اؤزونو اونودانلار

ايلك اؤنجه بو فايلي يوكله‫ييب و اوخويون: "سخني با همشهريان خويي(خويلو يوردداشلارايله بير سؤز)".
بو لاپ‫ او هدفي بللي اولمايان يازيلاردان‫دير كي تحليلي چوخ چتين‫دير و آدامي معطل قويور!
خويلو يولداشلارين بيري‫سي مني آذربايجانا چوخلو تعصصوب گؤسته‫رن بير آدام تانيير، و هر دن منه ايرادت گؤسترمك ايچين بئله فايل‫لار فوروارد ائدير. من ايسه بيلميرم نه دئيه‫م! بيلميرم بيزلر نه يانليشي ياپيريق كي اؤز سؤزوموزو خالقا ياخشي آنلاتابيلميريك. تقصير اؤزوموزدن دير سانكي.
يازار ايسته‫ييب اؤز كولتور سئورليك دويغوسونو گؤسترندن سونرا، خوي خالقينين كولتورل چتينليكلريندن دانيشسين؛ آنجاق بو يولدا خويو آذربايجان مدنيتي چرچيوه‫سينده گؤرمه‫ييب و باشقا گولونج سؤزلري اورتايا قويوب؛ البته اولابيلر حاقلي دير و خوي دا بئله تؤرنلر ايلك دؤنه دير قورولور و هر تؤرن قورولورسا بوتون خالق سوسوزلار كيمي تپه سي اوستده گله جكلر. آنجاق منيم اونون يازيسي ايله ايشيم يوخدور و او قورولتايدا آذربايجان كولتورونون اونودولماغي چوخ آجي دير. خويلولاردان بير سورغو واردير: "سيزين دردلرينيزين حددي، تكجه كورد قاوالينين چالينماسي، شهرام ناظيري، سيراج، موختاباد و شجريان سسي‫ني دينله‫مك دير مي؟!" اولمازدي آذربايجانين آشيق و يا موغام موسيقي‫سي ايسه اولايدي؟ آذربايجان موسيقي‫سيندن هئچ بير گؤرونتو كي يوخ ايدي؟ آذربايجان تورك ادبياتيندان دا بير اثر يوخدور! خوي دا بئله‫ اولوسلارآراسي قورولتايلار قوروب و باشقا كولتورلره قول اولماغين تعريفي يوخدور كي هئچ بلكه چوخ دا ايفتيضاح و گولونج بير شئي‫ دير!

بو هارا؟ او هارا!؟

ائله کی بیلیرسینیز ستارخانین شانیندا بیر تؤرن قورماق چتین بیر ایش ایدی و تورک اؤیرنجیلرده اؤتن ایللرده زحمته دوشوردولر. گئچن ایلده بیر سایی گلیب، دئدیلر بیز اؤزوموز بو ایشی گؤره‫ریک و بو بیزیم گؤره‫ویمیزدیر. تورک اؤیرنجیلر و باشقا آذربایجان چالیشانلاری ایسه دئدیلر عئیب یوخ! آنجاق بس بو حیصار چکمک نه دیر؟! نئچه ایل‫ایدی سیزین "شادروان ستارخانی" اونودان زامان بیز گلیب بورادا ستارخانا سایقی گؤستریب و دوستلوق و باریشلا اؤز سؤزلریمیز و ایستکلریمیزی دئیه‫ردیک و ایندی ایسه بیز ده ایسته‫ییریک اونون مزاری اوستونده بیر فاتیحه وئرک گئدک، بو ایشی دا بیزه چوخ گؤرورموسونوز؟!
یانیت "یوخ" و یا "باتوم" ایدی و باریش سئون خالق گئتدیلر خیابانی‫نین مزاری اوستونه و اؤز آنما تؤره‫نینی نئچه آددیم اوزاقدان قوردولار. آنجاق سون‫دا اورکلر، بنلری ستارخانین قبرینه ساری چکدی؛ آنجاق قالین بئیینلیک، بو سئوینجین قارشیسین آلیب و بوتون شئی‫لری اؤزونه ایسته‫مه‫یه کؤنوللو اولدوغونو بیر داها گؤستردی.
و بو ایل، اؤتن ایل‫دن داها سیخینتی‫لی بیر دوروم اولدو؛ شئیخ محمد خیابانی‫نین مزاری ایسه اولموشدو مظفرالدین شاه، مشروطییت و آذربایجان تاریخی، ستارخان و تورک دیلینه گؤره کیتابلار و گؤرونتولر سرگی‫سینه و هر بیر نفر ایچین، اوچ گودوکچو و یا قوروقچو وارایدی!
هر حالدا هم اونلارین و هم‫ده بیزیم اللریمیز وار اولسون! اونلارا بونا گؤره اللر آغریماسین دئییرم کی بوتون هر نه دلیل ایله اولورسا اولسون، بوتون امکلر ایله هزینه‫لری اؤز بویونلارینا آلیبلار و قویمورلار تورک اؤیرنجیلر اللرین آغدان قارایا وورسونلار!
باشقا طرفدن، گئچن ایللرین جیریققاسی ایندی بیر آلاولی اود آلیشدیریب و بو اود آذربایجانلیلارین اوره‫یینده‫دیر؛ بونا گؤره بوتون تورک چالیشقانلارا قوتلو اولسون دئییرم.تکجه بیر بالاجا فرق واردیر! بو تفاووتو بو ایکی گؤرونتو ده گؤره‫بیلرسینیز؛ تورک اؤیرنجیلر قوران تؤرنلر هارا و بونلارین قوردوغو ایمکاناتلی تؤرن هارا؟!

