ایسکندر "اورمو"لویموش

آغا دئیه سن بو یازیق اورمودان ال چکن دئییللر! ایرانین رادیو تیلویزیونون دئییرم؛
اورمو بیلی یوردوندان فارغ التحصیل اولان مئهدی بی، بئله تعریف ائدیر:
بوگون، ایرانین دؤردونجو کانالیندا، "اولیوئر ائستون"ـون 2005 ایل ده دوزه تدیگی فیلم، "بؤیوک ایسکندر" (Alexander The Greate) ـــه گؤره آنالیز، بحث و قونوشما وارایمیش و اوندا عجیب-غریب دانیشیقلار اولونموشدور!
دوکتور عالمی آدیندا بیر اوزمان(کارشیناس!) بوتونلوکله ایسکندرین ایرانا ائتدیگی سالدیریسینی (حمله سی نی)، تاریخین ان بؤیوک یالانی بیلیب و حتی فئردوسونون شاهنامه سی نی بیر سند تانیتدیراندان سونرا، اوندا کی سؤزلری گئرچک آدلاندیرمیش! دئدیگیمیز اوزمان، ایسته دیگی قدر ده دوشنام و هر آغزیندان گلنی وئررکن، کوروش و هخامنیشی، سیویل و متمدن آداملار کیمی، اولدوقجا تعریفله ییب. البته بو دوکتورون سؤزلری ایله بورایاجاق ایشیمیز یوخ، بئله یالانلاردان چوخ دئییبلر و بیز ده بو سؤزلردن چوخ ائشیتمیشیک! آنجاق بیر سؤز ده دئییلیبدیر کی بیر آز آغیر گلیر منجه!
چونکو او دئییب: "حتی ایسکندر آدلی بیر آدام دا اولسایمیش، اورمولو(ارومیه لی) ایمیش! و زردوشتون کیتابی ایله تخت-جمشیدی یاندیرماق ایچین، ایرانین شاهینا حمله ائتمیشدیر!"
آذربایجانین اورمو شهری نی مقدونییه ده یئرلشدیرن و یا، ایسکندری آذربایجانلی بیلن تیلویزیون دا کی سایقیلی تفسیرچی، اولیوئر ائستونا، تکجه ناموسی سؤیوش وئرمه میشدیر!

اورمونون ونك مئيداني - 2

ايكينجي گئجه

بيرينجي گئجه خبرينيز اولدو دا، نه لر اولدو؟! بيلديك «اورمو» دا ونك مئيداني واردير و «اورمو» دولو دور فداكار پئتروس كيمي قارداشلارا! و بو آرزي ني ائتديك، آذربايجانين باشقا شهرلر و كندلرينده ده تئهران كيمي بير «ونك» مئيدانلاري اولسون! ولي تك بير گئجه كئچمه دن، بير اولاي اوز وئردي كي داي من بو ديلكي ائتميرم! چون بيليجي قايناقلاردان بئله خبر يئتيشدي كي اؤز آذربايجانيميزداكي بوتون كولتورل(فرهنگي) پوروژه لر سون آدديما يئتيشيب و كاميل ايجرا اولونموشلار كي هئچ، «اشباع» سطحينه يئتيشميشيك! و بو ايشلري چوخ داوام وئرسك، دؤولت و كولتورل اورقانلار قورخورلار آذربايجان خالقي، بير داها دئپرس اولا و بونا گؤره آمئريكانين اكينچيليك مودئليندن ايستيفاده اولاجاق!

يادينيز دا اولسا آمئريكانين بوغداسي چوخ گلنده، دونياليق بوغدا ده يه رلري(قييمتلري) سينماماغي ايچين، او اؤلكه نين آرتيق بوغداسي ني دنيزه بوشالديرديلار. و ائله كي من دئديم و اوجور كي سيز بيليرسينيز، ايرانين توركلري ده او قدر توركجه فيلمه، كيتابا و موسيقي يه قولاق آسيبلار كي دا دويوبلار؛ همن اشباع قضيه سي! بو پرابلئم و چتينليگين چؤزولمه يينه گؤره، صدا و سيما باشقاني نين(عيزت الله ضرغامي جنابلاري) باكي يا ائتديگي موسافيرت دن حوسني-ايستيفاده اولونوب و ايرانين آرتيق و چوخلو امكلريندن اورايا ايتحاف اولونموشدور. اؤرنك اولاراق، عيزت الله بي، توركجه فيلم گؤرمه يه ن باكي لي ديلداشلاريميزا، ايرانين ايكي دنه اوسكار آلميش فيلمي ني(ساوالان ايله ساراي سينما فيلملري ني) هديه وئرميشدير. دئييلير كي باكي نين تيلويزيونلاري بوتون پروقلاملاريني كسيب و تكجه ساوالان و ساراي فيلملرينه باخيرلار!

