندويچي يئيه يئيه دئييرم سيط هاراليسينيز؟
دئيير شبيسترلييم.
دئديم دوكتور زهتابي ني تانيياردينيز مي؟
دئيدي هن. سن اونو هارادان تانييير سان؟
دئديم اولارمي تورك اولوب اونو تانيماياسان؟ كولتوروموزه بؤيوك قوللوقلار گؤستردي. اون ايل اؤنون اؤلوموندن اؤتور. آنجاق او اونودولماز بير آدام دير. آللاه رحمت ائله سين.

او بير ايكي دقيقه سوسوب دانيشمادي.

ساندويچين سون لوغمالاريني قوپارداندا دئدي شبيسترين باشقا بؤيوك و آدليم آداملاري دا چوخدور.
من ده دئديم، دوغرو دئييرسن؛ آنجاق زهتابي، شبيستر سهل دير، آذربايجان دا بام باشقا ايدي.

ساندويچ پولونو وئرنده، قوناق اول دئدي؛ آنجاق بير ساغ اول دئديم، آللاهها تاپشيرديم.

بونو ياياندا دئييرم كئشگه، قيشين ايلك گونلرينده او ساندويچ ساتاني گؤره يديم...

Monday, January 5, 2009

توركجه اوخشاما ال يازمالاري


حساسييتلرين چوخ اولماسي، و باشقا طرفدن بيلگيمين آز اولماغينا گؤره ايسته مه ميشم، مذهب و دين قونوسوندا گؤره بير شئيلر يازام؛ آنجاق محررمليك ده اولاسان، و بو گونلره گؤره بير شئي يازماياسان، اولمور كي اولمور! اينتئرنت واسيطه سي ايله اليمه چاتميش ايكي دنه گؤروت ، باعيث اولدور بو قونو دا نئچه سطير يازام.

ايمام حوسئين اوچون قورولان مراسيملر و آنمالار يقينا آذربايجان توركجه ديلينين قورنماسيندا چوخ بؤيوك و تاريخي بير رول اويناييب و جورءت ايله دئمك اولار محررم ده بو مراسيملر هر ايل ياشانماسايدي، آذربايجان توركجه سينين اصلي سوتونلارينين بير يسي ده اولماياجاق ايدي.
اونوتماميشام اوشاقليقدا كي ائله بيلرديم بوتون يازيلار گرك فارسجا و يا عربجه و يا اينگليزجه اولمالي ديرلار، شبئه چيخاردانلارين توركجه اوخويوب -دانيشماقلاري مني همشه تعججوبلنديرردي! اللرينده كي بالاجا كؤهنه كاغيزلارا گيزلين باخارديم و گؤررديم كي گؤزل خط ايله(ميرزه خطي دئيه رديك!) توركجه يازيليبلار.

عاشورا آخشاملاري دا بير باشقا شئي مني لاپ تعججوبلنديرردي. ايمام حوسئنين جسديني بير تابوتا قويوب و عربه خوزان آدلانان مراسيمده عرب اويونو چيخاردارديلار و تكجه بو مراسيم توركجه اوخوماق آز اولاردي. و مرثيه لرين چوخو فارسجا و عربجه اولاردي. ياني بو مراسيمي بيز يوخ بلكه عربلر اؤزلري ايجرا ائليرلر...

اون-اون بئش ايل او زامانلاردان گئچيب و ايندي مراسيم دوشوب قيشا، و اورانين شاختاسيندا تؤرنلر يقين كي آيري بير شكيل ده دير. بو گؤروتلري ايكي دنه ال يازما و اسكي كيتابدان سالميشلار. بئله سانيرام بو كيتابلار كيمي، مينلر باشقا ال يازما كيتاب، آذربايجانين بوتون يئرلرينده داغينيق ديرلار؛ حالبوكي بونلار تورك ديلي ادبيياتينين تمللريني گوجلنديره بيلرلر؛ آنجاق يازيقلار اولسون كي تئكنولوژي (قوراشديريم) چاغيندا گوجلو بير هيممت يوخدور بونلار ايسكن اولسونلار:




بير باشقا سؤز:

آذربايجانين هر نه يي ني دانان دوشمانلاري، دئييرلر شيعه مذهبي ني شاه ايسماييل قيلينج گوجو ايله، ايران دا ياييب و بئله بير فيكير چوخدان ايدي مني اذييت ائديريدي. آنجاق سيز ده بيليرسينيز كي اربيلين 10-15 كيلومتئيرليگينده هله سوننولر ياشاييرلار و آزادليقلا اؤز مذهبي ايشلريني گؤرورلر. او كندلرين بيريسينين آدي آنباران دير و يئرليلري تاليشديرلار. كيوي و خالخال كندلرينده حتتا تورك ديللي سوننو ده واردير. اؤرنك ايچين كويونون «هئشين» و خالخالين «هئشه يين» بؤلمه سي نين ياري سي سوننودورلر.
شاه ايسماييل اونلاري قولاغي ديبينده گؤرموردو مو؟! يا بير فرض ده اولابيلر: اونلار قورخودان شيعه اولوبلار و سونرا مذهبلريني ده ييشميشلر! ياخشي! باشقالار بو ايشي گؤه بيلمه زديلر مي؟!!
سيز نئجه دوشونورسونوز؟


Thursday, December 18, 2008

Kitap Yandırılan Gecə Unudulmaz

Görürsünüz o tarix qondaran kişi, gecələr gəlir beytulmal xerci ilə, Azərbaycan'a ağzından gələn ihanətləri eliyir; Deyək sən deyən düz və o hüküməti İstalin gətirib Təbriz də əkmishdi; ancaq o vəhşicə yandirdiğiniz bizim Anadilimizde olan kitablari da Ruslar yollamıshdılar mi?
Nə dən, Azərin 26ci günündə yandırılan minlər kitabdan söz aparmırsan Şahın üzüsüsüz shorbachısı?

Ancaq bunu bil ki Azərbaycanlıların VARLIQlarını aradan alabilməyəcəksiniz, elə ki sizdən bətərləri, bilginin az olan çağlarında bu ishi görəbilmədilər.

About a historic Catastrophe:

When Shah's forces accomplished the genocide of a lot of Azerbaijanis in Tabriz at Dec.16, 1946, they uncivilly burned textbooks of children and all collected Turkic books, to vanish our culture and language. But they absolutely failed, because we never change our mother tongue. You see that after 62 years!

Yazıları Latin əlifbasında görmək için, mətni kopi eləyib gedin Köçürgə`yə:

köçürgə yazılımı