شافاق سالدي گئچدي

بورادان بير آتلي گئچدي
آتين اويناتدي گئچدي
گون كيمي شافاق سالدي گئچدي
آي كيمي باتدي گئچدي...

گوزاورتاسينين 25جي گونو، ميللي سردار ستارخانين شهادت ايلدؤنومونو باش ساغليغي وئريريك.
...

اوخودوغونوز سؤزلر بير sms (ساوجيق) ايله اليمه يئتيشميش و بيليرم كي اونو گؤنده‫رن، بو گون ستارخانين مزار باشينا گله‫بيلمه‫‫يه‫جك؛ آنجاق بير آذربايجانلي گنج اولاراق ستارخانين آنماسيني اونودماييب و بونون نه‫ده‫ني بير باشقا ميللتچي‫نين ساو يوللاماغي اولابيلر؛ عئش اولسون بئله سايقي گؤسترمه‫يه.
تئهرانين ستارخان خياوانيندا بئش قيران داليسيجا قاچان تورك توكانچيلار گلمه‫زسه‫لر ايسه، هئچ غم يوخدور! گؤردوغونور گؤرونتوده كي ستارخان سئور اوشاقلارين قاداسي ده‫يسين بوتون اؤزونو و كيمليگيني اونودان آداملارا.
اؤتن ايللردن، بو گونه گؤره اولان خاطيره‫لريمي اوخويون:

1385جي ايل (Səttarxan Şəhadətinin 92ci İl Dönümü) ،

1384جو ايل (ستارخانين آنما مراسيمي)،

1381جي ايل (SəttarXanın Ağırlama Mərasimi ,vəfatının 88ci il dönümündə)

دئمک اولمور بو سؤزو

نئچه آی بوندان اؤنجه، ائوین شئه‫وئرن لوله‫لرینی ده‫ییشمک ایچین نئچه لوله‫چکن گلمیشدی. ایکی-اوچ گون‫ده، گون چیخان چاغدان، گئجه آخشاماجاق ایشله‫دیلر؛ هر دن بیرآز میزیلداییب، دانیشیردیلار. اوجا سس ایله بیری بیرلرینی چاغیریب-دانیشاندا فارسجا قونوشمالارینداکی لهجه‫یه گؤره ائله‫بیلیردیم کورتدولر.
آرادا موبایللاری هر دن ده بیر زنگ ووروردو. زنگلرینین بیریسینده گؤردوم کی تورکجه دانیشیرلار! سوروشدوم هارالی‫سینیز؟
تورکوک! کؤکوموز همدانین باهار بؤلگه‫سیندیر، دئدیلر!
...
او گونلر منیم وئبلاق یازماغیمین لاپ قیرقین چاغلاری‫ایدی! من ایسه اونلارین چالیشمالارینا باخارکن، بو فیکره گئتمیشدیم اولوسوموزون یوزه دوخساندان چوخو بئله اولابیلرلر! ائله‫بیلیردیم من کیمی آداملار اولماسالار، بونلار کیمی ، گونلر، بیر تیکه چؤرک دالیسیجا چالیشمادا ، و یا گئجه‫لر، یورقونلوقدان کاسیبین بختی کیمی درین یوخولاردا اولان آداملار، هئچ کیمسه اولماز کی دیلدن، اولوسدان، یورتدان، کیملیکدن، وارلیقدان، حاقدان و ...ـدان دانیشسین!!
من ایسه بیر آیا یاخین‫دیر، او تانری‫نین بنده‫لری، تقصیرسیز باهارلی لوله‫چکن‫لر کیمی باشقا آداملارین من‫ایچین پیلانلادیغی یاشام‫دا بوغولموشام! هر نه یاددان چیخیر و هئچ ایش گؤرمک اولمور. آلتی-یئددی ایل بوندان اؤنجه گؤردویوم بیر اسکی اؤیرنجی، بلیرسیز بیر نه‫دنلره گؤره توتولدو؛ تکجه ائشیتدیک. صفرخانین اؤلومونون بئشینجی ایلد‫‫ؤنومو گئچدی، تکجه یادا دوشدو. بیری‫سی دئدی تورکمن دیلینه گؤره بیر قورولتای وار، گل گئدک اورا! اوره‫ییم‫ده، "اؤز چتینلیکلریمیز چؤزولدو قالدی تورکمنلرینکی"، دئیه‫رک، " بیر ایشیم وار، تأسسوف ایله گله‫بیلمه‫رم" دئدیم! گلن گونلر ده ایسه ستارخانین آنما تؤرنی‫ قورولاجاقدیر و ...
نه قدر بهانه گتیرمک، آسان اولورسا، چاغیرانین بیری‫سی ایسه هئچ تاپیلمازسادا، آدام اؤز وارلیقلارینا ساری بو سؤزو آتابیلمیر: "ال چکین مندن".