البته ائله كي يوخاري دا دئييلدي، ايرانين گونئي آذربايجان ايچين كولتورل محصوللاري نين سايي سي او قدر چوخ اولموشدور كي آد آپارديغيميز باشقان، ايكي دنه فيلمدن علاوه، باشقا هديه لر ده ايسته ييب وئره و دئييب كي سيز غربين ده يه ر سيز و ايچي بوش محصوللارينا چوخ باخيرسينيز! حالبوكي بيز سيزه چوخلو يارديم ائديب و اؤز مؤحتوالي پروقراملاريميزدان سيزه وئره بيلريك.

و البته قوزئي آذربايجانليلار دا او قدر هيجان كئچيرميشلر كي باشقا هديه لردن واز گئچيب دئييبلر : «هله اون - اون بئش ايل چكر بو ايكي فيلمين شورو چيخا! قوي گونئيلي ديلداشلاريميز كيمي بيز ده 20 ايل بونلارا باخاق، سونرا گلين بيزه باشقا برنامه لر و كولتورل محصوللارينيزدان وئرين؛ بونلار هله ليك كيفايت و يئترلي دير!»

ولي اؤز آراميزدير! اورمونون اؤزل و اوچ ديللي كور قوروپو، گئديب باكي دا اوخوسا، قيامت اولار ها!!

اورمونون ونك مئيداني

بيرينجي گئجه

صئدا و سيما، ايسلامي اينقلابينين ايلدؤنومونه گؤره، هر اوستان مركزينه گئديب شنليك تؤرني قورور؛ نئچه گئجه بوندان اؤنجه، اورمودان جانلي چيخيشلاريني ياييرديلار. طبيعي دير كي بئله واختلار، تؤوبه ائتمه دن گؤزومو، جيلله يه م تيلويزيونا و بير توركجه دانيشيق گؤزله يه م!
هاي دؤزدوم! ولي هئچ بير خبر يوخ ايدي! بيلميرم اوستاندار يا اونون تيكينتي(عومراني) يارديمچي سي ايدي، اورمو گؤلونون كؤرپوسونه گؤره، فارسي ني تورك لهجه سي ايله دانيشيردي!‍ ياواش ياواش يوخوم گليردي كي ساققالي، چوخ ادبلي و باشي آشاغي بير جاوان چاغيريلدي سئن اوستونه؛ تئهرانلي آپاريجي دئدي ايسته ميرم سؤزو اوزادام، چونكو بو آغانين موسيقي كور قوروپونون ايفاسي ايران دا ايلك اولاراق يئني و تايسيز بير اؤزلليگي واري دير!
آرخا دا دا ايكي دسته اون-اون بئش نفرليك گنج قيز – اوغلان دورموشدولار و قيزلار دا چادرا يا بورونموشدولر! بورايا قدر كي هئچ اؤزلليك گؤرونموردو!
آپاريجي، كور قوروپون اؤندرينه(رهبرينه) دئدي، اولار دئيه سينيز اؤزلليگينيز نه دير مي؟!
باشي آشاغي اوغلان دا دئدي، بيزيم كور موسيقي قروپون اؤزلليگي بو دور كي اوچ ديله اوخوياجاقدير!
آپاريجي دا هايكوي ايله آلقيشلاييب دئيير، هانسي ديللره؟
بسيجي لرين كانونون دان گلن ادبلي اوغلان دا دئيير: «فارسجا، كوردجه و توركجه»!
آپاريجي دا مثلا شوخلوق ائديب دئدي: « درسته كه اروميه ميدان ونك هم داره(دوغرودور مو، اورمو دا ونك مئيداني وار)!؟»
بورا كي يئتيشدي، من ده بير راحت نفس چكديم! چونكو دئييرم بونون عئيبي يوخ كي مركزلي وطنداشلار ونك مئيداني اورمويا كؤچورتمك ايله، اورمونو نئچه ائتنيكلي آدي ايله قوربانليخ وئريرلر!! نه قدر ياخشي دير كي هله اورمو دا توركجه ديري قاليب، اينشاللا نئچه ايلدن سونرا اردبيل، تبريز ده ده بئله مئيدانلاريميز اولسون!
خولاصه، باشينيزي آغريتماييم! قوروپدا كي قيزلار لا اوغلانلار، فارسجا اوخوماغا باشلاديلار؛ گئرچكدن كي حالسيز ايديلر! سونرا كوردجه ده اوخودولار! كوردجه اوخوياندا، بير ايكي دنه ده كورد گؤستريلدي(گئييملري بونو دئييردي)؛ اورمولو يا تئهرانلي كامئرامن سون درجه ده ديققتلي اولماغيني گؤسترمك ايسته ييردي! ياني يئرسيز دئييل بو كوردجه اوخوماقلار، بو دا دليللر! كوردلرين ريضايت ايله گولومسه مكلري اوزاقدان بيلينيردي. قاباق كي سيرالاردا اوتوران مقامات دا نم نئيه تئز تئز داللارينا باخيرديلار!