بیر آز

دئیه‫سن سامی یوسوفون آنادیلی‫نی، های‫کوی‫ایله، فارسجا بیلدیرنلر اؤزلری اؤز آپاردیغی دانیشیقلاری‫ایله دوغرو یانیتی(جاوابی) آلدیلار و سامی یوسوفون اؤز آغزیندان ائشیتدیلر کی: "فارسجانی a little (بیر آز!) قدر بیلیرم!"
بونو، بو گئجه، ایران دؤولتی تیلویزیونون لندن‫ده کی موخبیری، اوچونجو کانالینین ساعات 20:00 خبرینه حاضیرلادیغی راپور دا گؤردوم. تئز ال-آیاق ائدیب تیلویزیون دا کی یاییم‫دان فیلم چکه‫بیلمه‫دیم، آنجاق راحاتسیز اولمایین! چونکو سامی یوسوفون اوخودوغو "آیریلیق"دان سونرا، آشاغی دا گؤره‫جه‫یینیز کیمی بیر کلیپ ایسه، اؤنجه‫دن واریمدیر(یالنیز باغیشلایین کی گؤرونتونون یاخشی کئیفییتی یوخدور، آنجاق اولدوقجا دویغولو و گؤزه یاش گـتیرن دیر):

گلمیشم آتالاریمین یوردونا

Gəlmişəm Atalarımın Yurduna
( آمده ام به سرزمين پدرانم )

دیلماج

اؤتن(گئچن) قیش دا، بیرینجی فولکولور اؤزل سایی‫سینی آلمیشدیم. تکجه بیر جیلد اولاراق، اوز قابیغیندا 21، 22، 23 و 24 جو ساییلار دوزولموشدو. بیری‫سی ده الینی قویموشدو انگینه صور-صوفتینده اونلار دفه یازیلمیشدی : "خومار گؤزدن یاش گلیر ، آی بری باخ بری باخ ..."
من ده قارشی‫نیزداکی گؤونتویو سالیب و نئچه آیی دی ایسته‫ییردیم دیلماجا گؤره بیر شئی یازام! و گؤردویونوز کیمی یازیرام، آنجاق یازیقلار اولوسون کی بو واختسیز یازماغین نه‫دنی آجی دیر!
و گئرچکدن کی آجی خبر ایدی؛ چونکو دیلماج دا باغلاندی.
اؤز ایشینی یئره قویوب و فی سبیل الله، اؤز کولتورو و دوغما دیلینه قوللوق یئتیرمک گؤنلونده اولان، موهندیس صرافی جنابلاری، ایکی آی‫دا دؤرد ساییلی آیلیغینین اؤن سؤزونده بئله یازماقلا او چاغدا بیزه دئمیشدیر کی دیلماج دا کئرکئره سی یاری‫یا قدر آچیلمیش توکانلار کیمی‫دیر و باشقا اونلار تورکجه درگی کیمی یولونو یاری‫دا بوراخاجاقدیر:

بیر نئچه سؤز

و بو مثنوی بیر آز گئجیکدی
دیلماجین نئچه آیلیق ائرته‫له‫نمه‫ ناغیلی آرتیق آچیقلاماغا احتیاجی یوخدور؛ ماللانصرالدینین دئدیگی کیمی، بوتون نه‫دنلرینی هامی بیلیرلر، هئچ کیمسه بیلمه‫سه، بیلمه‫مکلری لاپ یاخشی‫دیر! یاریسی بیلیب و باشقا یاری بیلمه‫سه، یقین کی بیله‫نلر بیلمه‫یه‫نلره دئیه‫جکلر! سونوج بو کی بیزیم آرتیق دانیشماغیمیز لازیم دئییل...