كور قوروپو نئچه دقيقه اوخوياندان سونرا، هله توركجه يه نؤوبت يئتيشمه ميشدي. داي ايسته ييرديم تيلويزيونو باغلايام، كي توركجه اوخوماق باشلاندي. ائله بيل، اؤزل اوخوماقلاري بوندا ايميش كي ياني بيز فداكار پئتروس كيمي آداملاريق و اؤز ديليميزي ساخلاميشيق سونا!

بوگون بير قوشاچايلي يولداش دئيير، دونن گئجه تيلويزيونا باخدين مي؟! گؤردونمو اورمولو گنجلرين توركجه اوخوماقلاري، ايكي ايلك ديلين ترسينه، دويغو و غرورلا دولو ايدي؟!... گؤردونمو سالون دا كي اوشاقلار و تاماشاچيلارين آلقيشي چوخالدي و ...

آزاد دوغولان اینسانا قاندال نه گرک دیر

آزاد دوغولان اینسانا قاندال نه گرک دیر...
(دوکتور زهتابی)

آذربایجانین تاریخی دولودور ظولمون قارشیسیندا دیز چؤکمه یه نلرین آدلارینا؛
بایبک لـر، نسیمی لـر ، ختایی لر، ستارخانلار، باقیرخانلار، ثیقه الاسلاملار، پئسیانلار، خیابانیلار، حیدر عموغلولار، صفرخانلار و بیر چوخ آدسیز آداملار. بو ایلین اولوسال و مدنی قالخیشی دا گؤزوموزون اؤنونده دیر. بیر چوخ سایی وطنداشلاریمیزین باشینا گلن اویونلار، عاشورا گونلرینی یادیمیزا سالیر.
یقین کی ايمام حوسئینین آزادلیق سئورلیگی و فاشیسم قارشیسیندا آیاغا قالخماغی، آذربایجانلیلار ایچین ان بؤیوک سمبوللاردان اولموشدور؛ ائله کی محرم گونلرینده، آذربایجانلیلار دونیانین هر یئرینده اولسالاردا، امام حوسئینین یادینا و عزاسینا قورولان بؤیوک ییغینتیلار و دسته لر قورورلار؛ و البته کی آذربایجانین ایچینده، هر جوره تؤرن و مراسیمین تورکجه دیلینه اولماغی یاساق اولورسا دا، محرم گونلرینده، تورکلر تورک دیلیندن باشقا، هئچ دیلده نوحه و اوخشاما دئمیرلر و بونا گؤره، محرم آیی، آذربایجان دیلینین دیری ساخلاماق سببلریندن اولموشدور.
بو قوتسال گونلر ده، شوونیسم قارشی سیندا قانداللانمیش دیز چؤکمه یه نلرین، بوراخیلیب، آزاد اولماقلارینا دوعا ائدک.