امیر نیظامین قدرخانی

ساوادلی، تدبیرلی، و ایشلرینده کسگین اولان آدلیم کیشی، "گروسلو امیر نیظام(امیر نظام گروسی)" ناصیرالدین شاه دؤنمینده، قاجار محروسه اؤلکه لرینین بیر چوخوندا اوزون حوکومتلر ائدرکن، اؤزوندن گؤرمه لی و دئمه لی حیکایتلر قویموشدور. آذربایجان دا اولان زمان، "قدرخان" دا او یورد دا چاپیب و یاغیچیلیق ائدردی و بو آدامین رحمسیزلیگی و جلادتی هر یئرده ایسه آدلانمیش ایدی. بو کیشی اؤزونه گؤره چوخلو فدایی و مورود وارایدی و هردن بؤیوک بیر شولوقلوق و فیتنه سالاردی کی اونون آدینی دیللره سالاردی.
امیر نیظام اؤز حوکومتینین آذربابجاندا سونا چاتدیریب اورادان گئدنده، بیر کیمسه نی گؤندریب، "قدرخانـ"ـا آمان وئریب و اونو اؤز یول آراسینداکی اوتوراجاقلارین بیریسینده حوضورونا ایسته دی. قدرخانا دئدی کی بو دوروم و ایمکانلاری من سنه حاضیرلادیم؛ و او ساوادسیز یاغی‫نین، اؤز ایناندیغی قورخمازلیق و درایتی سونوجلاری اولموش باشاریلاریندان، نئچه نیشان و نه‫دن گؤستردی.
آنلاقلی امیرنیظام، او سؤزلری دئیه‫ندن سونرا، قدرخانا تاپشیردی اؤز باشینالیغیندان ال چکیب و اؤزون اؤلومه وئرمه‫سین؛ چونکو گله‫جک حاکیم اونو آرادان گؤتوره‫جک و اؤز قاندیغی کیمی ائله‫بیلمه‫سین کی توتولابیلمز! و اونون گئتمه‫یینه ایجازه وئریب، مورخخص ائتدی.
عوام کیشی گئدرکن، بیر تعظیم ائدیب، دئدی: آی شاه بالاسی، بیر سورغوم وار!
امیر نیظام تئزلیکله دئدی بیلیرم نه سوروشاجاقسان! ایسته ییرسن دئیه‫سن بو محبت و یاخشی‫لیغی نه‫دن سنین حاققیندا ائدیرم، حالبوکی حاکیم اولدوغوم زامان، سن بیر یاغی‫ایمیش‫سن و من ایچین چوخلو زحمتلر و باش‫آغریلار یاراتمیشسان. اولسون دئیه‫رم. سن اولماسایدین و سنین ماجرالارین اولماسایدی، بئله بیر حساس بؤلگه‫نین ایداره‫سی، روس و عوثمانلی (اؤلکه‫لرینین) یانیندا چتین ایدی و گرک بیر "قدرخان" یارادایدیم؛ نئیه کی سنین اولدوغون و وجودونلا، هر زامان بیر فیکریم اولسایدی و بیر چتینلیک و مسأله ایله قارشیلاشسایدیم، سنین خوشونت و یاسادیشی اولماق آد-سانیندان یاردیم آلیب و اونو چؤزه بیلردیم(حل ائدردیم). او شؤهرتی اؤزوم سن ایچین دوزه‫تدیم، ایندی ایسه سنه میننتلی‫یم و بونون شوکرونو ائدیرم.
او چاغا قدر اؤز قورخمازلیق و شهامتلرینی افسانه‫لرده گؤرن قدرخان، اؤزونو باشقا بیر گوج و قودرت الینده، بوتون حاللاردا، بیر آلت، وسیله و اویونجاق اولدوغونو بیلندن سونرا، بللی دیر کی نه گونه دوشدو! دئییلیر کی گئدیب و اؤز یاشامینین قالانی‫نی عوزلت و بوجاق‫دا گئچیرتدی.

***

یوخاری‫دا کی گئرچک حیکایه‫نی "مسعود بهنود" اؤز 1380جی ایلینین یای سونوندا یازدیغی "امیر نظام و نظم نوین جهانی" آدلی یازیسیندان("اون بیر سئپتامبر دان سونرا/پس از یازده سپتامبر" کیتابی) تورکجه‫یه چئویرمیشم. مسعود بهنود قدرخانی اوساما بین‫لادن و طالیبانا، و امیرنیظامی دا آمئریکانین باشچیلارینا اوخشاتمیشدیر. من ایسه بو بؤلمه‫نی آذربایجان تاریخینه ایلیشگی‫لی اولماغینا گؤره، تورکجه‫یه چئویردیم؛ یوخسا بیر سایی سایتلار، بیلر-بیلمز قدرخان یارانماغینین گرکلی-گرکسیز اولدوقلارینا ائتدیگی یئرسیز دانیشیقلارا گؤره یوخ!