ائشیکدن طبل-مبل سسی گلیر و هاواسیم دا بیر یئر ده دئییل. من ده ماللا اولوب، منبر اوستونه چیخماق ایسته میرم و مذهبی سؤزلری دانیشیب، اوزاتماق دا باشارمیرام! "یالنیز آتیلا"، امام حوسئین عزاسینا گؤره ده یه رلی بیر کیلیپ دوزلدیب و وئبلاقینا قویوب؛ حتما گئدین باخین. اجرینیزی ایمام حوسئین وئرسین.

http://www.yalniz-atila.blogfa.com/post-24.aspx

«همشهري» ده بتر ياشاتدي، اللري آغريماسين!

عاشورا دان، سؤز گئتدي، گئچميش ايل يازديغيم «ياشاسين همشهري»، ياديما دوشدو! تك باشينا بئله هاي سالديم كي ائله بيل ايران توركلرينين موشكوللري بير ايكي گئجه ده چؤزوله جك! بير پارقيراف دا مين دفه دئديم ياشاسين ، قوتلو اولسون! آخي نه قوتلو اولسون! من نه ساده ايميشم! اوتانمازلارا بير سؤز ده دئسين، ميننت ده قويارلار!

بيلديگينيز كيمي، ا‌‬ؤتن ايل همشهري گونده ليكي، محرم گونلرينه خاطير بير توركجه ا‬ؤزل سايي سي يايماقلا، توركجه اؤزل سايي يايماق باشلانماغينين خبريني وئردي. من ده بير دئيه ن يوخ ايدي، بو مملكت ده ايندي يه قدر چوخ سؤزلر دئييليب و عمل اولماييب، دايان اقلا ايكينجي سايي سيندا وورسونلار، سونرا ياشاسين ياشاسين سال! يازيق كئيهانين «يول»ـو و ايطيلاعاتين «سهند»ـي، نئچه ايله قدر داوام تاپدي! آنجاق همشهري نين اؤزل سايي سي هم ايلكين سايي ايدي هم ده سونونجو؛ اولا بيلر، او درگي نين ايلك صحيفه سينده كي كيشي، تكجه محرمه گؤره، آغلاييب سينه سينه وورمورموش و بير نه دني(دليلي) ده، بو ايميش.

البته بو نو دا دئييم، منجه همشهري نين توركجه اؤزل سايي سينين يازارلار قورولوشوندان ياخشي معنوي-مالي يارديم اولماييب. يوخسا ايرانين باشكندينين ياري جماعتي تورك اولدوغو يئر ده، ياني بير يوز مين نفر تاپيلماياجاقدي همشهري نين توركجه درگيسيندن آلسينلار!؟

بو سؤزلر، گؤزو باغلي و موفته سينه آلقيشلاماماق ايچين يازيلدي.

دیدگاه یک زبانشناس بلژیکی درباره زبان ترکی – قسمت دوم

قسمت اول:

http://anayurdumla.blogspot.com/2007/01/blog-post_26.html

ترجمه اصل متن ترکی نوشته شده توسط جان واندئوال:

دیدگاهم درباره زبان ترکی

از دوستان گرامی با نامهای "سابان گول" و "احمد"، که به سؤال من در مورد جملات مرکب(قارماشیق جومله لر)، پاسخ دادند تشکر می کنم. تجزیه و جدانمودن جملات مرکب به جملات کوچکتر، کار خوبی است. این کار موجب معنی و مفهوم یافتن ساده تر جملات مرکبی است که با جملات جدا شده و کوچکتر شروع می شوند. اما به نظرم، نقطه ضعف آن، عدم رسانایی و توضیح لازم است که آن هم به کیفیت و چگونگی خلق ساختار مرکب از پیوستن و ترکیب جملات کوچکتر، بر می گردد. در ادامه، برای حل این مسأله و به منظور تشخیص ساختارهای مرکب، روشی پیشنهاد خواهم داد.
می خواهم نظر خود را در مورد جمله سازی از طرق مختلف و با ترکیب جملات کوتاه، از روی درک آنها و همچنین ادای آنها توسط شخصی که زبان مادری اش ترکی است، بیان کنم. تلاش مورد اشاره برای جمله سازی در بعضی از مکالمه کنندگان ضعیف و در برخی دیگر با درجه ای کم ممکن است بیشتر باشد. در موقعیت اخیر، ساختارهایی از زبان که مطرح می شوند، توانایی های عالی ذهن انسان را به شکل بسیار خوبی نشان می دهند. در بررسی زبانهای متعددی که از گروههای مختلف زبانی به عمل آورده ام، تا به حال در هیچ زبانی به اندازه ساختارهای جادویی و شگفت انگیز جملات مرکب موجود در زبان ترکی، با ساختارهای مشابهی مواجه نشدم. در صورتی که اجازه احساساتی بودن را به من بدهید، بعضی اوقات با خودم می گویم: « ای کاش چامسکی هم در دوران جوانی ترکی یاد می گرفت، مطمئنم که در آن صورت، زبانشناسی معاصر نه درباره زبان انگلیسی، بلکه بر اساس زبان ترکی شکل می گرفت.
به موضوعمان، یعنی روش پیشنهادی مورد نظرم برگردیم (به مثال زیر که یک جمله خبری مرکب می باشد توجه کنید):
"حادثه حاقدا بحث ائله مک اوچون، یوکسک درجه لی وزیرلرین قاتیلدیغی عاجیل توپلانتییا چاغیریلان سیویل هاواچیلیق وزیری حوسئین، هاوا ترافیک کونترل مرکزینی آرایان بیر کیشی نین، اوچاغین قاچیریلدیغینی سؤیله مه سینین یانلیش آلارما(آژیره) سبب اولدوغونو سؤیله دی."
(«حسین وزیر هوانوردی کشوری، فراخوانده شده به گردهمایی فوری جهت بحث در مورد حادثه که وزرای رده بالا نیز در آن شرکت کرده بودند، گفت: "اعلام ربوده شدن هواپیما توسط شخصی که به دنبال مرکز کنترل ترافیک هوایی بود، باعث به صدا در آمدن استباه آژیر شد."»؛ "آژیر اشتباهی، باعث ترس شد"؛ NTVMSNBC، 2001/10/3 )

سعی خواهیم کرد تا ساختار این جمله مرکب را برای دانشجویانمان به بهترین شکل ممکن نشان دهیم. تکه های جداشده ساختار را به صورت زیر نشان می دهیم(فعلا 3 کلمه نخست را در نظر نمی گیریم):
+ فاعل معلوم (بلیرتیلی فاعیل)
ا مفعول (توملج)
+ فعل (ائیله م)
بدینگونه، تعداد جملات کوتاهی که در دست می باشد، هفت عدد خواهدبود. برای نشان دادن اینکه این جملات کوتاه در جملات دیگر در نقش فاعل، مفعول و ... هستند، آنها را شماره گذاری می کنیم. شماره های زیر را به علت موقعیت قسمتها در در ساختار مرکب انتخاب کردم (ممکن است شماره گذاری مناسبتری نیز پیشنهاد گردد). برخی از قسمتها را که به علت ارتباطات صفت-فعل حذف شده بودند، دوباره افزودم:
"سیویل هاواچیلیق وزیری حوسئین" در موقعیت شماره 1، "توپلانتی" با شماره 2، و "کیشی" در جای چهارم با همان ترتیب می توانستند افزوده شوند، ولی به علت تناسب در موقعیت آموزشی و هدفم و همچنین جلوگیری از پیچیده تر شدن موضوع برای دانشجویان، صرفنظر نمودم:

1 + سیویل هاواچیلیق وزیری حوسئین (حسین، وزیر هوانوردی کشوری)
ا عاجیل توپلانتییا (به گردهمایی فوری)
+ چاغریلدی (فراخوانده شد)

2 + یوکسک درجه لی وزیرلر (وزرای رده بالا)

ا توپلانتييا (به گردهمایی)

+ قاتيلدی (ملحق شد)

3 + سيويل هاواچيليق وزیری حوسئين،

ا ” 7 ” نی

+ سؤيله دی. (گفت)

4 + کیشی (نفر)

ا هاوا ترافيک کونترول مرکزينی (مرکز کنترل ترافیک هوایی را)

+ آرادی (جستجو کرد)

5 + بير کيشی (یک نفر)

ا ” 6 ” نی (را)

+ سؤيله دی (گفت)

6 + اوچاق (هواپیما)

+ قاچيريلدی (ربوده شد)

7 + "5"

ا يانليش آلارما (آژیر اشتباه را)

+ سبب اولدو (سبب شد)

با استفاده از همان شماره گذاری، ساختار مرکب را به شکل زیر می توان نشان داد؛ کلمات به صورت سطر به سطر هستند و با خواندن آنا از راست به چپ، جمله اصلی را دوباره به دست می آوریم:


1 + (سيويل هاواچيليق وزیری حوسئين)

ا 2 + یوکسک درجه لی باخانلارين

اا (توپلانتييا)

ا + قاتيلديغی

ا عاجيل توپلانتييا

+ چاغريلان

3 + سيويل هاواچيليق باخانی حسئين،

ا 4 + (کيشی)

اا هاوا ترافيک کونترول مرکزينی

ا + آرايان

ا 5 + بير کيشی نين،

اا 6 + اوچاغين

اا + قاچيريلديغينی

ا 7 + سؤيله مه سینين

اا يانليش آلارما

ا + سبب اولدوغونو

+ سويله دی.

جهت نشان دادن ساختارهای مرکب نه چندان پیچیده، می توان از پرانتز استفاده کرد:
بیر کیشی (اوچاغین قاچیریلدیغی)نی سؤیله دی.
ولی هنگامی که جملات خیلی پیچیده باشند، استفاده از پرانتز، برای خارجی(غیر ترکها)یی که سررشته ای از زبانشناسی ندارند، راه حل مناسبی نخواهدبود. این در مثال زیر مشخص شده است:

((یوکسک درجه لی دوزئی باخانلارين قاتيلديغی) عاجيل توپلانتييا چاغريلان) سيويل هاواچيليق باخانی حوسئين، (((هاوا ترافيک کونترول مرکزينی آرايان) بير کيشی نين، (اوچاغين قاچيريلديغينی) سؤيله مه سينين) يانليش آلارما سبب اولدوغونو) سؤيله دی.

در ارتباط با راه حلی که سعی کردم توضیح دهم، چگونه فکر می کنید؟ اگر می خواهید، معلومات بیشتری نیز می توانم بدهم.

با احترام و آرزوی سلامت شما
Johan Vandewalle

ترجمه به فارسی: آیدین. ک

دیدگاه یک زبانشناس بلژیکی درباره زبان ترکی

نمی دانم چفدر با زبانهای برنامه نویسی کامپیوتری آشنا هستید؛ فرض کنید کسی که توانایی کار با دات-نت و sql server 2005 ... را دارد و یک کامپیوتر پنتیوم چند مگاهرتزی هم داشته باشد، بیاید با همان کامپیوتر و فاکسپروی تحت سیستم داس، یک سیستم اطلاعاتی طراحی و پیاده سازی کند! خوب، یا طرف یک احمق است که این امکان ندارد؛ چون یک احمق که نمی تواند این چیزها را یاد بگیرد! و یا اینکه به دلایل و حواشی دیگری، همچون آلودگی ویندوز کامپیوتر به ویروسها و ... ، مجبور به این کار شده است.
فکر می کنم زبانهای مختلف بشری هم تقریبا مانند زبانهای کامپیوتری هستند و البته خالقان غربی کامپیوتر هم این را بیان کرده اند.
همه می دانند که عادت ترکهای ایرانی به فارسی نویسی و عدم یادگیری علمی ادبیات زبان ترکی، باعث شده که آنها موقع صحبتهای روزمره، از جملات صحیح و مرکب ترکی استفاده نکنند.

دیروز وقتی که این جمله را توسط یکی از دوستان که می خواست مؤدبانه و علمی صحبت کند(!)، شنیدم، مصمم به ترجمه مطلبی به فارسی شدم که خواهید خواند: "او داغلار کی باشلارینا قار یاغیبدیر...". تمام کلمات ترکی است ولی انگار ترکی نیست! اگر او ترکی واقعی صحبت می کرد باید می گفت: "باشلارینا قار یاغمیش داغلار..." یا "باشی قارلی داغلار...". البته من هم موقع نوشتن به ترکی، ناخواسته چنین خطاهای فاحشی می کنم که سعی در بهبود این اشتباهات را دارم.
شرایط ترکهای ایران هم شاید قابل مقایسه با مورد فوق الذکر باشد. البته زبانم لال فارسی زبان عقب مانده ای نیست، بلکه ترکی قابلیتهای بسیار بیشتری دارد و یک ترک 6 ساله هنوز پا به مکتب و مدرسه نگذاشته، او را از این مسأله بی خبر نگه داشته می شود و فکر می کند که ترکی فقط برای صحبت در خانه و کارهای غیر اداری و غیر علمی است. و این تفکر همانند آلودگی ویروسی است که گفته شد.
انگار اعتماد به نفس ما آنقدر پایین است که باید حتما یک فرد ثالث(مخصوصا یک فرد فرنگی) بیاید و بگوید، بابا بیا و خودت را باور کن! چرا نمی دانی که چنینی و چنانی؟ و ما هم با خجالت، شرمندگی، تعارف و با خیال اینکه دنیا به آخر رسیده می پذیریم که بله شما درست می گویید، ولی جانم به قربانت حالا دیر شده و کار از کار گذشته و غیره و غیره. بعد می آییم هی تأسف می خوریم که چرا چنین شده و هی به ویروسها فحش می دهیم و البته ویروسهای پررو هم تکثیر کارشان را ادامه می دهند و ما را متأسفتر می کنند.
غرض از این مطالب که شاید اکثر آن بی ربط باشد، این است که اخیرا در سایت یئنی سس که واقعا می خواهد از آنتی ویروسهای آذربایجان باشد، مطالبی در مورد حرفهای شخص ثالثی به نام جان واندئوال درج شده است. این مطالب که در مورد "جملات مرکب و پیچیده ترکی" است توسط خانم لاله جوانشیر از ترکی استانبولی به ترکی آذربایجانی ترجمه که نه، تغییر وئرژن و به بیانی دیگر ساده تر شده است! حال من می خواهم به صورت بسیار ساده تری در آورم تا برای کسانی که ترکی خواندن برایشان سخت تر می نماید، هم قابل درک شود.
امیدوارم که ترجمه خوبی از آب در بیاید و مفهوم اصلی تغییر نیافته باشد. فکر می کنم، ترجمه جملات مرکب و پیچیده ترکی به زبانهای دیگر یکی از سخت ترین ترجمه های ممکن باشد.

دیدگاهم درباره زبان ترکی
جان واندئوال
Johan Vandewalle

... "می خواهم نظر خود را در مورد جمله سازی از طرق مختلف و با ترکیب جملات کوتاه، از روی درک آنها و همچنین ادای آنها توسط شخصی که زبان مادری اش ترکی است، بیان کنم. تلاش مورد اشاره برای جمله سازی در بعضی از مکالمه کنندگان ضعیف و در برخی دیگر با درجه ای کم ممکن است بیشتر باشد. در موقعیت اخیر، ساختارهایی از زبان که مطرح می شوند، توانایی های عالی ذهن انسان را به شکل بسیار خوبی نشان می دهند. در بررسی زبانهای متعددی که از گروههای مختلف زبانی به عمل آورده ام، تا به حال در هیچ زبانی به اندازه ساختارهای جادویی و شگفت انگیز جملات مرکب موجود در زبان ترکی، با ساختارهای مشابهی مواجه نشدم. در صورتی که اجازه احساساتی بودن را به من بدهید، بعضی اوقات با خودم می گویم: « ای کاش چامسکی هم در دوران جوانی ترکی یاد می گرفت، مطمئنم که در آن صورت، زبانشناسی معاصر نه درباره زبان انگلیسی، بلکه بر اساس زبان ترکی شکل می گرفت...»"
جان واندئوال متن بالا را به طور کامل به زبان ترکی نوشته است.

جان واندئوال(Johan Vandewalle) کیست؟

روز 15 فوریه در بلژیک چشم به جهان گشود؛ 34 زبان و لهجه را می داند و یکی از بزرگترین زبانشناسان دنیا است. هنگام بیان چگونگی ایجاد علاقه اش به آن زبانها، می گوید که با زبان ترکی برای اولین بار در سال 1973 و در سفر به استانبول آشنا شد؛ وی می افزاید: "آن موقع 13 سال داشتم. در آن سفر، مهماندوستی مردم تأثیر زیادی بر من گذاشته و موجب آموختن ترکی توسط من شد. مدت کمی پس از فراگیری زبان ترکی، نسبت به ساختار ریاضیاتی(ساختار مکعبی اصوات ترکی) متحیر و مصمم به بررسی و آنالیز پیشرفته تر زبان ترکی شدم". واندئوال پس از بازگشت به بلژیک نیز با علاقه و همت بیشتری نسبت به زیان ترکی ادامه داده و مدتی بعد هم همزمان با فراگیری ترکی اوغوز و اویغور باستانی، به بررسی الواح و یادبودهای اورهون پرداخت.

زبانهایی که جان واندئوال می داند

طبق اظهار واندئوال، او در کنار زبانهای فلاماندی، لاتین، انگلیسی، آلمانی و ترکی، فارسی، عربی معاصر، روسی، عثمانی، عربی کلاسیک و اسلاو قدیم را نیز آموخته است. وی می گوید، به دنبال علاقه اش به ترکی ]و فراگیری علمی آن[، لهجه های اؤزبکی، قزاقی، قرقیزی، ترکمنی، آذری، اویغور، تاتاری، باشقورتی، تووا، اورهون، اویغور باستانی، کومان، چاغاتایی ترکی و همچنین تاجیکی را نیز به خودی خود یاد گرفته است. واندئوال که در نتیجه شرکت در کلاسهای عربی، عربی مصر و فاس را فراگرفته، می گوید تنها به دلیل استفاده در سفرهایش، ایتالیایی، آرناوودی، یونانی، هندی، اردو و فین(فنلاندی) را نیز آموخته است! وی همچنین به دلیل علاقه صرف، زبانهای گائلیک(زبانهایی رایج در ایرلند و اسکاتلند)، ژاپنی، سواحیلی، صربی را نیز تا حدی یاد گرفته است که کتابهای نوشته شده به آن زبانها را می تواند بخواند و درک کند.
واندئوال با تأکید بر ارزشمند بودن زبان آموزی، هدف خود را، اشتراک این ثروت را با انسانها و آموزش آن را نیز به افراد دیگر، می داند.
او با اشاره به اینکه در مسابقه ای در سال 1987، با صحبت کردن به 22 زبان زنده دنیا، عنوان کسی را که بیشترین تعداد زبان را در بلژیک می داند، از آن خود کرده است. وی می گوید: " اما هدفم و آرزویم، رکوردشکنی نیست؛ پس از به وجود آمدن اراده، زبانی وجود نخواهد داشت که نتوانید یاد بگیرید."
واندئوال که هم اکنون رییس "مرکز آموزشی زبانها و فرهنگی شرقی(Oriental)" در بلژیک بوده و مشغول به تدریس و آموزش دروس ترکی و عربی در سطوح مختلف مکالمه می باشد، خاطرنشان کرد، توسط مرکز مزبور، برای افرادی که در کشورهای دیگر زندگی می کنند و مایل به فراگیری زبان ترکی هستند، سایت اینترنتی “TurkceKent” و برای افرادی که علاقمند لهجه های مختلف ترکی هستند، سایت “Turkcestan”، آماده و راه اندازی شده است.

ترجمه اصل متنی که توسط خود جان واندئوال به ترکی نوشته شده و در مورد بررسی جملات مرکب ترکی می باشد، در نوشته بعدی درج خواهدشد.

يالنيز قادينا، اوزاقدان باخانلار

بيلميرم دونيانين هانسي نوقطه سي دير! قاراباغ كي دئييل! قاراباغا بئله ادبله حمله اولماييب ! يوخسا، دان چاغي(صاباح) يوخو دا اوشاقلاري ايله برابر اؤلدورولمه سه ايدي ، يالنيز بير گولـله و قورشون، بو قادينين درماني اولاردي!

فيليسطين دير مي؟ عيراق دير مي؟ چئچئن دير مي؟ هاراليغين بيلميرم! دوغروسون دا ايسته سينيز هئچ ايسته ميرم بيلم؛ چونكو دونيادا آوارا اينسانلارين خبرلري ني، هامي ميز بيليريك!

بو قادين حاقلي دير مي يا يوخ؟ پوليسلر كي ييرتيجي ديرلار! اولا بيلر قادينين يانيندا چوخلو آدام وارايميش و پوليسلره گؤره قاچميشلار و او گؤزونو يومدوغو حالدا اؤزونو تاپشيريب تانري يا؛ هر حالدا، اونون يالنيز بوراخيلديغي دوروم، مني و سيزي چوخ خاطيره لر يادينا سالير!

بو گؤرونتو دن ان اؤنملي بير شئي آنلاماق اولور و او ايسه اوزاق دا كي باخيجيلارين سوسقونلوغو دور. روم ايمپراطورلوغون كلوزويومو يادا دوشور! آنجاق بورادا كي فرقلر باخيجيلارين سوسوقونلوغو و قيلادياوتورون قادينليغي دير.